Tin giả

Chào các bạn,

Ngày nay có một vấn đề cực lớn cho mọi quốc gia, đó là tin giả (fake news) tràn ngập và công nghệ thông tin giúp cho đạo tặc có cách dùng tin giả tài giỏi vượt bậc mà cho đến nay vẫn chưa có cách xử lý thỏa đáng. Và các bạn có đầu óc, người trí thức, cần phải biết vấn đề và tự xử lý cho bạn, vì người trí thức là chất xám cho đất nước. Chúng ta có nghĩa vụ làm chất xám cho đất nước.

Tin giả, tức là tin cố tình sai sự thật. Mình nói “cố tình” là vì đôi khi một ký giả làm việc rất kỹ lưỡng và chuyên nghiệp, nhưng bản tin vẫn có thể có một vài sai sót. Đó là điều thường xảy ra. Khi ký giả có thông tin chính xác hơn, thì thường bổ túc cập nhật bản tin cũ và đôi khi xin lỗi. Nhưng khi người viết tin cố tình viết sai, hay viết thuần túy một chiều (bỏ hẳn chiều kia), thì đó là tin giả, tức là cố ý làm bản tin bị sai sót.

Tin giả thì chẳng lạ gì với con người. Từ nghìn xưa người ta đã dùng tin giả để tuyên truyền chính trị hay tuyên truyền tôn giáo, chẳng ai lạ gì. Điều mới mẻ là ngày nay tin giả chảy như các trường giang Mississippi, Hoàng Hà, Amazon, Cửu Long… tràn ngập thế giới.

Một trong những khí cụ giúp tin giả lộng hành là social media, tức các mạng xã hội, trong đó Facebook đứng đầu, rồi Youtube, và các mạng nhỏ hơn. Nhưng một mình Facebook có thể nắm hết 90% tin giả.

Facebook cho biết trong chỉ 3 tháng đầu năm 2018 Facebook đã xóa 583 triệu tài khoản giả, và nếu bạn tin rằng Facebook đã hết tài khoản giả thì bạn chẳng hiểu gì về thế giới ngày nay. Khả năng là luôn luôn có vài trăm triệu tài khoản giả, dẹp cái này thì cái kia mọc lên. Hơn nữa, càng nhiều tài khoản giả Facebook có lẽ càng được giá.

Theo phúc trình của Facebook CEO trước quốc hội Mỹ, trong cuộc bầu cử tổng thống Mỹ năm 2016, điệp vụ Nga có 120 tài khoản giả trên Facebook, đăng 80 nghìn bản tin giả, tới 126 triệu người đọc Mỹ, nhằm ủng hộ Trump và chống Hillary. (Con số này có lẽ rất thấp, vì có lẽ có nhiều tài khoản Facebook không biết, đặt ở nhiều nước khác, chẳng hạn như Macedonia). Bên cạnh đó các cơ quan tình báo Mỹ cho biết điệp viên Nga hack vào trung tâm tranh cử của Đảng Dân Chủ (của Hillary) và nhiều thủ thuật IT khác để xía vào bầu cử Mỹ, hỗ trợ Trump và chống Hillary. Hiện nay ở Mỹ có cuộc điều tra của Luật sư Đặc biệt (Special Counsel) Bob Muller điều tra việc tổng thống Trump (có thể) đã có đồng lõa với Nga về những phá đám đó.

Ảnh hưởng tâm lý của các mạng xã hội như Facebook bắt đầu được nhiều nhà nghiên cứu làm sáng tỏ. Tựu trung là Facebook, qua hệ thống kết bạn và like, tạo ra những cộng đồng lớn của những người thích những điều giống nhau, suy nghĩ giống nhau, và thích những bản tin cùng loại như nhau. Ví dụ: Những người thích Trump thì tụ vào những cộng đồng Facebook thích ca ngợi Trump và chửi Hillary. Gửi tin giả, ca ngợi Trump và dẫm đạp Hillary vào đó, thì sẽ rất nhiều người like và share cho những cộng đồng bạn bè của họ. Thế là những cộng đồng này tăng khí thế, hỗ trợ Trump và chống Hillary càng ngày càng mạnh.

Vấn đề là khí thế đó mạnh mẽ nhờ tin giả, nhờ dối trá, nhưng mọi người trong cộng đồng không biết, vì thói quen của các cộng đồng là không chuyển tin chiều kia, dù là tin thật, như những tin hỗ trợ Hillary. Nghĩa là, Facebook làm cho người ta ngu dốt, chỉ đọc tin một chiều, thuộc loại tin cộng đồng mình ưa thích, không biết được đúng sai, và không bao giờ đọc tin chiều ngược lại, nên không thể biết sự thật.

Youtube thì cũng có nhiều tin giả, tài khoản giả và số lượng views giả. Năm 2017 có cô ca sĩ vô danh nào đó ở VN, mình nghe thử thấy từ trung bình trở xuống, nhưng có cả triệu youtube views trên mỗi clip. Và các trí thức nhà mình choáng váng mặt mày, mang tên em vào cả trường học để ra đề thi. Mình phải đăng bài Làm sao để có hàng chục triệu views giả trên Youtube. Các thông tin hiện nay về con số hàng triệu views cho các ca sĩ Việt, có thật được bao nhiêu phần trăm?

Vấn đề không phải là nhiều người bị lừa như thế, mà vấn đề lớn hơn là nhiều người “trí thức” Việt không đủ khả năng nhận biết vấn đề, cũng nhắm mắt chạy ồ ạt theo đám đông như người điên. Như là vụ Luật Đặc Khu, đó là luật chung cho mọi quốc gia muốn đầu tư vào Việt Nam, và theo ý mình là rất tốt. Tuy nhiên, một vài người “thông minh” nào đó lập tức biến Luật Đặc Khu thành “Bán đất cho TQ” dù rằng chẳng hề có từ TQ nào trong luật và ở VN không bán đất được. Và đương nhiên là việc đánh lận con đen này đi qua hệ thống Facebook, qua những cộng đồng xưa nay thích phê phán và chửi bới nhà nước, rồi từ đó bung ra. Còn vài đường khác nữa, nhưng mình cho rằng đường Facebook là chính. Thế là trí thức nhà mình ồ ạt chạy theo như vớ được vàng, đứng lên hò hét, kêu gọi, hỗ trợ biểu tình chống đối. Kết quả là có Facebook livestreaming, có biểu tình, và có bạo động. Mình bảo đảm là 99% số người biểu tình chẳng hề thấy mặt mũi Luật Đặc Khu là gì.

Luật tốt thì để đó mà dùng; quan tâm về TQ thì tìm biện pháp xử lý quan hệ nào đó với TQ. Nhớ là TQ là láng giềng. Bạn không thể bán nước đi nơi khác ở như bán nhà vì láng giếng hắc quẩy. Có vấn đề Biển Đông, thì lo kiện cáo tranh chấp Biển Đông nếu cần, nhưng các quan hệ khác về kinh tế thương mại thì cần giữ tốt đẹp, vì chẳng ai có thể sống tốt và ngủ ngon, và đương nhiên là thành bệnh hoạn, nếu mọi chuyện trên đời đều là lý do chửi bới và đánh nhau với láng giềng. Nhớ, Việt Nam ngày nay còn rất nghèo vì chúng ta bị đánh nhau mãi. “Đánh nhau thì giỏi, hòa bình thì ngớ ngẩn”. (Mình thách thức các bạn đấu khẩu với mình về câu mình mới viết trong ngoặc kép).

Chúng ta không muốn có nhiều liệt sĩ, nhiều đền thờ liệt sĩ, và nhiều nghĩa trang liệt sĩ. Chúng ta muốn giàu mạnh để chẳng nước nào trên thế giới dám đánh nhau hay khiêu khích ta. Nếu trong 100 năm chúng ta chẳng thêm được một liệt sĩ nào, thì đó là bằng chứng hùng hồn rằng chúng ta rất hùng mạnh.

Các bạn, tin giả không là chuyện nhỏ, mà liên quan đến phát triển đất nước và đôi khi an ninh quốc gia. Trí thức là chất xám của đất nước. Các bạn không có quyền hành động như người ngớ ngẩn. Luôn tìm hiểu mọi vấn đề, biết phân tích, biết thảo luận, biết kết luận, và biết hướng dẫn tư duy của những người ít được cơ hội đi học hơn mình.

Các bạn, mình đã chứng kiến việc trí thức ngớ ngẩn mấy mươi năm rồi, từ Việt Nam sang Mỹ (trí thức Mỹ ù ù cạc cạc cũng nhiều như lá đổ mùa thu). Nhưng nhà ta nghèo, ta không có quyền ngu như mấy đứa nhà giàu. Mấy đứa giàu có ngu thì chúng vẫn giàu, vì tiền đẻ ra tiền. Nhà mình nghèo thì chỉ có một cách để giàu mạnh: Mình phải thông minh bằng 10 thiên hạ. Không phải bằng 2 hay bằng 3, mà bằng 10. Các bạn nghe rõ chưa? “Nhà mình nghèo, mình phải thông mình bằng 10 thiên hạ.”

Nếu các bạn ù ù cạc cạc, thì đất nước ù ù cạc cạc. Trí thức là chất xám của đất nước. Đừng quên vai trò quan trọng của mình, và tối ngày than van: “Tôi chẳng làm gì được cho đất nước”. Mình thấy những người than như vậy đều là những “Người chẳng chịu làm gì cho đất nước,” kiểu như anh lười, ăn rồi ngủ và đi chơi lêu lổng và than: “Ông trời bất công, làm tôi nghèo mãi.”

Các bạn, đây là vấn đề cá nhân của bạn, và cũng là vấn đề của đất nước. Nếu bạn tự hỏi: “Tôi đã đóng góp tích cực gì cho đất nước?” và nếu bạn chưa có câu trả lời, thì bạn có vấn đề cực lớn. Tương lai bạn sẽ không khá được, trừ khi bạn có câu trả lời thành thật với chính bạn. Nhớ lời mình nói, rồi bạn sẽ thấy sự thật hiện ra từ từ.

Công nghệ thông tin còn rất trẻ, còn rất nhiều phát minh và nhiều vấn đề tương lai nữa chưa ai mường tượng được. Cho nên mọi chúng ta đều cần phải quan tâm thường trực. Đừng ngủ quên.

Tin giả chẳng chỉ là tin giả mà là trí tuệ của bạn và của đất nước. Đây chẳng là chuyện nhỏ. Trước đây mình có viết bài Quản lý và thẩm định thông tin đã in trong cuốn 10 Giá trị cốt lõi của thành công. Và đây là bài 6 cách phát hiện tin tức giả mạo. Nhưng cách quan trọng nhất vẫn là đừng giam tù đầu óc bạn bằng cách chỉ đọc thông tin một chiều (thường là chỉ trong một cộng đồng mạng), đặc biệt là chỉ trong cộng đồng Facebook của bạn. Có nhiều người Việt, kể cả người Việt nước ngoài, làm mình chới với cực kỳ, vì họ tin vào những tin giả tồi đến nỗi trẻ em bình thường học trung học ở VN cũng không thể tin, (mình không viết ra đây để khỏi tăng tin bậy bạ). Mình chẳng hiểu tại sao họ tư duy như người mới ở hành tinh lạ đến. Bây giờ mình hiểu là vì họ chỉ đọc tin trong cộng đồng Internet của họ.

Các bạn, nhà ta nghèo thì ta phải thông minh bằng 10 thiên hạ. Không có cách khác.

Chúc các bạn luôn thông thái.

Mến,

Hoành

© copyright 2019
Trần Đình Hoành
Permitted for non-commercial use
www.dotchuoinon.com

Một suy nghĩ 4 thoughts on “Tin giả”

  1. Bài viết thấm thía quá anh. Mới hôm qua em cũng vừa chia sẻ về bài ” Quản lý và thẩm định thông tin” trong một diễn đàn về pháp luật gồm 7 triệu thành viên cùa Việt Nam, và cả quyển sách “10 giá trị cốt lõi của thành công nữa”.
    Hôm nay em đọc được bài này của anh, thật trùng hợp.
    Em cảm nhận được một trái tim thổn thức về Việt Nam trong anh, chúc anh luôn khỏe anh nhé.
    Cám ơn anh.
    E. Thắng.

    Số lượt thích

  2. Dạ anh Hoành,
    Hiện nay em thấy mọi người thường hay chia sẻ một câu chuyện ý nghĩa nào đó và thông qua đó truyền tải thông điệp ý nghĩa cho bà con. Nhưng khi em kiểm chứng lại thì những câu chuyện đó là tin giả, do một ai đó thêu dệt nên. Ví dụ như thông qua bức ảnh chụp đàn 25 chú sói đang di chuyển của đài BBC, đã có người chỉ ra nhiệm vụ mỗi con trong đàn để nói về thông điệp leader mọi người nên học hỏi, nhưng thực tế thì chuyên gia về sói giải thích không phải sự sắp xếp đàn sói mang ý nghĩa như câu chuyện nêu. Hay là chuyện kể về một bà mẹ kiện hệ thống giáo dục tại tiểu bang Neveda nước Mỹ vì họ đã dạy con bà biết đọc quá sớm làm tước đi khả năng tưởng tượng của bé tên Edith, qua đó thay đổi nền giáo dục nước Mỹ. Nhưng em tìm hiểu thì chẳng có vụ kiện nào như thế và câu chuyện trên cũng không có thật.!
    Nhưng ngay cả chính những người share tin tức giả đó vẫn gạt ý kiến (fake news thì sao!?) và cho rằng miễn nó cho thông điệp ý nghĩa; làm phong phú thêm đời sống là được. Rồi còn có ý kiến cho rằng nội dung giả đó không quan trọng bằng việc nó nói lên thông điệp gì!?
    Với em thì em không đồng ý như vậy được ạ. Vì một điều tốt đẹp mang danh một câu chuyện bịa đặt thì tương tự một điều nguy hiểm cũng có thể núp dưới một câu chuyện thêu dệt để phục vụ lợi ích cá nhân, làm bà con không biết đường nào lần.
    Em muốn hỏi anh Hoành là em nên làm gì khi mọi người bác bỏ việc tin giả thì đã sao, quan trọng là ý nghĩa ạ?
    Em cảm ơn anh Hoành,
    Em chúc anh Hoành nhiều sức khỏe ạ.
    _Em Triều_

    Số lượt thích

  3. Anh đồng ý với Triều 100%. Dối trá là dối trá, dù đó có mục đích gì. Chính những người chuyên trộm cắp cũng có mục đích “tốt” để trộm cắp, như là: con tôi đau, anh chàng này tham những của dân – lấy lại trừ,…

    Dối trá là dối trá. Chấm hết.

    Tuy nhiên, nói dối về một sự kiện khác với nói chuyện bằng ẩn dụ hay ví dụ. Như là cá hồi (salmon) sinh ra ở những dòng sông dòng suối, cá con theo sông ra biển và lớn lên ở biển. Đến khi cá con lớn thành cá mẹ, thì đàn cá mẹ cả chục nghìn trăm nghìn con lại quay về từ biển, đi ngược dòng sông cũ, lên ngược lại đầu nguồn sông sinh trứng rồi chết ở đó. Cuộc chạy về nguồn để sinh và để chết này làm cho rất nhiều người cảm động và dùng đó để nói chuyện con người ở cuối đời cũng muốn về nguồn để giữ vững giống nòi.

    Người ta có tên cho hiện tượng này là “salmon run” và cá hồi thì “hồi” là “về lại”. Đây là cuộc chạy đua cuối đời rất mệt mỏi, chạy ngược chiều sông, từ cửa biển vào hàng trăm km, ngược lên lên các ghềnh đá, nhiều con yếu quá rơi chết và vỡ trứng trên các ghềnh đá, nhiều con bị gấu đứng đợi ngay trên ghềnh đá để bắt ăn. Ngày nay một số sông có đập thủy điện làm cá không đi ngược về nguồn được, và có nguy cơ tuyệt chủng. Người ta có một số chương trình tạo ra để giúp cho cá đi.

    Số lượt thích

Trả lời

Mời bạn điền thông tin vào ô dưới đây hoặc kích vào một biểu tượng để đăng nhập:

WordPress.com Logo

Bạn đang bình luận bằng tài khoản WordPress.com Đăng xuất /  Thay đổi )

Google photo

Bạn đang bình luận bằng tài khoản Google Đăng xuất /  Thay đổi )

Twitter picture

Bạn đang bình luận bằng tài khoản Twitter Đăng xuất /  Thay đổi )

Facebook photo

Bạn đang bình luận bằng tài khoản Facebook Đăng xuất /  Thay đổi )

Connecting to %s