Chào các bạn,
Mình muốn kể cho các bạn một câu chuyện có thật. Đó là một câu chuyện y khoa đầy ánh sáng nhưng cũng để lại những khoảng lặng ngổn ngang mà cho đến nay, mình vẫn không thể tìm được câu trả lời thỏa đáng.
Vào năm 1990 tại Mỹ, một bé gái tên là Marissa Ayala đã chào đời. Sự xuất hiện của em không giống như hầu hết chúng ta. Em được cha mẹ chủ động lên kế hoạch sinh ra qua các xét nghiệm sàng lọc gen nhằm một mục đích duy nhất: Lấy tủy xương để cứu người chị gái Anissa đang cận kề cái chết vì bệnh ung thư máu. Khi mới 14 tháng tuổi, một đứa trẻ còn chưa biết nói, chưa tự đi vững, đã phải bước lên bàn phẫu thuật để người ta dùng những mũi kim lớn chọc sâu vào xương hông, rút ra những dòng tủy cứu mạng. Ba mươi năm sau, vào năm 2020 tại Ấn Độ, một câu chuyện tương tự lại diễn ra với bé Kavya Solanki khi em bị rút tủy lúc mới 18 tháng tuổi để cứu anh trai mình.
Y học gọi các em bằng cái tên rất đẹp: “Em bé cứu mạng” (Savior siblings). Những ca phẫu thuật đó đều thành công, những người anh người chị được cứu sống, các gia đình đều vỡ òa trong hạnh phúc. Nhưng phía sau những giọt nước mắt hạnh phúc đó, mình cứ nhìn vào những đứa trẻ mười mấy tháng tuổi và tự hỏi: Liệu chúng ta có quyền sinh ra và dùng cơ thể của một đứa trẻ khỏe mạnh để làm phương pháp chữa bệnh cho một đứa trẻ khác hay không?
Càng đi sâu tìm hiểu, mình lại càng đối diện với ba câu hỏi lớn:
Câu hỏi thứ nhất: Quyền tự quyết cơ thể của đứa trẻ nằm ở đâu khi tình thân trở thành áp lực?
Quyền tự quyết đối với cơ thể là quyền cơ bản của mỗi con người. Nhưng với một em bé mười mấy tháng tuổi, em hoàn toàn chưa có nhận thức, không thể phản kháng và không có khả năng dùng ngôn ngữ để kêu đau hay bày tỏ sợ hãi. Mọi can thiệp vào da thịt của em đều được định đoạt bằng chữ ký của cha mẹ. Lúc này, những điều khoản luật pháp quốc tế ghi trên giấy tờ như Công ước Quốc tế về Quyền Trẻ em (UNCRC) yêu cầu phải “lắng nghe ý kiến của trẻ” hay “vì lợi ích tốt nhất của trẻ” bỗng trở nên sáo rỗng và vô nghĩa.
Ngay cả khi đứa trẻ lớn hơn một chút, làm sao em có thể nói “Không” trước mặt cha mẹ mình? Khi nhìn thấy bố mẹ khóc lóc, suy sụp và anh chị mình đang héo mòn từng ngày, đứa trẻ buộc phải đồng ý hiến tủy vì áp lực tình cảm gia đình, chứ không phải vì em thực sự tự nguyện gánh chịu đau đớn. Có công bằng không khi bắt một đứa trẻ khỏe mạnh phải chịu rủi ro từ thuốc mê, chịu những cơn đau nhức xương chậu kéo dài hoặc tác dụng phụ của thuốc kích thích tế bào, chỉ để sửa chữa một nghịch cảnh mà em không hề gây ra?
Câu hỏi thứ hai: Có bất công không khi áp đặt “bổn phận mang thai” lên người mẹ?
Trong bi kịch này, mình nhận ra người phụ nữ cũng là một nạn nhân chịu tổn thương sâu sắc. Để tạo ra một “em bé cứu mạng”, người mẹ phải trải qua quy trình thụ tinh trong ống nghiệm (IVF) nhiều đau đớn. Họ phải tiêm hormone liều cao, đối diện với nguy cơ quá kích buồng trứng gây suy thận hoặc tràn dịch màng phổi nguy hiểm đến tính mạng. Rồi họ phải chịu đựng những mũi kim chọc hút trứng qua đường âm đạo gây tổn thương thể xác kéo dài.
Xã hội lâu nay vẫn thường dùng định kiến để áp đặt lên vai trò làm mẹ, coi việc phụ nữ phải hy sinh thân mình vì con cái là bổn phận tất yếu. Nếu người mẹ từ chối thực hiện IVF vì lo sợ rủi ro sức khỏe, hoặc vì muốn bảo vệ đứa con tương lai khỏi việc bị xem như một món đồ thay thế, họ sẽ phải đối mặt với những lời chỉ trích tàn nhẫn từ người thân rằng mình ích kỷ, thấy con chết mà không cứu. Áp lực đó tước đoạt quyền tự chủ đối với cơ thể và quyền lựa chọn sinh sản của chính người phụ nữ.
Câu hỏi thứ ba: Đức tin tâm linh nằm ở đâu trước sự bế tắc của con người?
Thực tế, không một cha mẹ nào muốn chọn con đường này nếu họ còn đường lui. Chỉ khi cạn kiệt mọi nguồn tạng hiến tặng từ người trưởng thành tự nguyện, họ mới đi đến quyết định tuyệt vọng là sinh thêm con. Nhưng chính sự bế tắc đó lại xung đột dữ dội với các giá trị tâm linh thiêng liêng.
Dưới lăng kính Kitô giáo, Sách Tin Mừng theo Thánh John khẳng định con người được sinh ra “không phải do khí huyết, cũng chẳng do ước muốn của nhục thể… nhưng do bởi Thiên Chúa” (John 1:13). Mỗi sinh mạng là một món quà ân điển của Thiên Chúa, chứ không phải một công cụ công nghệ phục vụ cho kế hoạch sinh tồn của con người. Còn dưới lăng kính Phật giáo, sinh lão bệnh tử là định luật của vô thường và nghiệp lực cá nhân. Kinh Trung Bộ chỉ ra thần thức nhập vào trứng ngay từ lúc thụ tinh, nên việc tạo ra nhiều phôi rồi vứt bỏ những phôi không trùng gen bị coi là hành vi hủy hoại mầm sống. Việc cố tình sinh con để “trích xuất” cơ thể là hành vi dùng ái dục cưỡng ép can thiệp vào nghiệp quả, dễ tạo ra mối liên kết cộng nghiệp nhiều gánh nặng cho cả hai đứa trẻ.
Khi y học và mọi nguồn tìm kiếm đều bất lực, liệu cha mẹ có nên dựa vào một đời sống tâm linh vững chắc để học cách chấp nhận quy luật tự nhiên? Niềm tin và đức tin có thể giúp cha mẹ có thêm can đảm để đối diện với nghịch cảnh, hiểu rằng sự sống và cái chết của đứa con đang bệnh có lối đi riêng của nó. Thanh thản trong tâm hồn sẽ giúp cha mẹ yêu thương đứa con đang bệnh một cách trọn vẹn trong bình an, thay vì cố kiểm soát tạo hóa bằng cách đè nặng đau đớn lên thể xác đứa con nhỏ hơn và ép buộc người mẹ.
Lời kết
Mình viết những dòng này không phải để chỉ trích những người làm cha mẹ, bởi nỗi đau nhìn con cái ra đi là thử thách quá lớn với một con người. Nhưng bảo vệ trẻ em không chỉ là bảo vệ các em khỏi bạo lực hay xâm hại, mà còn là bảo vệ toàn vẹn quyền con người và quyền tự quyết cơ thể của các em trước mọi hệ thống can thiệp, kể cả đó là gia đình hay công nghệ y sinh học.
Mong rằng các triết gia, các lãnh đạo y sinh học, các lãnh đạo tôn giáo, các lãnh đạo pháp lý… suy ngẫm về những điều này để chúng ta sớm có một trật tự mới.
Chúc các bạn bình an.
Phạm Thu Hương
o0o
© copyright 2026
Phạm Thu Hương
Permitted for non-commercial use
http://www.dotchuoinon.com
Có những căn bệnh và người bệnh, đôi khi sự ra đi lại là sự giải thoát cho chính họ và gia đình. “Tôi nhất trí quan điểm này”
Cám ơn Nhạn chia sẻ.
Hương
Em làm ngành Y, bạn thân e làm dự án hiến giác mạc e ủng hộ, cũng chứng kiến đồng nghiệp có con bị bệnh bẩm sinh – có bạn mất, có bạn chờ ghép tạng và chưa biết bao giờ có tạng. Em cũng tìm hiểu tâm linh. Cũng có người thân từng thở máy.
Nhưng cá nhân e tại thời điểm này, chưa đồng tình với việc hiến tạng ở trẻ dưới 18 tuổi. Các lý do như sau:
Nhưng
You’re welcome, anh Hoành.
Em Hương
Cám ơn TH đã suy nghĩ sâu sắc về những vấn đề cực kỳ phức tạp này để mọi ngưới cùng có dịp suy nghĩ.
A. Hoành