Phố Ngọc Lan

Chào các bạn,

Truyên ngắn này mình đã đăng trên Tuổi Trẻ Chủ Nhật, số 43-96 (677), 3.11.1996-9.11.1996, dưới bút danh Trần Đình. Vậy là lúc này đang nằm trong bệnh viện ở Singapore. Mình nhớ là viết bài này lúc còn ở Hà Nội. Gởi vào Nguyễn Đông Thức ở báo Tuổi Trẻ. Sau đó đi mình qua lo công việc Singapore thì bị bệnh luôn ở Singapore.

Bản dưới đây đã được chụp lại từ bài báo giấy của TuổiTrẻ, có lẽ sau đó một thời gian khá lâu. Tuy nhiên, bản chụp rất mờ, khó đọc. Mình giữ lại đây chỉ để giử lại kỷ niệm của thời xa xưa đó, đúng 30 năm về trước.

Nhưng bên dưới các bản chụp mờ ảo là bản dễ đọc, do Thu Hương đánh máy lại, để chúng ta đọc thoải mái hơn. Cảm ơn TH!

Chúc cả nhà một ngày vui.

Hoành

o0o

Phố Ngọc Lan

Truyện ngắn của Trần Đình

Tại khúc quanh trên con đường nhựa xám xuyên huyện lỵ, giữa đám nhà con lụp xụp, lưa thưa, đứng sừng sững hai dãy nhà ximăng xám, hai ba tầng chất chồng lổn ngổn. Người ta có thể tưởng tượng đó là hai dãy lô cốt cộc lốc nhìn nhau. Phố huyện. Một người nào đó, trí tưởng tượng có một không hai, đã đặt tên là phố Ngọc Lan.

Ngày đầu tiên vào phố huyện, xuống xe trước cửa nhà trọ, một tay balô một tay vali, Trúc đã quay một vòng nhìn dọc phố. Thuần ximăng xám, trừ mấy bảng hiệu nguệch ngoạc bẩn màu bụi đỏ. Không một ngọn cậy, không một ngọn cỏ. Vài chiếc xe máy xịch xịch đi qua. Vài cô con gái đạp xe lọc cà lọc cọc. Chiếc Toyota trắng trầy trụa thuê từ Hà Nội xem ra vẫn hơi lộng lẫy. “Phố Lô Cốt” – Trúc nghiêng đầu nheo mắt với người tài xế. Và bác tài đã cười hềnh hệch, nhún vai, vẫy tay từ biệt.

Những ngày tiếp theo, mỗi chiều từ nông trường về, vào Ngọc Lan ăn tối. Bốn chiếc bàn gỗ bụi bặm, loe hoe ba thực khách. Xoay quanh cá rán, trứng chiên, rau muống xào. Ba bữa đã nghe nghẹn cổ. Lên căn phòng trọ nhỏ nằm đọc sách. Hai tuần hết nhẵn. Vào Ngọc Lan mua sách. Dăm ba quyển lèo tèo. Cầm Thuật cờ tướng và Đắc nhân tâm về đọc đỡ. Những tối cuồng chân, đi ba phút là hết phố. Khoảng đường cuối phố tối om, thưa thớt nhà, cửa sổ hắt hiu đèn vàng èo uột. Đành về Ngọc Lan uống cà phê, nhạt như vớ luộc, lần nào cũng phải xin cô hàng thêm sữa, lần nào cô nàng cũng bố thí thêm một thìa, mặt như phù thũng. Cả phố được đâu hai tá tiệm, một nửa đã là Ngọc Lan. Hớt tóc sửa xe cũng Ngọc Lan. Gian hàng nước mắm, tương bần, mắm tôm cũng Ngọc Lan. Một lần Trúc hỏi chị hàng cơm sao mọi người chuộng Ngọc Lan thế, chị bảo vì đây là phố Ngọc Lan. Tấm bảng xanh đằng ngã tư ghi đường 324 rành rành. Hỏi tại sao phố Ngọc Lan, chị lắc đầu không biết.

Nhưng một sáng chủ nhật đứng trên lan can sưởi nắng, Trúc đã thấy một bóng vàng giữa khu phố xám. Quần lụa vàng, áo lụa vàng phần phật. Nàng đi qua nhà, nắng rực trên vai lụa, vàng sáng hai hàng lô cốt cộc cằn. Chiếc xe máy chạy qua, gã đàn ông trố mắt nhìn, chiếc xe suýt đâm vào lề loạng choạng.

Trúc xỏ vội bộ đồ, chạy xuống đuổi theo. Qua khỏi con phố, đến quãng đồng trơ gốc rạ, Trúc bắt kịp nàng. Và nàng đã quay sang chào Trúc đích danh. Gió thổi mạnh qua con đồng trống. Nàng tên Nhi, chủ tiệm may “May Không?” Căn tiệm này nằm đầu tây con phố. Mỗi lần đi qua, Trúc vẫn hay rút túi ra một tờ bạc. Chẵn may, lẻ rủi. Một lần rút số lẻ, ngày hôm sau vào nông trường gặp con gà mẹ xù cánh xù lông máu me đầy mình quang quác đánh nhau với con quạ đen dữ tợn khổng lồ. Đàn gà con lông trắng như bông chip chíp cuống cuồng chạy quanh. Hai chú gà con chết máu nhuộm đỏ làn bông trắng.

Nhi gọi con phố là phố Tro. Khi nghe Trúc nói là phố Lô Cốt, nàng đã quay lại nhìn Trúc mỉm cười. Cả hai rẽ vào con đường đất đỏ. Thỉnh thoảng một cây mít cây mận kèo cọt đứng. Lâu lâu một căn nhà gạch bé xíu ngồi bẹp sau những tàu chuối rộng. Trúc nói hôm qua có lẽ rút được tờ chẵn, vì bộ đồ vàng là điểm sáng duy nhất Trúc gặp trong hai tháng ở đây. Nhi bảo nàng phải ngày ngày nhìn phố Tro đã bốn năm nay, từ ngày dãy phố lần lượt rủ nhau cải tiến. Ngày trước con phố lèo tèo lụp xụp, Nhi đã phải nhìn một dải rách rưới cả hai mươi mốt năm. Những năm trở lại đây người ta bắt đầu buôn bán. Con phố trở mình thức giấc. Rồi một ngày bác Biền hàng điện xây lại căn nhà, lên thêm hai tầng. Căn lầu xám tro đầu tiên chễm chệ như chúa cóc giữa đảo ễnh ương. Bác Biền bảo vùng này bụi đỏ, để tường thuần ximăng đỡ bẩn, đỡ rêu, đỡ quét vôi. Cả phố dần dần tranh nhau xây cất, lên lầu. Cả phố rủ nhau theo gương bác Biền. Ngày nhà Nhi lên lầu, Nhi không thuyết phục được mẹ sơn nhà màu gì đó. Hai mươi mốt năm lụp xụp, bốn năm ximăng xám. Nên hôm nay mặc bộ đồ màu vàng rực đi vòng vòng.

Ngày Nhi học xong cấp III, kinh tế thị trường tràn vào huyện như cơn lốc xoáy. Lương hưu của bố mẹ teo vùn vụt. Nhi xóa mộng đại học, đi học may, nuôi mẹ ốm. Mẹ Nhi yếu tim, áp huyết cao, đau dạ dày, ho sù sụ, nằm giường hàng năm trong góc tối. Mỗi lần hơi khỏe, bà cụ vẫn khàn khàn thắc mắc kinh tế thị trường là cái gì mà nó làm Nhi phải bỏ học. Sau này Nhi lên được căn lầu, bà cụ ngưng thắc mắc và có vẻ hồng hào hơn. Nhưng mỗi lần nhìn bức tường xám ngắt Nhi lại ân hận là đã sửa nhà để phải chiều mẹ theo gương bác Biền.

Một buổi chiều, đứng trên lầu nhìn dãy xám và tấm bảng 324, Nhi thấy mình là cô cao bồi cưỡi ngựa bị đuổi lạc vào giữa sa mạc nóng. Mặt trời đổ lửa. Người, ngựa phỏng nứt lết lê. Nàng chợt thèm đổi tên con phố như đang chết khô trên nền cát bỏng ước ao được một giọt nước thấm môi. Ba tuần sau, mỗi cửa tiệm trong phố nhận được một lá thư ghi đích danh chủ tiệm, từ Công ty tiếp thị Đời Mới ở Hà Nội, chúc mừng cửa tiệm thành công, và mời quảng cáo trên đài truyền hình cho cả nước cùng biết, giá quảng cáo một tuần bằng khoảng một năm thu nhập của tiệm. Mỗi bì thư đều ghi phố Ngọc Lan trong ngoặc đơn bên cạnh đường 324. Không cửa tiệm nào dám quảng cáo. Nhưng cả phố bàn tán nhau về tên phố Ngọc Lan. Chắc nhà nước tặng phố thêm tên mới, ghi nhận thành quả cải tiến của mình. Phố Ngọc Lan trở thành tên gọi đầy hãnh diện. Dần dần người ta viết cả lên bao thư. Và thư vẫn đến tận nhà. Rồi tiệm cơm bình dân không tên trưng bảng hiệu Ngọc Lan. Ba tháng sau khoảng một chục Ngọc Lan mới ra đời. Nhìn dãy bảng Ngọc Lan, Nhi lắc đầu, nhờ thợ vẽ tên “May Không?” to tướng.

– Sao không gọi là Nhi ? – Trúc hỏi.
– Sao không gọi là May Không ? – Nhi quay phắt sang, đáp rất nhanh.

Trúc gật gật cười cười.

– Anh là người đầu tiên Nhi kể. Đừng nói với ai nhé.
– Cám ơn… Nhi đã chia sẻ. Nhưng sao phải kín thế ?
– Ừm… Để mọi người tin là ông nhà nước to béo nào đó tặng… hấp dẫn hơn… vả lại… cả một dọc bảng hiệu như vậy…

Nhi nhìn trời, mỉm cười và lắc đầu. Gió thổi tốc mái tóc nửa con trai, lộ vầng trán tròn bướng bỉnh.

Những ngày sau, thỉnh thoảng Trúc ghé thăm. Ông bố ít nói, khi nào gặp chỉ gật đầu chào hiền từ và lẳng lặng lên gác. Mẹ Nhi đã mất từ sáu tháng trước. Lần đó Nhi nói với Trúc ý định sơn nhà màu trắng. “Để cả phố lần lượt thành phố Bệnh Viện hở ?” – Trúc nheo mắt, cười cười. “Phố Bệnh Viện vẫn hơn phố Tro hay phố Lô Cốt” – Nhi đáp. Và cả hai đã cười to, hai cô thợ phụ ngẩng đầu nhìn, rồi cúi xuống may tiếp xình xịch.

Hai tuần sau một đám thợ chổi, thang, lon hộp lỉnh kỉnh hè nhau làm việc. Đến chiều toàn mặt trước hai tầng lầu, cả cánh cửa sắt kéo, đã thành những làn sóng biển muôn màu, lá chuối non, đỏ, vàng, trắng, xanh, hồng, tím… Vài hôm sau Trúc đến thăm, bên trong tiệm tường cũng nhiều màu. Bức tường cạnh salông chia thành bốn ô chữ nhật đều nhau, hồng, vàng, tím, lá chuối non. Bức tường sau lưng hai cô thợ phụ chia thành bốn hình tam giác bởi hai đường chéo, xanh nhạt, trắng, vàng, hồng. Bức tường cạnh bàn cắt là những sọc đứng rộng hẹp đủ màu. Trần trắng. “Ha ! Tranh lập thể!” – Trúc giơ hai tay lên trời, cười lộ chiếc răng khểnh. Nhi hỏi được không. “Rất văn minh” – Trúc đáp. Và Nhi đã nhìn Trúc mỉm cười. Bức tranh ngựa đen đã được thay bằng một khung kính rộng, ảnh trống đồng Đồng Sơn màu rêu thêu trên vải trắng. Đằng bộ salông, vài đóa thược dược vàng đứng trên lọ thủy tinh thon nhỏ. Nhi bảo ngày mẹ còn sống, ngoại trừ mấy ngày giỗ kỵ, dùng hoa thật thế nào cũng bị bà cụ mắng là phí phạm. Chiếc radio nhỏ trên bàn vọng ra bản hòa tấu nhè nhẹ. “Phải kênh FM Hà Nội không ?” Nhi gật đầu.

Buổi chiều vào quán cơm. Trúc vừa ăn vừa ngắm những lọn sóng nhiều màu nhà Nhi. Chị hàng cơm ngồi cạnh quầy hàng lơ đãng nhìn Trúc.

– Anh thấy nó thế nào ?
– Dạ… gì ạ ?
– Cái nhà đồng bóng đấy – Chị hất hàm về phía nhà Nhi.
– Dạ… em thấy cũng… vui mắt.
– Vui gì ? – Chị cao giọng, mắt trợn tròn – Cứ như tổ đồng bóng. Nhà ra nhà, cửa ra cửa.

Chị vừa nói vừa hằn học quay đi. Trúc mỉm cười, cắm cúi ăn.

Hôm sau Trúc đến thăm, mặt Nhi buồn buồn. Nhi rủ Trúc đi chơi. Cả hai lên chiếc Suzuki của Nhi chạy giữa những cánh đồng khô, vào con đường nhỏ quanh co với những hàng tre cao vút, đến cạnh bờ sông, dựng xe, ngồi trên khúc cây khô, nhìn nước chảy lặng lờ. Bên kia bờ sông, hình như là những cánh đồng khô thẳng tắp. Nhi bảo cả phố chống đối màu nhà của Nhi.

– Tại sao ?
– Làm sao em biết được.

Cả hai lặng thinh.

– Tối hôm qua cả phố họp. Em không được mời.
– Họ nói gì ?
– Chẳng ai cho em biết cả.

Cả hai nhìn trống vắng ra hướng mặt sông. Gió bay phần phật. Nắng chiều bàng bạc trên dòng nước trắng.

Sáng hôm sau bác Hải quán sách và chú Nâu quán phở ghé vào. Cả hai yên lặng nhìn ba bức tường màu. Nhi vừa châm trà xong, bác Hải đã nói ngay là bác và chú Nâu được bà con trong phố nhờ đến nói chuyện. Nhi gật đầu, nhìn bác đăm đăm. Bác Hải bảo việc sơn nhà sơn cửa dĩ nhiên là quyền tự do cá nhân, nhưng cũng không nên ảnh hưởng đến quyền lợi của tập thể. Bác bảo cách sơn nhà của Nhi ảnh hưởng đến “cái vẻ riêng” của phố, và vì vậy có thể ảnh hưởng không tốt đến việc làm ăn của cả phố.

– Vâng ạ – Nhi nói – Cháu cám ơn bác đã chuyển sự quan tâm của các bác các chú đến cháu. Nhưng thật cháu không hiểu cái vẻ riêng của phố mình là gì.
– Ô, phố mình trước nay chỉ một màu. Đấy là điểm đặc sắc. Không mấy phố được như vậy.

Nhi định hỏi màu tro phải không bác, nhưng kịp nuốt ngược câu nói vào trong.

– Đặc điểm của phố ta là tính đồng nhất – Chú Nâu thêm vào – Vả lại, mình cũng chỉ nên dùng màu sắc hợp truyền thống dân tộc cho khu phố.
– Thưa chú, cháu không hiểu màu sắc hợp truyền thống dân tộc là gì cả.
– Thì cháu thấy đấy, xưa nay nhà cửa không ai sơn quằn quện nhiều màu.
– Vâng. Ngày xưa ông cha ta ở nhà tranh vách đất. Nhà xây mình đang ở là truyền thống của… Tây đấy chú ạ – Nhi nhìn thẳng vào mắt chú Nâu. Chú liếc vội sang bác Hải.
– Thôi – Bác Hải nói – Không nên cãi vã làm gì. Ý cháu thế nào ?
– Vâng. Cháu đã hiểu ra cái vẻ riêng của phố ta. Nhưng… cháu vốn quý bác xưa nay… Bác không thấy là cả phố một màu ximăng như… một dãy lô cốt… là không được sáng sủa sao ?

Bác Hải biến sắc một tí. Chú Nâu mắt hừng hực lửa. Nhi nhìn hai người đăm đăm.

– Dù sao đi nữa – Bác Hải nói – đây cũng là ý kiến của tất cả bà con.
– Vâng. Cháu hiểu. Cháu cũng xin các chú các bác hiểu hộ là cháu chỉ muốn phố ta đẹp thêm thôi.

Chiều tối, Nhi đến nhà trọ thăm Trúc. Lần đầu tiên bước vào phòng Trúc. Trước nay Nhi vẫn tránh dị nghị.

– Em mệt mỏi quá. Anh cho em tựa vào vai anh được không?

Tuần sau bác Hải đến mời Nhi tối thứ bảy họp với cả phố ở nhà bác. Nhi mặc đầm xanh đi họp. Mọi người đứng ngồi lố nhố trên phòng khách tầng hai. Nhi ngồi ghế salông, cạnh bác Hải và vài người khác. Bác Hải mở đầu, cám ơn mọi người, rồi nói đến đồng nhất và khả năng có ảnh hưởng xấu đến việc buôn bán nếu phố mất tính đồng nhất. Vài người đã đứng dậy, lặp lại điều bác Hải nói, nhưng quanh co, lòng vòng hơn. Nhi nhìn ra cửa. Chòm sao hiệp sĩ giữa trời. Thắt lưng và thanh gươm sáng mờ mờ. Hiệp sĩ cụt đầu. Hình như mây che mất. Quay nhìn mọi người. Dưới ánh nêông rung rinh, những khuôn mặt xanh nhợt nhạt, những hõm mắt đen sâu, những vòm miệng đen hun hút. Ngột ngạt hơi người. Mồ hôi nháp nhúa trên mặt, trên cổ. Nhi nghe ngạt thở. Bác Hải mời Nhi góp ý kiến. Nàng lau mồ hôi, đứng dậy, người như chập choạng trên không. Nhi cám ơn, nói nàng hiểu quan tâm của mọi người, nhưng: “Ảnh hưởng xấu đến việc mua bán ? Từ xưa đến nay, ai đến phố này vì màu ximăng ? Tại sao các bác các chú ép cháu chỉ vì một chuyện lý thuyết thế ? Lý thuyết thì nói đằng nào lại chẳng được. Chỉ vì lý thuyết mà ép cháu, không phải là bất công lắm sao ?” Nhi nói một hơi, vung tay, mắt long sòng sọc. “Còn về đồng nhất – Nhi tiếp – Cháu thực chẳng biết đồng nhất thì được gì. Các bác các chú ở đây mỗi người một màu áo. Sao cả phố không mặc áo màu tro hết cho thêm đồng nhất ?” Nhi đảo mắt một vòng. Cả phòng lặng yên. Con thằn lằn tặc lưỡi tặc tặc.

– Láo ! – Chị Hòa hàng cơm thét.
– Nhà chị không tôn trọng ý kiến đa số bà con – Bác Biền gằn giọng.

Căn phòng lại rơi vào im lặng. Nhi lẳng lặng bước ra ngoài.

Một tháng sau khách hàng của Nhi xuống hẳn. Gần nửa số khách là người trong phố và bà con của họ; tất cả những người này đều ngừng lai vãng tiệm. Mắt Nhi hõm sâu và mệt mỏi. Nàng ít cười và hay ngồi lặng yên trên ghế xôpha nhìn tranh ngựa, ngón tay chầm chậm nhịp trên thành ghế. Hai cô thợ phụ thiếu việc làm, ngồi nói chuyện thầm thì, thỉnh thoảng ra ngoài mua cóc, mua khóm mời Nhi ăn. Trúc đến thăm thường hơn, lâu lâu mang theo một bó hồng hay cẩm chướng. Những lúc Nhi không ủ rũ quá, Trúc hay bàn với Nhi cách gầy dựng khách hàng. Một lần Trúc kể cho Nhi truyện ông già mất ngựa. Nghe xong Nhi nhìn Trúc chòng chọc, gật gật đầu, tươi hẳn ra.

– Em chỉ mới mất con ngựa đầu thôi, phải không ? – Nhi nói.
– Đúng rồi.
– Mà thực là cũng chẳng phải mất. Em chỉ đang trả giá cho tự do thôi. Cái gì lại chẳng có giá, phải không ?
– Ừ.

Hôm sau Nhi in vài ngàn danh thiếp sóng biển nhiều màu. Đổi tên tiệm là Sóng Biển. Mỗi khách hàng đến, Nhi trao họ năm bảy tấm thiếp, nhờ chuyển lại người quen. Cửa tiệm bắt đầu nhận đo và giao hàng tận nhà. Hai mươi bảng sóng biển dựng khắp các làng xã lân cận. Nhi ra ngoài nhiều, chiếc Suzuki dọc ngang làng xã. Nàng gầy và đen hẳn ra.

Những ngày sau đó khách hàng bắt đầu tăng từ từ. Hai tháng sau khách tăng vùn vụt. Nhi thuê thêm một cô thợ phụ. Tháng sau thêm một cô nữa. Tiệm lúc nào cũng xình xịch, tấp nập, cười nói. Thược dược vàng rộn rã. Những con mắt khinh khỉnh trong phố càng thêm rực lửa. Khách hàng khắp nơi về Sóng Biển, ghé các hàng bên cạnh ăn uống, sửa xe, mua sách, chuyện trò. Con phố thành đông đúc hẳn. Khách hàng bàn tán về cô chủ dễ thương, những kiểu áo hợp thời trang, những đợt sóng biển muôn màu. Những con mắt trong phố dần dần tắt lửa. Những nụ cười hiền hòa bắt đầu mọc trên dãy phố. Chị Hòa hàng cơm đưa hai cô con gái vào may áo mới, cười chào bẽn lẽn. Cả phố lần lượt quay về Sóng Biển. Nhi bận rộn, chào hỏi, tiếp khách, may cắt cả ngày. Rồi một buổi sáng tiệm sửa xe Ngọc Lan sơn màu lá chuối non. Cả phố đứng nhìn những vệt sơn che dần màu ximăng xám. Những màu khác dần dần dậy lên trên dãy phố. Tám tháng sau không còn cửa tiệm ximăng nào cả.

Ngày bác Hải đến may sơmi, Nhi bàn với bác, phố Ngọc Lan mà không có được cả một cọng cỏ. Nhi hỏi bác xin phép nhà nước cho trồng ngọc lan trên phố, Nhi sẽ nhận một nửa chi phí, cả phố nửa còn lại. Tháng sau, hai hàng ngọc lan xanh đã đứng lung linh giữa phố.

Ngày Trúc hết hợp đồng, phải về lại Sài Gòn, hàng ngọc lan đã rộ những dải hoa thon trắng. Đêm cuối cùng, Trúc và Nhi đi dọc theo dãy ngọc lan. Ánh trăng và ánh đèn đường lấp lánh những chòm lá nhỏ.

– Nếu anh đề nghị em yêu anh thì em sẽ trả lời thế nào ?
– Hỏi khôn thế ! – Nhi nhăn mặt, cười cười – Khi nào anh đề nghị thì sẽ biết.

Mắt Nhi long lanh. Hương ngọc lan mềm trời đêm lành lạnh.

o0o

© copyright 2026
Trần Đình Hoành
Permitted for non-commercial use
www.dotchuoinon.com

Leave a Reply