Tư duy của người trí thức

Chào các bạn,

Mỗi khi nói đến “trí thức” nhiều người chúng ta có khuynh hướng tìm vài định nghĩa trong tự điển hay trong vài quyển sách triết học hay xã hội học nào đó, rồi từ đó suy luận thêm. Chúng ta không cần làm việc tốn thời giờ đó ở đây, vì ai trong chúng ta cũng biết trí thức là gì, cũng như mọi chúng ta đều biết đẹp là gì. Mang tự điển ra để tranh luận về “đẹp” hay “trí thức” thường là việc không cần thiết. Mỗi người chúng ta tự biết mình có phải là người trí thức hay không. Nếu bạn nói rằng bạn là người trí thức, mình tin như thế là đúng. Nếu bạn nói bạn không thích xem bạn là người trí thức, mình cũng tôn trọng ‎ý của bạn.

Chuyện quan trọng của chúng ta hôm nay là bàn luận về vai trò của người trí thức trong xã hội chúng ra đang sống. Người trí thức là gì trong xã hội? Họ cần có thái độ thế nào để làm trọn vai trò đó?

Về vai trò thì rất rõ và rất dễ: Trí thức là chất xám của quốc gia, mỗi người trí thức là một tế bào chất xám của quốc gia. Trong cơ thể quốc gia, trí thức là não bộ.

Đây là một định đề hiển nhiên, chẳng cần phải chứng minh, và cũng chằng cần ai đồng ý, chấp thuận, hay cho phép. Bạn có cho phép hay không, thì cái đầu của bạn, chứ không phải cái tay hay cái chân, làm việc suy nghĩ. Người trí thức làm việc bằng cái đầu nhiều hơn bằng chân tay, cho nên họ là tế bào chất xám, họ là não bộ.

Và khi cái tay của bạn muốn sờ mó gì đó, thì toàn thể não bộ của bạn phải quyết định và chỉ huy hành động đó, không phải chỉ là vài tế bào não bộ kiểm soát các cơ tay. Trước khi quyết định bắt tay ai đó chẳng hạn, bạn có thể phải giải rất nhiều con toán: Ta nên chìa tay ra trước hay hay đợi người kia chìa tay ra trước, ta nên bắt một tay hay hai tay kiểu Á châu, ta nên đứng thẳng lưng hay hơi cúi đầu, ta nên mỉm cười hay trịnh trọng… Nói vậy để chúng ta thấy là các hoạt động của não bộ, dù là có chuyên môn hóa phần nào, nhưng nói chung là rất tổng hợp trong tư duy.

Có nghĩa là, trong cơ thể quốc gia, người trí thức không thế gói mình trong một vai trò chuyên môn rất nhỏ. Chất xám không làm việc như thế.

Nhưng, nền giáo dục thế giới ngày nay chỉ đào tạo chuyên viên với chuyên môn rất nhỏ. Ở Mỹ chẳng hạn, bạn học xong tiến sĩ nha khoa để làm bác sĩ răng. “Răng” là chuyên môn nhỏ lắm rồi; nhưng vẫn chưa. Một lúc nào đó nhức răng đi bác sĩ nha khoa khám, bạn mới khám phá ra là ông nha sĩ của bạn đưa cho bạn thêm 3 tờ giấy đi khám với 3 ông nha sĩ khác: Một ông chuyên về lợi răng, một ông chuyên giải phẩu miệng (để lấy răng hư ra) và một ông chuyên làm răng giả. Nếu nặng hơn chút đỉnh, biết đâu lại lòi ra vài loại chuyên gia răng miệng nữa.

Cho nên đa số trí thức ngày nay, sau khi xong tiến sĩ, thì cũng chỉ là một loại chuyên viên với kiến thức và thái độ của một chuyên viên trong một ngành cực kỳ hạn hẹp, chỉ như là người sửa máy xe, hạng máy xe cao cấp. không hơn không kém.

Tiến sĩ gì thì cũng vậy—kinh tế, luật, toán, computer…

Chính vì vậy mà nhiều tiến sĩ thời nay, bước ra khỏi công việc kiếm cơm hàng ngày của họ, họ chẳng hơn một học sinh đã tốt nghiệp trung học bao nhiêu về các chuyện khác. Lớ nga lớ ngớ. Không chấp nhận được.

Và đây là điều đáng tiếc cho nền giáo dục thế giới, vì PhD có nghĩa là Doctorate of Philosophy, Tiến sĩ Triết. PhD về tâm lý là tiến sĩ triết về tâm l‎ý. PhD về computer là tiến sĩ triết về computer. Tức là, tiến sĩ là cấp triết gia, cấp nhìn rộng rãi, tổng hợp, từ trên đỉnh núi nhìn xuống, và các tiến sĩ của mọi ngành đều gặp nhau tại đỉnh núi như là triết gia. Nhưng đó là lý tưởng khi xưa. PhD ngày nay còn lọ mọ dưới chân núi, chưa lên đến được sườn, nói chi là đỉnh.

Đó là cái đi xuống của giáo dục thế giới ngày nay. Nhưng đó cũng là vấn đề lớn của quốc gia chúng ta. Nếu người trí thức chỉ biết làm công việc kỹ thuật nhỏ xíu của mình, thì họ không quan tâm và không hiểu được những vấn đề của đất nước đòi kiến thức tổng hợp, như là: Các hiện tượng suy thoái văn hóa, các hiện tượng bất quân bình xã hội, các hiên tượng liên hệ đến nhân quyền, các hiện tượng liên hệ đến phát triển dân chủ, các hiện tượng liên hệ đến công pháp quốc tế… Và họ có khuynh hướng phe lờ mọi chuyện và để cho… nhà nước lo (cứ y như nhà nước biết lo hết mọi sự!).

Đó là thái độ rất tai hại cho đất nước, vì nếu các tế bào não không hoạt động thì não bộ bị tê liệt.

(Dĩ nhiên, là một số vị nào đó trong nhà nước có thể thích thái độ ngủ quên của giới trí thức, để họ tự tung tự tác muốn làm gì thì làm, chẳng ai nói gì cả, nhất là trong các lãnh vực họ mới dán lên cái nhãn “chính trị”— Định nghĩa: Chính trị là cái tôi không thích anh rớ vào. Chuyện gì tôi không muốn anh nói đến, nhắc đến, sờ đến thì đó là “chuyện chính trị.” Anh hiểu chưa?)

Người trí thức, trí thức thật sự, chỉ làm đúng vai trò “trí thức” của mình khi mình quan tâm vào MỌI vấn đề của đất nước, cũng như bộ não phải quan tâm đến toàn cơ thể. Quan tâm cách nào là chuyện riêng của bạn, nhưng bạn không có quyền nói “Tôi không quan tâm về vấn đề đó.” Câu này không thể có trong tự điển của người trí thức chân thật.

Chính vì vậy mà, dù là bạn học nghề chuyên môn nào, bạn cũng cần nhiều kiến thức tổng quát về con người và xã hội: Tâm lý học, triết học, đạo đức học, xã hội học, tôn giáo, văn hóa, kinh tế, luật…

Bạn không cần phải đọc nhiều, mỗi môn chỉ cần đọc KỸ quyển “nhập môn” là đủ, vì các quyển nhập môn thường là căn bản cho TOÀN môn đó, viết một cách tóm tắt. Và nếu bạn còn trong trường, chỉ cần ghi danh lấy một cua nhập môn của môn mà bạn muốn biết.

Đó là chuẩn bị kiến thức nhập môn. Vững kiến thức nhập môn thì, nếu muốn, bạn có thể thành chuyên gia, hay ít ra là bán chuyên gia, không mấy hồi. Chỉ cần nghiên cứu thêm nghiêm chỉnh thôi.

Rồi, thái độ “trí thức” phải là thường xuyên quan tâm đến các vấn đề của đất nước.

Nếu bạn thấy không đủ sức viết hay nói cho người khác hiểu, thì ít ra bạn có thể đọc và nghe người khác, và hỏi nếu không hiểu.

Điều quan trọng là đừng nói “Đó không phải là việc của tôi”. Không có việc gì của cơ thể mà lại không phải là việc của các tế nào não bộ.

Quan tâm là đủ. Còn quan tâm rồi làm gì, bạn sẽ tự biết cho chính bạn.

Hãy nhớ rằng não bộ tê liệt khi các tế bào chất xám không hoạt động như tế bào chất xám.

Chúc các bạn một ngày vui.

Mến,

Hoành

© copyright 2010
Trần Đình Hoành
Permitted for non-commercial use
www.dotchuoinon.com

Một suy nghĩ 16 thoughts on “Tư duy của người trí thức”

  1. Cảm ơn anh Hoành, anh nói rất đúng vào bản chất của hai từ “trí thức”. Nhiều người cứ cho học cao, cỡ đại học hay master trở lên là tự liệt mình vào giới trí thức rồi 😀 Điều này thật đáng xấu hổ!!!

    Nếu không phải là người biết quan tâm và lo lắng đến các vấn đề xã hội, biết dùng kiến thức của mình để giải quyết các vấn đề đó, mà thay vào đó lại cứ nói rằng “tôi là tiến sĩ Toán chứ có phải Kinh tế đâu mà biết” thì tiến sĩ cũng chỉ như một anh thợ chuyên môn tay nghề cao thôi.

    Cảm ơn anh nhiều.

    E Hòa

    Thích

  2. Cảm ơn anh Hoành và phản hồi của Khánh Hòa.

    Có 2 yếu tố quan trọng em thấy người trí thức cần có là:

    Know và Care.

    Trí thức là người có khả năng phân tích rất tốt. Tiếc là phân tích thì lại thường đi vào những cái rất hẹp.

    Nếu bạn trí thức đó quan tâm đến những chuyện gì xảy ra xung quanh, dùng khả năng phân tích đó để ý xem cả cỗ xe đang lăn bánh đi đến đâu chứ không chỉ là cái bánh xe đang quay với tốc độ bao nhiêu thì cả đất nước sẽ tiến băng băng và đồng bộ.

    Trí thức, đương nhiên là Know nhiều rồi, giờ chỉ cần Care đến cái bức tranh lớn hơn theo tinh thần xây dựng là sẽ trở thành một người Trí thức có ích.

    Mà chuyện đó đâu đòi hỏi nhiều đâu, chỉ cần thay đổi chút về thái độ 🙂

    Chúc anh Hoành và cả nhà mạnh khỏe,

    Hiển

    Thích

  3. Hi Hiển,

    Câu “Trí thức, đương nhiên là Know nhiều rồi,” là một câu nói rất nguy hiểm.

    Nếu em nhìn lịch sử thế giới trong vòng 100 năm qua, đám tạo ra chết chóc kinh khủng nhất là đám trí thức nghĩ là họ biết nhiều và thiên hạ không ai biết, và họ khởi động chiến tranh giết chóc tù ngục để bắt người khác phải làm theo ý họ. Tất cả các cuộc chiến ý thức hệ của thế kỷ 20 tại tất cả mọi nơi trên thế giới đều do trí thức lãnh đạo.

    Vấn đề của đám trí thức là họ không biết, nhưng luôn có ảo tưởng là họ biết.

    Và họ rất care. Cái dốt cộng với cái care cực kỳ nồng nhiệt, tạo thành những núi xương của thế kỷ 20.

    Anh nghĩ rằng trí thức cần luôn luôn học hỏi với thái độ của một học trò–tức là học nhiều nhưng luôn luôn thấy mình không hiểu đủ và luôn luôn muốn học thêm.

    Điều quan trọng khác là giới trí thực phải thực sự tin rằng mình là đầy tớ của nhân dân. Care cho dân không đủ, care theo kiểu bố mẹ của dân thì ai cũng đang thấy rồi.

    Phải tin rằng sứ mệnh của mình là đầy tớ cho dân, lúc đó mình mới thực sự cố gắng tìm hiểu dân muốn gì, dân muốn gì, dân muốn gì, ông chủ của mình muốn gì. Lúc đó tư tưởng và con tim của mình mới không thể đi lạc được.

    Điều này nói thì nhiều người cho là khó. Nhưng anh đã làm luật sư và business rồi, nên nó là chuyện rất dễ. Thân chủ mình muốn gì, khách hàng mình muốn gì, hỏi cho ra, tìm cho ra, rồi cứ như vậy mà phục vụ.

    Điều quan trọng cho trí thức VN là chúng ta phải thông thái đủ để học biết mọi chuyện trên trời dưới đất, nhưng tin mãnh liệt trong lòng ta rằng ta là đầy tớ của dân.

    Thích

  4. “…Người trí thức, trí thức thật sự, chỉ làm đúng vai trò “trí thức” của mình khi mình quan tâm vào MỌI vấn đề của đất nước, cũng như bộ não phải quan tâm đến toàn cơ thể…”

    “…Điều quan trọng cho trí thức VN là chúng ta phải thông thái đủ để học biết mọi chuyện trên trời dưới đất, nhưng tin mãnh liệt trong lòng ta rằng ta là đầy tớ của dân…”

    Em cám ơn các anh chị đã chia sẻ.

    Thích

  5. ” …Trí thức cần luôn luôn học hỏi với thái độ của một học trò–tức là học nhiều nhưng luôn luôn thấy mình không hiểu đủ và luôn luôn muốn học thêm”.

    “Điều quan trọng khác là giới trí thực phải thực sự tin rằng mình là đầy tớ của nhân dân. Care cho dân không đủ, care theo kiểu bố mẹ của dân thì ai cũng đang thấy rồi”.

    “…Người trí thức, trí thức thật sự, chỉ làm đúng vai trò “trí thức” của mình khi mình quan tâm vào MỌI vấn đề của đất nước, cũng như bộ não phải quan tâm đến toàn cơ thể…”

    Em cảm ơn Anh đã chia sẽ!

    Thích

  6. Cám ơn Thư Hương và Hằng đã mang bài này lại để chúng ta cùng đọc lại.

    Nhân đây anh cũng thông báo với mọi người là Bác sĩ Tâm vừa bảo vệ thành công luận án tiến sĩ Y Khoa ở Đại Học Huế.

    Chúc mừng Tâm.

    A. Hoành

    Thích

  7. Em chân thành cảm ơn Anh Hoành đã chúc mừng em. Tự bản thân em thấy mình cần phải cố gắng học hỏi. Anh luôn là tấm gương để em đi theo. Em hoàn thành việc học hôm nay chính là nhờ sự động viên của Anh và điểm tựa DCN (em đã đọc được nhiều bài của Anh đã giúp em trong lúc khủng hoảng, stress, không biết mình sẽ đi về đâu? Có những lúc em nản lòng muốn bỏ cuộc…). Tận đáy lòng em cảm ơn DCN đã cho em niềm tin, điểm tựa để hiểu đời, yêu đời và yêu người. Em Tâm

    Thích

  8. Em xin chân thành cảm ơn lời chúc mừng của Chị Phượng. Thật sự em luôn có cảm giác Chị như người mẹ hiền, luôn ấm áp, gần gũi và yêu thương mọi người trong đó có em. Thật ra TS chỉ là một lĩnh vực nghiên cứu hẹp trong chuyên ngành bao la rộng lớn, nhờ việc học hành nghiên cứu đã giúp em biết được DCN và cơ duyên gặp được Anh Chi và các bạn trên DCN và phát hiện con đường tâm linh để mà rèn luyện, và em đã ngộ ra nhiều điều , trưởng thành trên con đường tâm linh. Em đó được ngày vui hôm nay là nhờ sự động viên, giúp sức nhiều người trong đó có Anh Chị. Cầu xin Chúa và Mẹ Maria luôn ở bên Anh Chị bình an và vui khỏe. Em Tâm

    Thích

  9. Hi Hương

    Anh cảm ơn em đã chúc mừng và bó hoa đẹp tặng anh. Cảm ơn em đã giúp cho trang DCN luôn là chỗ dựa tinh thần cho mọi người, đem lại ánh sáng và niềm vui, tư duy tích cực.

    Chúa đã chọn em làm việc này, đem ánh sáng đến mọi người.

    Anh chúc em luôn bình an và hạnh phúc. In Christ

    A Tâm

    Thích

  10. Tâm quý mến,

    Bao giờ cũng vậy, những chia sẻ chân tình của Tâm luôn làm chị xúc động. Từ tận đáy lòng chị biết ơn tình cảm của em dành cho chị và anh. Hoàn tất một luận án TS trong bất cứ lĩnh vực nào đều là một quá trình đòi hỏi rất nhiều công sức đó em. Chị mừng cho em đã hoàn thành. 🙂

    Cám ơn Tâm luôn chúc lành cho anh chị. Luôn đầy ân phúc trong Chúa và Đức Mẹ, Tâm nghe.

    Chị Phượng ❤ XO

    Thích

Trả lời

Điền thông tin vào ô dưới đây hoặc nhấn vào một biểu tượng để đăng nhập:

WordPress.com Logo

Bạn đang bình luận bằng tài khoản WordPress.com Đăng xuất /  Thay đổi )

Google photo

Bạn đang bình luận bằng tài khoản Google Đăng xuất /  Thay đổi )

Twitter picture

Bạn đang bình luận bằng tài khoản Twitter Đăng xuất /  Thay đổi )

Facebook photo

Bạn đang bình luận bằng tài khoản Facebook Đăng xuất /  Thay đổi )

Connecting to %s