Cân bằng và uyển chuyển

Chào các bạn,

Cân bằng và uyển chuyển là hai khái niệm hỗ trợ nhau trong cách sống. Cân bằng thường có nghĩa là đứng ở giữa, hai bên bằng nhau. Uyển chuyển là thay đổi theo đòi hỏi của nhu cầu.

Cân bằng thường là khái niệm được chúng ta sử dụng nhiều nhất: ăn thì ăn vừa phải – không quá nhiều đường, hay nhiều muối, hay nhiều mỡ; ngủ vừa phải – không ngủ quá ít giờ hoặc quá nhiều giờ; làm vừa phải – làm cũng cần có nghỉ ngơi và giải trí; ăn diện vừa phải – không quá lòe loẹt cũng không quá luộm thuộm.

Cần bằng là có chừng mực, và đó thường là đứng giữa. Tuy nhiên, có nhiều trường hợp không nên đứng giữa. Ví dụ: Bình thường thì không nên đánh nhau, thấy thiên hạ đánh nhau thì mình nên đứng giữa giảng hòa. Nhưng nếu có anh côn đồ đánh người và ức hiếp người quá đáng, nếu có thể bạn cần ra ngay nghĩa hiệp cứu người bị ức hiếp và nếu cần thì cho anh côn đồ một trận đòn để anh ta có được bài học sống tốt.

Thay đổi quy luật sống như thế là uyển chuyển. Khi nhu cầu đòi hỏi mình nên làm gì thì làm điều đó, không dính cứng vào một quy luật sống nào khi quy luật đó không dùng được tốt. Cân bằng mà lúc nào cũng nhất quyết phải cân bằng thì đó cũng là một thái độ cực đoan – cực đoan đứng giữa trong khi nhu cầu cuộc sống đòi mình nên ứng xử cách khác.

Cả cân bằng và uyển chuyển này đều là các khái niệm của nhà Phật. Có lẽ cân bằng đến trước, với câu chuyện Đức Phật là hoàng tử, rồi tu khổ hạnh hành xác trên núi 6 năm, nhưng không thành. Đức Phật ra khỏi rừng sâu đến bên bờ sông Ni-liên-thiền tắm rửa thì tay chân và thân thể không còn sức, Ngài ngã xuống đất hôn mê. May sao có một người nữ chăn dê tên là Tu-xà-đa thấy thế liền mang sữa dê đến cho Thái tử uống. Sau khi uống sữa dê xong, Thái tử dần dần hồi phục được sức khỏe và Ngài đã ngồi thiền 49 ngày dưới gốc cây Bồ Đề rồi đắc đạo thành Phật (hiệu là Thích Ca Mâu Ni).

Sau khi đắc đạo Phật gặp anh em Kiều Trần Như và giảng cho họ bài giảng đầu tiên, sau này được gọi là Kinh Chuyển Pháp Luân. Đoạn đầu của kinh nói về Trung đạo:

– Có hai cực đoan này, này các Tỳ-kheo, một người xuất gia không nên thực hành theo. Thế nào là hai?

Một là đắm say trong các dục, hạ liệt, đê tiện, phàm phu, không xứng bậc Thánh, không liên hệ đến mục đích. Hai là tự hành khổ mình, khổ đau, không xứng bậc Thánh, không liên hệ đến mục đích. Tránh xa hai cực đoan này, này các Tỳ-kheo, là con đường Trung đạo, do Như Lai chánh giác, tác thành mắt, tác thành trí, đưa đến an tịnh, thắng trí, giác ngộ, Niết-bàn.

Xem Kinh Chuyển Pháp Luân: Trung đạo.

Trung đạo ở đây chính là đường giữa, rất giống trung dung trong Khổng giáo. Tuy nhiên, chúng ta có thể thấy, như ví dụ anh côn đồ bên trên, chẳng phải lúc nào cũng nên đứng giữa, mọi quy luật đều nên thay đổi lúc cần. Và đó là Vô chấp, không bám vào đâu, không bám vào điều gì, khi cần rời thì rời. Vô chấp được phát triển đến đỉnh điểm vào thời Phật giáo Đại thừa với Kinh Kim Cang: “Ưng vô sở trụ nhi sanh kỳ tâm – Không bám/trụ vào đâu thì sanh tâm [giác ngộ].” Kinh Kim Cang lược giảng, Chương 10.

Vô chấp như thế cũng chính là uyển chuyển, thay đổi cách làm việc tùy theo nhu cầu. Dĩ nhiên, điều chính vẫn là trái tim thiện lành của mình, vì người thiện lành thì có nhu cầu thiện lành, nhưng người ác ôn thì nhu cầu thường ác ôn.

Đứng giữa thì dễ vì đó là công thức rõ ràng. Vô chấp thì khó vì đó chẳng là công thức mà chỉ là một nguyên lý sống. Chính vì thế Vô chấp đòi hỏi một trái tim tinh khiết để biết đường mà Vô chấp thiện lành, bằng không thì chỉ là vô chấp kiểu ác ôn – tôi làm điều gì tôi thích, chẳng có luật lệ gì cả.

Ngày nay khi nói đến đường Trung đạo của nhà Phật, chúng ta cần hiểu Trung đạo và Vô chấp luôn đi chung với nhau.

Chúc các bạn luôn có cân bằng và uyển chuyển.

Mến,

Hoành

© copyright 2022
Trần Đình Hoành
Permitted for non-commercial use
www.dotchuoinon.com

 

Một bình luận về “Cân bằng và uyển chuyển”

  1. Cảm ơn anh Hoành đã “khai sáng” chúng em.
    Thật có quá nhiều điều mà em chưa hiểu được, hoặc có hiểu được một chút thì cũng lẫn lộn.

    Thích

Trả lời

Điền thông tin vào ô dưới đây hoặc nhấn vào một biểu tượng để đăng nhập:

WordPress.com Logo

Bạn đang bình luận bằng tài khoản WordPress.com Đăng xuất /  Thay đổi )

Twitter picture

Bạn đang bình luận bằng tài khoản Twitter Đăng xuất /  Thay đổi )

Facebook photo

Bạn đang bình luận bằng tài khoản Facebook Đăng xuất /  Thay đổi )

Connecting to %s