Chào các bạn,

Nếu bạn nghĩ rằng học ngành y chỉ có một con đường duy nhất là trở thành bác sĩ Tây y — mặc áo blouse trắng, kê đơn thuốc hóa dược hay thực hiện phẫu thuật — thì bạn mới chỉ nhìn thấy một phần nhỏ của bức tranh lớn. Nền y tế thế giới đang chứng kiến một cuộc chuyển dịch tư duy sâu sắc: Tây y không còn giữ thế độc quyền tuyệt đối.

Khi gánh nặng bệnh tật toàn cầu dịch chuyển mạnh mẽ từ các bệnh cấp tính (nhiễm trùng, chấn thương, phẫu thuật cứu mạng) sang các bệnh mãn tính không lây nhiễm (tiểu đường, tim mạch, tự miễn, thoái hóa thần kinh, ung thư…), y tế thế giới đã bắt đầu hợp pháp hóa và thúc đẩy mô hình Đa dạng Y học (Medical Pluralism), bao gồm cả khía cạnh Chăm sóc Tâm linh.

Y tế thế giới đã thay đổi, còn Việt Nam thì sao?

1. Toàn cảnh Đa dạng Y học trên thế giới: Khi các trường phái y học bình đẳng như nhau

Mô hình Đa dạng Y học được công nhận toàn cầu khi một quốc gia phá bỏ thế độc tôn của Tây y, thiết lập khung pháp lý cho phép nhiều hệ thống lý luận, thực hành chữa bệnh và chăm sóc tinh thần cùng tồn tại bình đẳng. Ở đó, các trường phái đều có hệ thống đào tạo chính quy và có địa vị ngang hàng trước quỹ bảo hiểm y tế quốc gia.

Bản đồ y tế thế giới ghi nhận sự đa dạng sâu sắc trong cách tiếp cận này:

• Ấn Độ: Luật hóa hệ thống AYUSH – một tổ hợp độc lập quản lý 6 trường phái y học toàn diện bao gồm: Ayurveda (Y học trường sinh), Yoga (Liệu pháp thân – tâm), Naturopathy (Y học tự nhiên), Unani (Y học Hy Lạp – Ả Rập), Siddha (Y học khoáng chất) và Homeopathy (Vi lượng đồng căn) [1].

• Âu Mỹ: Công nhận các bộ môn chuyên sâu như Nắn chỉnh xương (Osteopathy), Nắn chỉnh thần kinh cột sống (Chiropractic), Liệu pháp tự nhiên tổng hợp (Naturopathy)…

Bình đẳng về địa vị pháp lý cũng được cụ thể hóa rõ rệt tại từng quốc gia:

• Mỹ, Anh, Canada, Đức, Thụy Sĩ, Ý, Pháp, Đan Mạch, Na Uy, Bồ Đào Nha…: Công nhận rộng rãi và luật hóa các ngành khoa học cơ thể chuyên sâu làm mô hình chăm sóc sức khỏe ban đầu độc lập.
  • Tại Mỹ, Anh và Canada, danh hiệu bác sĩ Nắn chỉnh cột sống (Chiropractor) và bác sĩ Chỉnh xương (Doctor of Osteopathic Medicine) được pháp luật bảo hộ nghiêm ngặt [2, 3]. Đặc biệt tại Mỹ, các bác sĩ chỉnh xương có quyền hạn khám chữa bệnh, kê đơn thuốc và phẫu thuật hoàn toàn ngang hàng với bác sĩ Tây y [4].
  • Trong khi đó, Đức, Thụy Sĩ, Pháp, Ý, Đan Mạch, Na Uy, Bồ Đào Nha… đã thiết lập khung pháp lý chặt chẽ để công nhận danh hiệu hành nghề cho các chuyên gia Chỉnh xương, Nắn chỉnh cột sống hoặc Y học tự nhiên (Naturopathy), cho phép họ vận hành các cơ sở y tế chính quy [5, 6, 7].

• Thụy Sĩ: Quy định trong Hiến pháp [8] việc bắt buộc Quỹ Bảo hiểm Y tế Quốc gia phải chi trả 100% cho 5 liệu pháp y học bổ sung (Y học cổ truyền Trung Hoa bao gồm cả Châm cứu, Thảo dược học, Vi lượng đồng căn, Y học Anthroposophy, và Liệu pháp thần kinh) khi được thực hiện bởi các bác sĩ có chứng chỉ chuyên môn [9], tương đương các dịch vụ Tây y thông thường.

• Hàn Quốc: Vận hành Hệ thống Y tế Kép (Dual Medical System). Bác sĩ Hàn y (Korean Medicine Doctor) và bác sĩ Tây y có thời gian đào tạo tương đương (6 năm), có chứng chỉ hành nghề và vị thế xã hội ngang nhau [10]. Bác sĩ Hàn y có quyền xét nghiệm máu và có quyền sử dụng các thiết bị chẩn đoán hiện đại (như máy siêu âm, điện não đồ, và các thiết bị X-quang hỗ trợ) nhằm tối ưu hóa phác đồ Đông y (Hanbang) [11, 12]. Các dịch vụ Hàn y này nằm trong danh mục được Hệ thống Bảo hiểm Y tế Quốc gia (NHIS) hỗ trợ chi trả (thường là 60% – 80% viện phí) [13].

• Trung Quốc: Vận hành mô hình Y học Tích hợp (Integrative Medicine). Hầu hết các bệnh viện Tây y bắt buộc phải có khoa Trung y (Đông y) để phối hợp điều trị sâu [14, 15]. Bác sĩ Tây y được đào tạo bài bản và có quyền kê đơn các loại thuốc y học cổ truyền [16]. Bác sĩ Trung y có quyền sử dụng máy móc hiện đại, chỉ định kỹ thuật cận lâm sàng để chẩn đoán [17], và được kê một số loại hóa dược cơ bản [18]. Cả dịch vụ Trung y và Tây y đều được Bảo hiểm Y tế chi trả [19].

• Nhật Bản: Chuẩn hóa toàn diện y học cổ truyền thành hệ thống 148 bài thuốc Kampo dạng bột tinh chế bằng công nghệ cao [20]. Khoảng 80% đến 90% bác sĩ Tây y tại Nhật kê đơn thuốc Kampo trong thực hành lâm sàng hàng ngày. Thuốc Kampo được Hệ thống Bảo hiểm Y tế Quốc gia Nhật Bản chi trả. Do đó, bác sĩ Tây y có thể kê đơn kết hợp cả thuốc hóa dược và thuốc Kampo trên cùng một bệnh án [21].

• Ấn Độ: Nâng tầm y học cổ truyền bằng việc thành lập riêng Bộ AYUSH (Ayurveda, Yoga, Naturopathy, Unani, Siddha, Homeopathy) ở cấp chính phủ cao nhất (tách biệt với Bộ Y tế thông thường). Bác sĩ y học cổ truyền được đào tạo bài bản trong 5.5 năm, có vị thế pháp lý độc lập và vận hành mạng lưới bệnh viện chuyên khoa song song hoặc lồng ghép trực tiếp vào hệ thống y tế công lập toàn quốc. [22]

Đặc biệt, nơi có hệ thống y tế kép hoàn chỉnh nhất với vị thế bình đẳng tuyệt đối giữa Đông và Tây y, có lẽ là Đài Loan. Ở đây, bác sĩ Đông y phải trải qua 5-7 năm đào tạo chính quy, có hệ thống cấp bằng kép (Dual Licensure) cho phép hành nghề song song cả hai khối, và toàn bộ chi phí châm cứu, thảo dược tinh chế đều được Hệ thống Bảo hiểm Y tế Quốc gia (NHI) chi trả toàn diện. [23]

Bên cạnh các trường phái y khoa, các phương pháp chữa lành tự nhiên cũng được khoa học chứng minh và công nhận thông qua các giải thưởng quốc tế lớn.

Minh chứng rõ ràng là Giải Nobel Y sinh học năm 2016 trao cho nhà khoa học Nhật Bản Yoshinori Ohsumi với công trình khám phá ra Cơ chế Tự thực bào (Autophagy) [24]. Nghiên cứu này chứng minh rằng khi cơ thể rơi vào trạng thái đói (như nhịn ăn định kỳ), các tế bào sẽ tự kích hoạt cơ chế “dọn rác” thông minh: tự phân hủy, tái chế các thành phần lỗi hỏng, protein độc hại để tự thải độc và tái tạo tế bào mới [25].

Nhưng trước khi được công nhận bằng Nobel, nhịn ăn đã là phương pháp chữa lành lâu đời. Tất cả tôn giáo lớn trên thế giới đều có truyền thống nhịn ăn [26]. Phương pháp nhịn ăn y khoa theo trường phái Buchinger (Buchinger Method / Buchinger Therapeutic Fasting), ra đời vào năm 1920, là một phác đồ điều trị lâm sàng chính thống và cực kỳ phổ biến tại Đức (áp dụng tại các bệnh viện và trung tâm y tế lớn như Bệnh viện Immanuel Hospital Berlin) [27].

Một phương pháp chữa lành tự nhiên khác được bệnh viện áp dụng là Liệu pháp Giảm Căng thẳng dựa trên Chánh niệm (Mindfulness-Based Stress Reduction) [28]. Các trung tâm lớn như Mayo Clinic của Mỹ đưa Liệu pháp này vào để hỗ trợ giảm đau cho bệnh nhân ung thư [29].

Cuối cùng, theo mô hình Chăm sóc Toàn diện (Whole Person Care) được chuẩn hóa bởi các tổ chức quốc tế như JCI của Mỹ hay NHS của Anh, việc đáp ứng nhu cầu tâm linh là một phần quyền lợi bắt buộc của bệnh nhân để giúp giảm sâu tỷ lệ trầm cảm khi mắc bệnh nặng [30]. Thế nên, các bệnh viện đa khoa lớn đã thiết lập các phòng cầu nguyện đa tôn giáo hoạt động 24/7 [31] và tuyển dụng chính thức đội ngũ Tuyên úy Y tế (Healthcare Chaplain) – những chuyên gia được đào tạo bài bản về tâm lý lâm sàng lẫn thần học – để chăm sóc tinh thần, thực hiện nghi thức tín ngưỡng và hỗ trợ tâm lý giảm nhẹ cho người bệnh cùng thân nhân ngay tại giường bệnh [32].

2. Y tế Việt Nam: Những rào cản hành chính và tư duy độc quyền ngầm

Đối chiếu với xu hướng Đa dạng Y học và Y học Tích hợp của thế giới, hệ thống y tế tại Việt Nam hiện nay đang bộc lộ những giới hạn mang tính hệ thống từ khâu chính sách, đào tạo cho đến hạ tầng thực tế.

Trước hết, dù Luật Khám bệnh, chữa bệnh đã quy định việc kết hợp Đông – Tây y [33], nền y tế Việt Nam thực chất vẫn vận hành dưới sự độc quyền ngầm của tư duy Hóa dược (Tây y). Toàn bộ hệ thống xét duyệt phác đồ điều trị, danh mục kỹ thuật và cơ chế chi trả của bảo hiểm y tế đều được xây dựng dựa trên các tiêu chí nghiêm ngặt của Tây y [34]. Hệ quả là, các bài thuốc Đông y và liệu pháp tự nhiên rất khó lọt qua các bộ tiêu chí định lượng của hóa dược để được cấp phép sử dụng rộng rãi trong bệnh viện công.

Hạn chế này bắt nguồn từ chính lối mòn trong công tác đào tạo ngành Y học cổ truyền tại Việt Nam. Dù thời gian đào tạo kéo dài 6 năm, giáo trình Y học cổ truyền Việt Nam vẫn nặng tính lý thuyết kinh điển trừu tượng (Âm dương, Ngũ hành, Mạch học cổ điển), tụt hậu khá xa so với thế giới khi chưa được tích hợp sâu với Hệ gen học (Genomics) hay Sinh học Phân tử (Molecular Biology) như cách Trung Quốc và Hàn Quốc đang làm.

Cùng lúc đó, trong khi thế giới (Trung Quốc, Đài Loan, Hàn Quốc, Nhật Bản…) đã dịch chuyển toàn bộ nền y học cổ truyền sang hệ thống Y học Thực chứng (Evidence-Based Medicine), nghĩa là các bài thuốc Đông y được chứng minh cơ chế phân tử thông qua các thử nghiệm lâm sàng ngẫu nhiên có nhóm đối chứng (RCT) quy mô lớn giống hệt Tây y, thì phần lớn các bài thuốc Đông y Việt Nam vẫn dựa trên kinh nghiệm dân gian, ghi chép lịch sử, truyền khẩu hoặc mang tính “gia truyền”, khiến y học cổ truyền Việt Nam thiếu dữ liệu định lượng khoa học. Thế nên, các khoa Đông y tại các bệnh viện Việt Nam bị đẩy vào vị thế yếu thế, chỉ được can thiệp khi Tây y đã bó tay, chứ không có sự phối hợp đa chuyên khoa bình đẳng ngay từ đầu.

Nhìn ra thế giới, Ủy ban Nobel chưa bao giờ phủ nhận giá trị của y học cổ truyền, nhưng họ chỉ công nhận khi nó được soi chiếu bằng phương pháp định lượng khoa học chặt chẽ. Giải Nobel Y sinh học năm 2015 trao cho Giáo sư Trung Quốc Tu Youyou (Đồ U U) là ví dụ điển hình. Khi các phương pháp Tây y bế tắc trước ký sinh trùng sốt rét kháng thuốc, bà đã sàng lọc hơn 2.000 bài thuốc cổ truyền và tìm ra hoạt chất Artemisinin. Bài học từ giải Nobel này cho thấy kho báu cổ truyền là vô giá, nhưng nó cần một tư duy khoa học hiện đại để khai phóng, điều mà hệ thống đào tạo Việt Nam đang rất thiếu.[35, 36]

Đông y bị hạn chế còn bắt nguồn từ chuyện mất niềm tin do “rác dược liệu”. Dù Việt Nam có hệ sinh thái dược liệu phong phú, mỗi năm các bệnh viện và cơ sở Y học cổ truyền vẫn nhập khẩu 66,67% đến 87,5% dược liệu từ nước ngoài, đa số đi theo con đường tiểu ngạch từ Trung Quốc [37]. Nhiều loại thảo dược thô sau khi được các nhà máy nước ngoài chiết xuất sạch tinh chất (các hoạt chất sinh học quý), phần bã xác xơ được sấy khô, tẩm ướp hóa chất bảo quản, tạo màu, tạo mùi rồi bán sang Việt Nam dưới danh nghĩa dược liệu thô. Khi các bệnh viện mua phải loại “rác” này, thuốc sắc ra gần như không có giá trị điều trị. Đã vậy, nhiều dược liệu còn chứa hàm lượng lưu huỳnh (diêm sinh dùng để chống mốc) vượt ngưỡng cho phép, tồn dư thuốc trừ sâu, và nghiêm trọng nhất là kim loại nặng (chì, thủy ngân, asen), khiến người bệnh càng bệnh thêm [38].

Thêm vào đó, Việt Nam hiện tại chỉ công nhận duy nhất một trường phái ngoài Tây y là Y học cổ truyền (thuốc Nam, thuốc Bắc, châm cứu), hoàn toàn đóng cửa với tất cả các trường phái y học tự nhiên khác [39]. Việt Nam vắng bóng hoàn toàn mã ngành đào tạo đại học chính quy cho Osteopathy (Nắn chỉnh xương), Chiropractic (Nắn chỉnh thần kinh cột sống) hay các trường phái thuộc hệ thống AYUSH. Người Việt Nam được đào tạo bài bản các ngành này ở nước ngoài (chẳng hạn có bằng Bác sĩ Ayurveda – B.A.M.S của Ấn Độ hay Bác sĩ Chiropractic của Mỹ) khi trở về nước hoàn toàn không được cấp chứng chỉ hành nghề chính thức đúng với danh hiệu của họ. Để hoạt động, họ bắt buộc phải “ẩn mình” dưới danh mục kỹ thuật viên vật lý trị liệu của Tây y hoặc mở cơ sở tư nhân không chính thống [40]. Người dân vì thế phải tiếp cận các dịch vụ này với chi phí đắt đỏ từ các chuyên gia nước ngoài và hoàn toàn nằm ngoài danh mục được bảo hiểm y tế hỗ trợ.

Sự đóng cửa này cũng xuất hiện ở khía cạnh hạ tầng tâm linh. Tiêu chuẩn thiết kế bệnh viện của Việt Nam (TCVN 4470:2012) hoàn toàn vắng bóng các quy định về không gian dành cho nhu cầu tinh thần và đức tin của người bệnh [41]. Các không gian thờ cúng hiện tại trong bệnh viện chủ yếu mang tính tự phát. Hệ thống chức danh nghề nghiệp không có vị trí Chuyên gia Chăm sóc Tâm linh hay Tuyên úy Y tế. Khoa Dinh dưỡng tại các bệnh viện công chưa có sự chuẩn hóa vi chất dành riêng cho chế độ ăn chay trị liệu hay các phác đồ nhịn ăn thải độc có kiểm soát y khoa.

Sự đóng cửa mang tính hệ thống này càng trở nên vững chắc khi có truyền thông chống lưng, nơi báo chí chính thống Việt Nam có vẻ đang giữ khư khư cái nhìn thành kiến với các trường phái y học tự nhiên khác trong khi o bế Tây y một cách quá đà. Chẳng hạn: Trong khi báo chí thế giới rôm rả bàn tán giải Nobel về cách thức tự dọn rác cơ thể của việc nhịn ăn, thì các nhà đài trong nước chọn cách tiếp cận theo tư duy “đánh phủ đầu” và cào bằng. Chỉ cần gõ các từ khóa như “nhịn ăn”, “thải độc”, “chữa lành tự nhiên” trên các trang báo lớn, thứ người đọc nhận được hầu hết là những dòng tít giật gân, những bài viết mang tính răn đe rùng rợn và vơ đũa cả nắm. [42, 43]

Sự phân biệt đối xử trong cách đưa tin của báo chí lộ rõ qua 2 lăng kính ngược nhau:

Khi 1 ca phẫu thuật thất bại hay 1 vắc-xin gây sốc phản vệ chết người xảy ra tại bệnh viện, báo chí gọi đó là “tai biến y khoa” – 1 rủi ro kỹ thuật đáng tiếc nhưng có thể thông cảm và chấp nhận được trong ranh giới khoa học. Thậm chí, có chết cả 8 người cùng lúc trong vụ chạy thận ở Bệnh viện Đa khoa tỉnh Hòa Bình năm 2017, rồi, mấy tháng sau đó lại chết tiếp cả 4 trẻ sơ sinh cùng lúc trong quá trình cấp cứu và điều trị tại Bệnh viện Sản Nhi tỉnh Bắc Ninh, cũng chỉ là do “quá tải bệnh viện dẫn đến nhiều sự cố y khoa”! Tây y luôn có một hệ thống thuật ngữ chuyên môn và hành lang pháp lý bảo vệ để giảm nhẹ tính nghiêm trọng trước công luận. [44, 45]

Ngược lại, nếu 1 cá nhân gặp họa vì tự ý nhịn ăn chẳng hạn, báo chí lập tức chụp mũ và tìm cách xóa sổ luôn cả một trường phái. Thay vì chỉ rõ trắng đen giữa gốc rễ khoa học của phương pháp (như phác đồ nhịn ăn Buchinger quen thuộc trong các bệnh viện ở Đức) với sự thiếu hiểu biết của người làm theo, báo chí chọn cách dán nhãn toàn bộ các phương pháp chữa lành tự nhiên là “phản khoa học”, “mê muội”, “ngớ ngẩn” hay “lừa đảo”. [46, 47, 48, 49, 50]

Chính cách đưa tin một chiều, thiếu chuyện trò qua lại sòng phẳng này đã vô tình tạo ra một bức tường định kiến khổng lồ trong đầu óc người dân. Báo chí thay vì đóng vai trò định hướng, hướng dẫn và phổ biến cho người dân cách áp dụng các liệu pháp chữa lành tự nhiên một cách an toàn, đúng liều lượng và có sự giám sát của chuyên gia, thì lại chọn nước đi lười biếng nhất: ngăn cấm và tẩy chay. Kết cục là, người dân bị cướp mất quyền tiếp cận thông tin không nghiêng lệch về những trào lưu y tế tiến bộ của thế giới.

Vậy đó, tư duy độc quyền của Tây y ở Việt Nam vốn đã lớn, nay lại càng được xây đắp vững chắc hơn khi có truyền thông hỗ trợ, biến nền y tế Việt Nam thành một ốc đảo bảo thủ, nơi mọi trường phái y học tự nhiên khác nằm ngoài mắt nhìn của Tây y và Y học cổ truyền tụt hậu đều gần như bị xem là những thứ dị hợm và ma quỷ.

Lời kết

“Quyền lực tạo thối nát con người, và quyền lực tuyệt đối thì thối nát một cách tuyệt đối” (Power tends to corrupt, and absolute power corrupts absolutely, sử gia người Anh Lord Acton).

Ở Việt Nam, Tây y có đang có quyền lực tuyệt đối?

Xây dựng mô hình Đa dạng Y học (Medical Pluralism) đích thực đồng nghĩa với việc thừa nhận tất cả các trường phái y học đều có địa vị pháp lý, khoa học và xã hội bình đẳng như nhau. Không có một hệ thống đơn lẻ nào nắm độc quyền tuyệt đối đối với sức khỏe con người.

Việt Nam hiện đang tụt hậu và manh mún một cách khủng khiếp, và chỉ còn biết dựa vào Tây y như là xương sống của ngành y tế. Các bạn, chúng ta đang tụt hậu quá xa so với thế giới, ít nhất là 30 năm. Please, bắt kịp tức thì — no but, no yet, no depending.

Mỗi bệnh nhân ngày nay là một người thông thái với rất nhiều thông tin hằng ngày trên internet. Các bạn trong ngành y tế làm ơn tôn trọng đầu óc của mọi bệnh nhân. Hãy cùng nhau đổi mới hệ thống y tế Việt Nam để phục vụ mọi bệnh nhân hiệu quả và hợp thời hơn.

Mong mọi điều tốt đẹp đến với mọi người Việt Nam. Và Tổ quốc Việt Nam.

Phạm Thu Hương

Chú thích và Tài liệu tham khảo:

[1] Role of AYUSH workforce, therapeutics, and principles in health care delivery with special reference to National Rural Health Mission, National Center for Biotechnology Information (NCBI / PMC), Jan-Mar, 2015.

[2] Danh hiệu “Chiropractor” được bảo hộ theo luật định tại Anh thông qua General Chiropractic Council (GCC) theo Chiropractors Act 1994. Việc tự xưng là bác sĩ nắn chỉnh cột sống mà không đăng ký là phạm pháp.

[3] Legislative approaches to the regulation of the chiropractic profession, National Center for Biotechnology Information (NCBI / PMC), Jun 1996.

[4] DO vs MD Degree What is the Difference Between These Medical Degrees?, PCOM.

[5] Đức cấp phép hành nghề Y học tự nhiên thông qua kỳ thi quốc gia và quản lý danh xưng Heilpraktiker, được ghi nhận bởi World Naturopathic Federation và NAFKAM.

[6] Thụy Sĩ quản lý các liệu pháp thiên nhiên, chỉnh xương và trị liệu thông qua hệ thống văn bằng liên bang (Federal degree) được công nhận trong cơ sở dữ liệu nghề nghiệp của Châu Âu, được ghi nhận bởi NAFKAM.

[7] Bồ Đào Nha có luật quản lý các liệu pháp không truyền thống (non-conventional therapies) từ năm 2003/2013, trong khi Pháp và các quốc gia khác có các khung pháp lý riêng biệt hoặc công nhận tư cách hành nghề tự do/hợp pháp cho các chuyên gia trị liệu, được ghi nhận bởi World Naturopathic Federation.

[8] Trong Sự kiện Trưng cầu dân ý 17/5/2009, 67% người dân Thụy Sĩ bỏ phiếu đồng ý đưa y học bổ sung vào hệ thống y tế công cộng. Cuộc bỏ phiếu này đã chính thức bổ sung Điều 118a (Article 118a – Complementary Medicine) vào Hiến pháp Liên bang Thụy Sĩ. Alternative medicine no longer an ‘outsider’ in Switzerland’s health system, SWI swissinfo.ch (Bộ phận thuộc Tập đoàn Phát thanh Truyền hình Thụy Sĩ) April 27, 2020.

[9] Sau một thời gian thử nghiệm, vào ngày 1/8/2017, Chính phủ Liên bang Thụy Sĩ đã ban hành quy định chính thức bắt buộc gói Bảo hiểm Y tế Cơ bản (bảo hiểm bắt buộc cho mọi công dân Thụy Sĩ, gọi là Grundversicherung hay LAMal/KVG) phải chi trả hoàn toàn cho các liệu pháp này. Complementary and alternative medicine in Switzerland, expatfocus.com, Reviewed May 2026.

[10] Theo Điều 2 của Luật Y tế Hàn Quốc (Medical Service Act), Bác sĩ Hàn y (KMD) được định nghĩa chính thức là “nhân viên y tế” (Medical Personnel) hợp pháp bên cạnh bác sĩ Tây y (Medical Doctors/Physicians) và nha sĩ. Cả hai nhóm đều nhận chứng chỉ hành nghề do Bộ Y tế và Phúc lợi Hàn Quốc cấp. Chi tiết – Medical Service Act của Viện Nghiên cứu Pháp chế Hàn Quốc (KLRI).

[11, 12] Quyền sử dụng các thiết bị y tế hiện đại của bác sĩ Hàn y là một cuộc tranh chấp pháp lý kéo dài hàng thập kỷ với hiệp hội Tây y và vừa đạt được các cột mốc mới dựa trên các phán quyết của Tòa án:
• Xét nghiệm máu: Hoàn toàn hợp pháp. Bộ Y tế và Phúc lợi Hàn Quốc đã ra hướng dẫn hành chính cho phép Bác sĩ Hàn y thực hiện xét nghiệm máu.
• Siêu âm và Điện não đồ (EEG): Đã được hợp pháp hóa rộng rãi sau Phán quyết lịch sử mang tính bước ngoặt của Tòa án Tối cao Hàn Quốc vào tháng 12/2022 (Case No. 2016Do21314) và phán quyết về EEG năm 2023. Tòa án tuyên bố việc KMD dùng thiết bị chẩn đoán hiện đại không gây nguy hiểm cho người bệnh và không vi phạm phạm vi giấy phép.
• X-quang và thiết bị đo mật độ xương: Vừa được tòa án cấp phúc thẩm tuyên trắng án cho một bác sĩ Hàn y sử dụng máy X-quang đo mật độ xương, mở đường cho việc áp dụng thiết bị X-quang tại các phòng khám Hàn y.
• Tài liệu tham khảo: Nghiên cứu pháp lý trên KoreaScience: A Comparative Study of Legal Issues Regarding the Use of Medical Devices by Korean Medicine Doctors, và bài báo thời sự trên tờ Korea Times về phán quyết thiết bị X-quang – Traditional Korean medicine practitioners vow to use X-rays following court ruling.

[13] Hệ thống Bảo hiểm Y tế Quốc gia Hàn Quốc (NHIS) vận hành theo mô hình một người chi trả (Single-payer system), có nghĩa là chỉ có duy nhất một cơ quan đại diện cho toàn bộ người dân đứng ra thu tiền và chi trả toàn bộ chi phí khám chữa bệnh bảo hiểm. Cơ quan duy nhất đó chính là Chính phủ (cụ thể là Cơ quan Bảo hiểm Y tế Quốc gia Hàn Quốc – NHIS). Khi bạn đi khám tại bất kỳ bệnh viện hay phòng khám nào tại Hàn Quốc, bạn không cần phải đòi tiền từ nhiều nguồn. Bệnh viện sẽ gửi hóa đơn trực tiếp cho NHIS. NHIS sẽ dùng quỹ chung để trả phần lớn chi phí (thường là 60% – 80% viện phí). Bạn chỉ cần thanh toán phần nhỏ còn lại ngay tại quầy (gọi là chi phí tự trả – copayment). Tổng quan về hệ thống chi trả được nêu rõ trên trang phân tích của tổ chức y tế quốc tế International Insurance – South Korea Healthcare System.

[14, 15] Luật Y học Cổ truyền Trung Hoa (Traditional Chinese Medicine Law of China), có hiệu lực từ ngày 01/07/2017, tại Chương II (Dịch vụ Trung y), Luật quy định chính quyền cấp huyện trở lên bắt buộc phải thiết lập các tổ chức/khoa Trung y tại các bệnh viện đa khoa do ngân sách nhà nước tài trợ và các trung tâm chăm sóc sức khỏe bà mẹ và trẻ em. Tham khảo: Cổng thông tin Pháp luật Trung Quốc (China Laws Portal), và bản lưu trữ của Liên Hợp Quốc tại Hệ thống LEAP – UNEP.

[16] Điều 14 của Luật Hành nghề Bác sĩ Cộng hòa Nhân dân Trung Hoa (Medical Practitioners Law of the PRC): Bác sĩ Tây y sau khi trải qua các khóa đào tạo chuyên môn và vượt qua kỳ thi sát hạch theo quy định của nhà nước, được phép áp dụng các kỹ thuật và phương pháp của Y học cổ truyền phù hợp với chuyên khoa của mình vào thực tế lâm sàng. Tham khảo: Đại hội Đại biểu Nhân dân Toàn quốc (NPC China).

[17] Điều 14 của Luật Hành nghề Bác sĩ Cộng hòa Nhân dân Trung Hoa: Bác sĩ Y học cổ truyền đã đạt tiêu chuẩn qua sát hạch, được phép áp dụng các kỹ thuật và phương pháp của Tây y (Y học hiện đại) liên quan đến chuyên khoa của họ trong quá trình hành nghề sau khi được đào tạo và kiểm tra. Tham khảo: Nghiên cứu học thuật về mô hình kết hợp công nghệ hiện đại (PET-CT, fMRI) trong chẩn đoán Đông y tại các cơ sở y tế Trung Quốc được đăng tải chi tiết trên Thư viện Y khoa Quốc gia Hoa Kỳ qua Tạp chí PubMed (PMID: 28088253).

[18] Sắc lệnh liên kết lâm sàng Đông – Tây y (NHC Guidelines): Hướng dẫn mới nhất từ Ủy ban Y tế Quốc gia Trung Quốc (NHC) nhấn mạnh việc đẩy mạnh cơ chế hợp tác lâu dài, chia sẻ phòng thí nghiệm và tích hợp năng lực chẩn đoán lẫn điều trị thuốc giữa hai khối nhằm tối ưu hóa chi phí điều trị bệnh hiểm nghèo.

[19] Sách trắng Y học Cổ truyền của Hội đồng Nhà nước Trung Quốc và “Kế hoạch Healthy China 2030” khẳng định chính sách bình đẳng bảo hiểm. Hệ thống Bảo hiểm Y tế Quốc gia Trung Quốc đưa cả danh mục thuốc thảo dược thiết yếu và hóa dược dùng chung vào khung chi trả đồng đều tại các bệnh viện tích hợp nhằm giảm tải gánh nặng tài chính cho bệnh nhân (chi phí điều trị tại các trung tâm này thấp hơn từ 40% – 80% so với y tế tư nhân phương Tây). Full text: Traditional Chinese Medicine in China.

[20] Dạng thuốc bột tinh chế Kampo được công nhận chính thức là dược phẩm kê đơn hợp pháp và được chuẩn hóa nghiêm ngặt theo Dược điển Nhật Bản (The Japanese Pharmacopoeia – JP). Quy trình sản xuất công nghiệp hóa (chiết xuất, sấy phun thành dạng hạt mịn cô đặc) được kiểm soát nghiêm ngặt theo tiêu chuẩn thực hành tốt sản xuất thuốc (GMP) bởi Bộ Y tế, Lao động và Phúc lợi Nhật Bản (MHLW) để đảm bảo tính đồng đều về hàm lượng hoạt chất trong mỗi gói thuốc. Tham khảo: Chuỗi bài về Kampo Medicine (Drug).

[21] Prescription of Kampo Drugs in the Japanese Health Care System, Thư viện Y khoa Quốc gia Hoa Kỳ (PubMed), Nov 30, 2013.

[22] Global Integration of Traditional and Modern Medicine: Policy Developments, Regulatory Frameworks, and Clinical Integration Model, Xia & He Publishing Inc., September 4, 2025.

[23] Chinese and Western Medicine, Side by Side: How Taiwan Runs Both, newdawn.health, September 12, 2026.

[24] Nobel Prize in Physiology or Medicine 2016.

[25] Bản tóm tắt chuyên sâu của Hội đồng Nobel (Advanced Information – NobelPrize.org).

[26] Em nhịn ăn – I’m fasting, Phạm Thu Hương, Đọt Chuối Non, 21/05/2026.

[27] Phương pháp nhịn ăn y khoa Buchinger: Một nghiên cứu quan sát quy mô lớn trên 1.422 đối tượng đã chứng minh rằng phác đồ nhịn ăn kéo dài từ 4 đến 21 ngày giúp cải thiện các chỉ số tim mạch, giảm viêm và kích thích quá trình tự thực bào (autophagy). Đọc toàn bộ nghiên cứu chi tiết tại Buchinger Wilhelmi.

[28] Using Mindfulness to Cope with Cancer, Mayo Clinic, Jun 12, 2023.

[29] The effect of mindfulness-based stress reduction on chemotherapy-related physical and psychological distress in colorectal cancer patients: a retrospective cohort study, PubMed, Jun 22, 2026.

[30] Các nghiên cứu học thuật trên Thư viện Y khoa Quốc gia Hoa Kỳ (FPM Journal) khẳng định việc can thiệp tâm linh thông qua cầu nguyện hay thiền định làm giảm sâu tỷ lệ trầm cảm ở người bệnh nặng.

[31] Phòng cầu nguyện đa tôn giáo (Multi-faith Prayer Room): hoạt động 24/7, cung cấp sẵn thảm nguyện cho người Hồi giáo, Kinh thánh, sách thánh và không gian thiền định chung độc lập với bất kỳ biểu tượng tôn giáo cố định nào NHS Trust Multi-faith Rooms.

[32] Tuyên úy Y tế (Healthcare Chaplain): Đây là một chức danh nghề nghiệp chính thức, được đào tạo bài bản về tâm lý lâm sàng và thần học, được bệnh viện tuyển dụng làm nhân sự chính thức, có nhiệm vụ đi đến từng giường bệnh để hỗ trợ tinh thần, lắng nghe, thực hiện các nghi thức tôn giáo theo yêu cầu hoặc hỗ trợ tâm lý giảm nhẹ (palliative care) cho bệnh nhân giai đoạn cuối và người nhà của họ mà không phân biệt tín ngưỡng NHS Chaplaincy Services.

[33] Quy định về khám bệnh chữa bệnh bằng y học cổ truyền mới nhất 2023, Thư viện Pháp luật.

[34] Vướng mắc trong khám, chữa bệnh BHYT y học cổ truyền, Báo Nhân Dân, 05/06/2017.

[35] The Nobel Prize in Physiology or Medicine 2015.

[36] Bài giảng nhận giải Nobel Y sinh 2015: Nobel Lecture by Tu Youyou.

[37] Để nguồn tài nguyên dược liệu sạch Việt Nam không bị bỏ phí, Tạp chí Đông Nam Á, 27/10/2021.

[38] Mối nguy dược liệu bã xác, độc hại, Thanh Niên, 17/12/2019.

[39] Điều kiện để có được chứng chỉ hành nghề khám bệnh, chữa bệnh đối với người Việt Nam là gì?, Thư viện Pháp luật, 28/06/2023.

[40] Chứng chỉ đào tạo kỹ thuật nắn chỉnh cột sống (Chiropractic) có giá trị pháp lý như thế nào?, NPLaw.

[41] Tiêu chuẩn quốc gia TCVN 4470:2012 Bệnh viện đa khoa – Tiêu chuẩn thiết kế, Thư viện Pháp luật, 08/07/2025.

[42] Nhịn ăn gián đoạn làm tăng 91% nguy cơ tử vong do tim mạch, Báo Quảng Ninh, 27/03/2024.

[43] Nhịn ăn để detox có thể dẫn tới tử vong, Báo Tuổi trẻ, 14/06/2021.

[44] Tai biến trong y khoa là điều khó tránh và không ai mong muốn, Báo Sức khỏe và Đời sống – Cơ quan ngôn luận của Bộ Y tế, 19/11/2013.

[45] Bộ trưởng Y tế: Quá tải bệnh viện dẫn đến nhiều sự cố y khoa, Báo Đồng Tháp, 12/01/2018.

[46] Người đàn ông suýt tử vong sau 18 ngày nhịn ăn, chỉ uống nước ion kiềm pha muối, Báo Đại biểu Nhân dân, 28/09/2024.

[47] Sai lầm khiến người đàn ông 37 tuổi suýt mất mạng, Việt Nam Net, 04/10/2026.

[48] Ngớ ngẩn trào lưu nhịn ăn thanh lọc cơ thể, Báo và Phát thanh, Truyền hình Bắc Ninh, 12/09/2017.

[49] Làm rõ việc nhịn ăn, uống nước kiềm để chữa bệnh, Báo Nhân dân, 04/01/2025.

[50] Sự thật phía sau phương pháp chữa bệnh “thần kỳ” bằng nước ion kiềm, VTV, 23/05/2026.

o0o

© copyright 2026
Phạm Thu Hương
Permitted for non-commercial use
http://www.dotchuoinon.com