Học và hiểu

Chào các bạn,

Việc học và hiểu là điều khó với hầu như mỗi người, vì cùng học một điều nhưng mỗi người lại hiểu với một mức độ khác nhau, tùy theo trình độ. Và nói “trình độ” thì cũng là nói cho có vẻ dễ hiểu, nhưng trình độ đây, dù là có nghĩa cao thấp, thì cao thấp đó có thể là đủ mọi thứ khác nhau chứ chẳng phải là cao thấp kiểu học trò được chấm điểm trong trường ngày nay.

Nhà Phật dùng từ căn cơ – căn cơ thấp hay căn cơ cao – cũng là để diễn tả cái cao thấp mơ hồ đó.

Ví dụ: Nếu bạn đọc một bài chỉ để phản biện, thì thường là bạn chẳng học được điều gì của bài đó. Phản biện là một luồng lý luận để chống lại – nếu bạn đã chống một điều gì, thì bạn chẳng học điều đó.

Tuy vậy, phản biện là khí cụ cần thiết cho các luật sư – hai luật sư có thể làm việc với nhau, một người đại diện phe ta, một người chơi làm phe địch chuyên phản biện chống lại phe ta, để phe ta có thể tìm ra mọi đường đánh của phe địch và cách chống đỡ và phản đòn.

Vậy phản biện có thể là một khí cụ tốt để “học”, nhưng thường thì người ta dùng phản biện để “chống”, cho nên đa số người phản biện chỉ có chống mà không có học. Nghĩa là, trình độ phản biện của bạn có thể cao, nhưng căn cơ của bạn có thể rất thấp, chẳng học được gì, nếu ai nói gì bạn cũng phản biện.

Một ví dụ khác. Đọc câu “Mọi người đều bình đẳng”, có lẽ là những người nghèo khổ và quen bị áp bức và lạm dụng sẽ hiểu câu đó rất rõ. Nhưng nếu bạn sinh ra là con nhà quyền lực, bạn nghĩ là bạn hiểu câu đó, nhưng rất có thể là bạn chẳng hiểu tí nào.

Nghĩa là người nghèo thường có căn cơ cao hơn người giàu trong việc hiểu “bình đẳng”, vì người nghèo đã biết bất bình đẳng là gì; nhưng người giàu, dù có trình độ học vấn và chữ nghĩa cao hơn, chẳng hiểu được bình đẳng vì chưa hề biết bất bình đẳng là gì. Đây là vấn đề kinh nghiệm sống.

Một ví dụ nữa: Chỉ cùng một câu “I love you” chàng và nàng nói với nhau, nhưng hai người có thể hiểu hai nghĩa hoàn toàn khác. Nàng có thể nói với cả tâm hồn chân thật, và có nghĩa là “Em yêu anh và sẵn sàng chết vì anh”. Chàng thì có thể nói với ý “Anh yêu em nhất thế giới vì bố mẹ em là người quyền lực nhất nước này.” Đó là căn cơ có hay không là do trái tim mình rung động thật hay không.

Vài ví dụ như thế để các bạn hiểu, căn cơ cao hay căn cơ thấp lệ thuộc vào đủ thứ khác nhau trong những trường hợp khác nhau. Căn cơ chẳng chỉ là trí thông minh, hay kinh nghiệm. Căn cơ có thể là bất kì thứ gì trên đời – thông minh, kinh nghiệm, tình cảm, chân thật, ngây thơ…- khi thứ đó là yếu tố tất yếu của một luồng tư duy. Có yếu tố tất yếu đó thì bạn có căn cơ, không có yếu tố tất yếu đó thì bạn thiếu căn cơ.

Chính vì căn cơ uyển chuyển quá như thế mà rất khó để một người có thể biết mình có căn cơ đến đâu, vì ai cũng thường có ảo tưởng là mình rất hiểu một điều, kể cả khi mình chẳng hiểu gì đúng.

Nhưng có lẽ điều giúp chúng ta có thể học tốt trong bối cảnh khó khăn đó là ý chí “muốn học” – khi bạn đọc hoặc nghe một bài giảng, nếu bạn có ý chí muốn học (thay vì chỉ muốn phản biện hay chống) thì có lẽ ý chí đó sẽ làm cho tâm trí của bạn sáng ra hơn để học. Chẳng gì tốt cho sự học bằng “muốn học.”

Và điều “muốn học” chẳng là chỉ để nghiên cứu kinh sách hay đọc trà đàm, mà là muốn học khi bạn nghe bất kì điều gì, thấy bất kì điều gì. Ví dụ, nếu bạn nghe một người, kể cả khi người đó ngồi bàn bên cạnh trong quán cà phê nói chuyện với bạn người ấy, chẳng liên quan gì đến bạn, nhưng bạn nghe được câu chuyện của hai người và muốn học điều gì đó, thì bạn cũng sẽ học được. Như là “Hai người này có vấn đề gì? Một anh đang kể chuyện của anh ấy và nhờ anh kia tư vấn, và anh kia tư vấn nghe có lý không? Nếu là mình thì mình sẽ tư vấn thế nào?”

Nếu bạn muốn học như thế khi nói chuyện với một người bán hàng, một em học trò ngồi cùng quán cà phê, hay khi đọc một bài giảng, bạn sẽ học được rất nhiều. Bạn sẽ có thói quen thấy ai cũng có thể là thầy mình và điều gì cũng có thể là thầy mình. Chính tư duy muốn học và ứng xử tương kính với mọi người và mọi sự như thế, giúp cho bạn được khai mở căn cơ để có thể học nhanh và giỏi những vấn đề sâu sắc và trừu tượng, như tâm linh.

Học là điều khó hơn người ta nghĩ. Mình dạy cả đời, và thấy dạy thì dễ hơn học đến 100 lần.

Học là một thái độ của tâm trí – (1) Muốn học và (2) nhìn thấy ai cũng có thể là thầy, điều gì cũng có thể là thầy.

Chúc các bạn học giỏi.

Mến,

Hoành

© copyright 2022
Trần Đình Hoành
Permitted for non-commercial use
www.dotchuoinon.com

Một suy nghĩ 2 thoughts on “Học và hiểu”

  1. Cám ơn chú Hoành, đọc bài viết của chú là điều mà con đang tìm kiếm về sự học, làm sao để học và hiểu. Con cũng có tham khảo sách để tìm cách học, cách nhớ lâu nhưng có lẽ tâm “muốn học” chưa có nên lại càng không hiểu và thấy khó khăn. Cám ơn nhũng chia sẻ của chú!

    Thích

Trả lời

Điền thông tin vào ô dưới đây hoặc nhấn vào một biểu tượng để đăng nhập:

WordPress.com Logo

Bạn đang bình luận bằng tài khoản WordPress.com Đăng xuất /  Thay đổi )

Twitter picture

Bạn đang bình luận bằng tài khoản Twitter Đăng xuất /  Thay đổi )

Facebook photo

Bạn đang bình luận bằng tài khoản Facebook Đăng xuất /  Thay đổi )

Connecting to %s