Tư duy về những khái niệm xã hội

Chào các bạn,

Chúng ta thường có tư duy cực đoan, cho đến nỗi thiên hạ sợ và thường biến những từ bình thường thành những từ nhạy cảm. Ví dụ:

– Tự do, thường được hiểu phóng đại thành “Tui muốn làm gì thì làm.”

– Bình đẳng, thường được hiểu phóng đại thành “Ông (boss) và tui ngang nhau, tui muốn nói gì làm gì thì tui làm.”

– Dân chủ, thường được hiểu phóng đại thành “Tui là dân, là bố ông, tránh đường ra.”

– Đạo đức, thường được hiểu méo mó thành “Thằng nào không đi nhà thờ, nhà chùa thường xuyên là thiếu đạo đức.”

Các bạn, có nhiều từ như thế trong đời sống xã hội của chúng ta. Danh sách trên chỉ là ví dụ về vài từ thông dụng.

Thực sự là bất kỳ khái niệm xã hội nào về bất kỳ điều gì phải được hiểu trong khung cảnh xã hội, chẳng thể hiểu kiểu trống trống được. Tự do là tự do trong xã hội, bình đẳng là bình đẳng trong xã hội, dân chủ là dân chủ trong xã hội, đạo đức là đạo đức trong xã hội.

Và nói đến xã hội là ta nói đến một tập thể người, với đủ thứ quy tắc vận hành tập thể. Các quy tắc đó là tập quán, tục lệ, và đủ thứ luật lệ. Các khái niệm xã hội về tự do, bình đẳng, dân chủ, đạo đức… phải được hiểu trong bối cảnh tập quán, tục lệ và luật lệ đó.

Tự do, nhưng cũng phải theo luật. Bạn tự do lái xe, nhưng phải theo luật giao thông, đèn xanh đèn đỏ. Chẳng thế cứ lạng lách lung tung như đang chạy trên cánh đồng chỉ có mình bạn và mấy cọng lúa.

Bình đẳng là bình đẳng thảo luận là cùng. Quyền và trách nhiệm quyết định nằm trong tay boss của bạn, chẳng phải tay bạn, và boss quyết định xong thì bạn phải làm theo hoàn toàn, chẳng bình đẳng kiểu “Anh cứ quyết định, tôi thích thì làm, không thì thôi.”

Dân chủ thì dân là chủ, có quyền nói, và có quyền được nghe chăm chú. Nhưng quyền và trách nhiệm quyết định nằm trong tay lãnh đạo chính quyền. (Cách bầu lãnh đạo chính quyền cũng nằm trong khái niệm dân chủ. Ta tạm không bàn đến ở đây, vì đó là một đề tài rộng lớn – mỗi quốc gia có một cách bầu lãnh đạo khác nhau). Cho nên khi lãnh đạo đã làm quyết định, thì dân nên nghe theo (đương nhiên, trừ khi lãnh đạo đó có bệnh trong đầu và làm quyết định ai cũng đồng ý là điên).

Đạo đức thì bạn có quyền hiểu theo kiểu tôn giáo của bạn. Nhưng trên phương diện xã hội, đạo đức là không trộm cắp, không dối trá, không lường gạt, không giết người hay hại người, tử tế với mọi người, và cao hơn chút nữa là thương yêu mọi người. (Nếu bạn đi nhà thờ nhà chùa thường xuyên nhưng nói láo còn hơn vẹt thì đó chẳng thể là đạo đức, dù bạn định nghĩa đạo đức là gì).

Các bạn, có lẽ chúng ta đang quá giản dị hóa vấn đề, vì ngay khi nói về tập quán, tục lệ, luật lệ, chúng ta cũng có thể có những bất đồng ý kiến về “Tục lệ này (hay điều luật này) có hợp lý không.” Và những bất đồng ý kiến này thường gây ra những thảo luận sôi nổi giúp quốc gia tiến bộ, hoặc là những biểu tình bạo động tùm lum làm quốc gia đi lùi.

Tuy nhiên, hãy tạm đồng ý với nhau một điểm dễ đồng ý là: Mọi khái niệm xã hội cần được hiểu trong khung cảnh thực tế của xã hội – về kinh tế, văn hóa, tập tục, luật lệ.

Đừng hiểu điều gì trống trống, chẳng có bối cảnh thực tế làm nền, như là hiểu tự do kiểu chim bay trên trời, chẳng có tập tục luật lệ nào quản lý chim.

Khi chúng ta hiểu những khái niệm xã hội trong bối cảnh thực tế của xã hội, ta sẽ thấy hành động của ta, nhờ tuân theo các quy luật xã hội, mà được thành quả. Như người đi xe được đi tự do nhờ mọi người đều tuân theo luật giao thông, thay vì ai nấy “tự do” lạng lách và vượt nhau tứ tung để gây tai nạn ùn tắc giao thông và chẳng ai còn tự do tới lui nữa.

Những khái niệm xã hội, chẳng những lãnh đạo cần hiểu để làm chính sách, mà mỗi công dân cũng cần hiểu để mà… đi đường.

Chúc các bạn luôn thông thái.

Mến

Hoành

© copyright 2021
Trần Đình Hoành
Permitted for non-commercial use
www.dotchuoinon.com

One thought on “Tư duy về những khái niệm xã hội”

Trả lời

Mời bạn điền thông tin vào ô dưới đây hoặc kích vào một biểu tượng để đăng nhập:

WordPress.com Logo

Bạn đang bình luận bằng tài khoản WordPress.com Đăng xuất /  Thay đổi )

Google photo

Bạn đang bình luận bằng tài khoản Google Đăng xuất /  Thay đổi )

Twitter picture

Bạn đang bình luận bằng tài khoản Twitter Đăng xuất /  Thay đổi )

Facebook photo

Bạn đang bình luận bằng tài khoản Facebook Đăng xuất /  Thay đổi )

Connecting to %s