Ý nghĩa hành động của ta

Chào các bạn,

Mỗi khi ta làm một điều gì, như là cho người hành khất một ít tiền, dạy không công cho một nhóm trẻ em đường phố, điều ta làm có ý nghĩa gì? Trong bài này chúng ta sẽ nhìn ý nghĩa của các hành động của chúng ta từ góc cạnh của chính ta.

Kinh Pháp Cú mở đầu: “Tâm làm chủ, tâm tạo.” Nghĩa là tâm ta làm chủ mọi hành động của ta, tạo ra mọi tư duy và hành động của ta.

Vậy đối với chính ta, người làm ra hành động, chỉ ta là thực sự hiểu tâm ta, cho nên chỉ ta hiểu được hành động đó có ý nghĩa gì. Và vì mức độ tĩnh lặng (cũng như trí tuệ tâm linh) của chúng ta khác nhau, nên ý nghĩa của cùng một hành động xem là như nhau lại có thể rất khác nhau, tùy theo ai làm hành động đó.

— Nếu bạn cho người hành khất 20 ngàn đồng, để muốn giật le với cô bạn gái đang đi bên bạn, thì có lẽ bạn sẽ đồng ý là việc bố thí đó chẳng ích lợi gì cho đời sống tâm linh của bạn cả. Hơn nữa, nó có nghĩa là “nói dối” – cố tình “nói” với cô bạn gái là bạn yêu người nghèo khổ, trong khi bạn chỉ đang nói dối (bằng hành động) để mua cảm tình của cô ấy.

— Nếu bạn cho người hành khất 20 ngàn đồng vì bạn thực sự muốn giúp người ấy có thêm được 20 ngàn đồng để sinh sống, thì đó là một hành động tốt. Nhưng đây là cái bẫy lớn nhất cho đời sống tâm linh của chúng ta.

Giúp người là một hành động tốt trên phương diện xã hội. Nhưng rất nhiều người lệ thuộc vào việc làm bên ngoài – bố thí, từ thiện, giúp xây chùa, xây nhà thờ, in kinh sách – để mong rằng những việc này giúp mình được công đức, được đầu thai nơi tốt sau khi chết, được lên Thiên đàng…

Các bạn, giúp người để mong mình được lợi như thế, rất có thể có lý trong nền kinh tế thị trường – tôi trả tiền và tôi lấy công – nhưng lâu đài tâm linh không phải là chợ búa mà tính mua bán, đổi chác, hơn thua, lời lãi.

Chúa Giêsu nói: “Khi bạn bố thí cho người thiếu thốn, đừng để tay trái của bạn biết tay phải đang làm gì, để việc bố thí của bạn có thể bí mật.” (Matthew 6:3).

Bố thí mà thích thiên hạ đều biết – như thói quen của chúng ta thích lên báo ngày nay – thì chẳng được công đức gì, mà còn làm cho cái tôi của bạn thêm trương phình. (Nhưng nếu bạn cần quảng cáo việc mình làm để kêu gọi mọi người giúp thêm tiền thì lại là chuyện khác phải không?)

— Hơn nữa, làm việc thiện để mong mình được giác ngộ, thì không thể giác ngộ được. Vì giác ngộ là tâm thanh tịnh, tâm tĩnh lặng. Tức là tâm chẳng muốn gì cả, kể cả muốn giác ngộ. Còn “muốn” là còn “tham”, còn “chấp”.

Kình Kim Cang (Đoạn 10) nói: “Ưng vô sở trụ nhi sanh kỳ tâm” – Không trụ vào nơi nào, thì sinh tâm [Bồ đề ] đó. Nếu còn bám vào từ thiện, bố thí, in kinh sách, xây chùa, giúp người, để mong giác ngộ, thì chẳng thể giác ngộ.

“Nếu Bồ tát trụ nơi pháp [tức là, nơi bất kì điều gì, kể cả Phật pháp] mà làm việc bố thí thì như người vào trong tối ắt không thể thấy. Nếu Bồ tát tâm không trụ pháp mà hành bố thí thì như người có mắt lại thêm ánh sáng mặt trời chiếu soi.” (KKC, Đoạn 14).

Vô trụ (vô chấp) rốt ráo có nghĩa là Bồ tát “không chấp ngã, không chấp nhân, không chấp chúng sinh, không chấp thọ giả”. Tức là, Bồ tát không bám vào tôi, không bám vào người, không bám vào chúng sinh, không bám vào đời sống. Có nghĩa là, Bồ tát không thấy tôi, không thấy người. Bồ tát thấy tất cả là một. Bố thí mà không thấy mình bố thí, như là lấy đồ trong túi trái của mình, bỏ sang túi phải của mình, không nghĩ gì cả.

Bồ tát bố thí mà không thấy mình bố thí, không thấy người nhận bố thí, không thấy hành động bố thí, chỉ như là mình uống nước khi khát mà chẳng phải suy nghĩ gì về uống nước. Như là phản xạ tự nhiên, thấy ai cần thứ mình có thì mình đưa cho họ dùng. Chỉ giản dị thế. Bồ tát không mong cầu gì, không mong được phước gì, không thấy công đức gì, chỉ thuần túy làm việc “bố thí” vì có người cần gì đó mà mình có. Đó là tâm thanh tịnh. Tâm Bồ tát. Tâm giác ngộ.

Chúng ta có khuynh hướng làm việc từ thiện để ta thấy ta “tốt”, để ta thấy ta “làm từ thiện”, để ta thấy ta “biết yêu người”, để ta thấy ta “có lòng yêu người”… Các bạn, có lẽ những tư duy này chẳng có gì sai cả, và vẫn tốt một phần nào đó cho xã hội của phàm phu. Chỉ là, đó không phải là tư duy giác ngộ, và ta chẳng bao giờ giác ngộ được nếu ta có tư duy như thế.

Đức Phật nói: Ta thấy “Niết Bàn là ác mộng giữa ban ngày”. Niết bàn còn phải được xả bỏ, huống chi là các việc từ thiện, việc nhà chùa, nhà thờ.

Đương nhiên, vô chấp (vô trụ) là việc của tư duy, không phải là điều gì bên ngoài. Bạn vẫn làm đủ mọi thứ – từ thiện, bố thí, xây chùa, xây nhà thờ, in kinh sách. Chỉ là đừng nghĩ rằng những thứ này giúp bạn giác ngộ. Không bám vào chúng, không bám vào bất kì điều gì, kể cả mọi việc thiện, kể cả giáo pháp, kể cả Niết Bàn, thì chúng ta mới là Người tỉnh thức, Bồ tát.

Vấn đề của phàm phu là người ta không hiểu tâm thanh tịnh (tâm tĩnh lặng, tâm giác ngộ) là gì, và tưởng rằng chỉ cần làm “việc thiện” là đủ cho mình đạt. Điều này hoàn toàn sai, chính vì vậy mà đây là cái bẫy tâm linh cực lớn hằng tỉ tỉ người qua bao niên đại đã rơi vào mà không ra được.

— Tư duy này cũng là tư duy với Chúa Giêsu. Đừng làm việc gì chỉ để đổi chác hay mua lòng Chúa. Chúng ta là con của Thượng đế, chúng ta cần biết suy nghĩ như Cha của mình. Thượng đế yêu chúng ta và cho chúng ta đủ thứ chẳng để mua điều gì từ ta cả, kể cả mua tình yêu của ta. Thượng đế chỉ làm vì ta là con Thượng đế.

Mọi người đều là anh chị em của ta. Làm gì cho họ thì cũng như ta làm cho cánh tay của mình. Đừng nghĩ đến công cán gì khi mình xoa dầu nóng bóp cánh tay của mình.

Và đừng nghĩ làm từ thiện để được lên Thiên đàng cùng Chúa. Bạn đã có Thiên đàng rồi, chẳng cần phải đợi, nếu bạn đã biết nắm tay Chúa mà sống từng giây trong đời. Nếu bạn không biết nắm tay Chúa mà sống, thì bạn chẳng thể có Thiên đàng, vì bạn không thể dùng tiền bạc hay công đức gì của bạn đủ để có thể mua đất ở Thiên đàng. (Xem John 1:13).

Làm từ thiện, giúp người, bố thí thì hãy làm với tư duy của Chúa như thế. Không nghĩ gì về mình cả, quên mất cái tôi hoàn toàn, chỉ làm việc giúp người vì người là anh chị em trong nhà mình, và vì Cha của mình giúp mình chỉ vì tình yêu tự nhiên, chẳng vì gì khác.

Đó là trái tim của Chúa trong ta.

Chúc các Bồ tát, và con Chúa, tâm thanh tịnh.

Mến,

Hoành

© copyright 2017
Trần Đình Hoành
Permitted for non-commercial use
www.dotchuoinon.com

Một suy nghĩ 8 thoughts on “Ý nghĩa hành động của ta”

  1. Cảm ơn chú về bài viết rất hay ạ!
    Chú Hoành cho cháu hỏi: vẫn biết làm việc thiện chỉ để mà làm, để tốt cho mọi người cũng là tốt cho chính mình vì mình và mọi người là một. Nhưng cháu đọc trong Karma of love của thầy Micheal Roach nói về phương pháp gieo hạt thì khi mình giúp đỡ ng khác, mỗi tối trước khi ngủ thì cần thực hành thiền cà phê để nghĩ về các việc tốt mình đã làm. Vậy có mâu thuẫn gì không ạ? Cháu nhờ chú giải đáp giúp. Cháu cảm ơn chú!

    Số lượt thích

  2. Hi Mai Hòa,

    Nếu mỗi tối trước khi ngũ nhớ lại các việc tốt mình làm thì cũng được. Nhưng đó là trình độ nhập môn. Liệu mà bỏ đi từ từ trên đường tiến tới đai đen, nếu không muốn ở đai vàng cả đời.

    Chú không muốn chỉ ai con đường rắc rối và lộn xộn như thế. Chú nói ngay từ đầu đừng làm điều không nên làm, để sau này khỏi mất công học bỏ.

    (Thêm nữa, có rất nhiều “thầy” không hiểu tâm thanh tịnh, tâm tĩnh lặng là gì).

    C. Hoành

    Số lượt thích

  3. Cảm ơn chú ạ!
    Theo cháu nhìn một cách thiện ý thì việc đạt đai đen quá khó và chỉ một số ít người đạt được, nên chắc Geshe Roach muốn dựa trên chính lòng tham cầu ham muốn của mọi người để hướng họ đến làm việc thiện, giúp đỡ ng khác một cách tự nguyện, với phương châm “mình muốn có cái gì thì giúp người khác có được cái ấy”, hẳn nhiên cách này không thể đạt tới đai đen nhưng có lẽ nó dễ áp dụng và áp dụng được cho số đông, như thế nhìn chung cũng làm cho thế giới tốt đẹp hơn, nhưng để đạt tới vô ngã, không tôi như Bồ tát thì chắc không bao giờ được.
    Khi cháu đọc quyển này cháu cũng đặt ra nhiều câu hỏi và tự tìm cách trả lời nhưng vì hiểu biết tâm linh của cháu chưa sâu, chưa thấu đáo nên cũng không biết mình giải thích thế có đúng không, vì vậy cháu mới phải nhờ chú giải đáp.
    Cháu hiểu ý chú và cảm ơn chú nhiều ạ! Hàng ngày cháu vẫn đọc bài viết của chú để tự soi lại nhỡ mình có đi lạc, để coi như được nhắc nhở mà thực hành hàng ngày cho đúng đấy ạ 😊.

    Số lượt thích

  4. Hi anh và cả nhà,

    Thỉnh thoảng em suy nghĩ về cụm từ: “Làm từ thiện”.

    Khi là học sinh, em tham gia Đội Công tác xã hội trường PTTH Phan Châu Trinh ở ĐN. Khi là sinh viên, em tham gia Tổ chức Hoạt động xã hội Người Việt trẻ Bắc Trung Bộ ở Huế. Sau khi tốt nghiệp, em tham gia hoạt động xã hội với vài nhóm bạn, các nhóm này không có pháp nhân chính thức (nghĩa là không có tên chính thức).

    Những việc tụi em làm là đến thăm các em thuộc nhiều hoàn cảnh khác nhau (trẻ mồ côi, trẻ đường phố, trẻ nghèo, trẻ khuyết tật, trẻ bị bệnh, trẻ thất học), thăm người già, người bệnh, người bị thiệt hại do bão lũ, và tùy hoàn cảnh của từng đối tượng mà tụi em có những chương trình phù hợp, như thăm hỏi, vui chơi, dạy học, nấu nướng, tặng vật chất (sách vở quần áo gạo mắm…),…

    Tụi em đã làm nhiều việc để có tiền cho những hoạt động đó.

    Và em thấy hoàn toàn thoải mái với tên gọi “những hoạt động xã hội”.

    Em nghĩ khi mình sống trong gia đình, khi mình thăm hỏi người anh họ vừa mới té xe của mình thì hành động đó là hành động tự nhiên giữa người thân trong gia đình với nhau, có lẽ chẳng có ai gọi đó là việc từ thiện.

    Hay như đứa bạn nhỏ tuổi hơn mình hơi chậm môn Hóa một tí, mình giúp em hiểu bài thì đó là việc bình thường giữa bạn bè với nhau, có lẽ chẳng có ai gọi đó là việc thiện nguyện.

    Hay mình nấu nướng cho gia đình ăn; mình vui chơi với các em, các cháu của mình; mình tặng quà cho bạn bè người thân của mình…, thì đó là những điều tự nhiên, trái tim mình muốn làm vậy cho gia đình bạn bè, và có lẽ chẳng có ai gọi đó là việc tử tế.

    Mình ở trong gia đình, thì những hoạt động mình làm trong gia đình gọi là những hoạt động gia đình, hay gọi là những sinh hoạt gia đình.

    Mình ở trong xã hội, thì những hoạt động mình làm trong xã hội gọi là những hoạt động xã hội.

    Hoạt động xã hội là cụm từ miêu tả nơi diễn ra hoạt động (là ở xã hội).

    Việc từ thiện, việc thiện nguyện, việc tử tế… là những cụm từ miêu tả tính chất của hoạt động. Ở đây là chỉ những hoạt động có tính chất tốt đẹp, cao thượng, có đạo đức, có tâm, có trái tim…

    Tuy là những từ đồng nghĩa nhưng mỗi từ lại tạo nên một không khí khác nhau. Có không khí bình thường, có không khí đạo đức.

    Thế nên, vào thời buổi mà nhà nhà làm việc từ thiện, người người làm việc tử tế thì những ảo ảnh ngôn ngữ dễ làm người ta say men đạo đức, tối ngày chạy theo những việc tình nghĩa để rồi bỏ quên điều cốt lõi nhất của đời mình. Điều cốt lõi là: “Trí phải được thanh tịnh hoàn toàn. Thể phải được trống không vắng lặng.”

    [Trích đối thoại giữa Bồ Đề Đạt Ma với Lương Vũ Đế.

    Nhà vua hỏi nhà sư Ấn Độ: “Trẫm từ lên ngôi đến nay, xây chùa, chép kinh, độ tăng không biết bao nhiêu mà kể. Vậy có công đức gì không?”

    Đạt Ma đáp: “Không có công đức.”

    – “Tại sao không công đức.”

    – “Bởi vì những việc vua làm là nhân ‘hữu lậu’, chỉ có những quả nhỏ trong vòng nhân thiên, như ảnh tùy hình, tuy có nhưng không phải thật.”

    – “Vậy công đức chân thật là gì?”

    Sư đáp: “Trí phải được thanh tịnh hoàn toàn. Thể phải được trống không vắng lặng, như vậy mới là công đức, và công đức này không thể lấy việc thế gian (như xây chùa, chép kinh, độ tăng) mà cầu được.”]

    Vài dòng tâm sự với anh và cả nhà.

    Em Hương

    Liked by 1 person

  5. Cám ơn Thu Hương nhắc đến chuyện Bồ Đề Đạt Ma. Chạy theo bên ngoài mà không biết đến bên trong là đại hạn của thế giới hàng nghìn năm nay. Thiên hạ đều đọc về cuộc đối thoại của Bồ Đề Đạt Ma và Lương Vũ Đế, nhưng chẳng mấy ai hiểu.

    Mạt pháp là thế. Nhưng đó cũng là nhiệm vụ của chúng ta giữ mình đừng lạc và giúp mọi người đừng lạc.

    A. Hoành

    Liked by 1 person

Trả lời

Mời bạn điền thông tin vào ô dưới đây hoặc kích vào một biểu tượng để đăng nhập:

WordPress.com Logo

Bạn đang bình luận bằng tài khoản WordPress.com Đăng xuất / Thay đổi )

Twitter picture

Bạn đang bình luận bằng tài khoản Twitter Đăng xuất / Thay đổi )

Facebook photo

Bạn đang bình luận bằng tài khoản Facebook Đăng xuất / Thay đổi )

Google+ photo

Bạn đang bình luận bằng tài khoản Google+ Đăng xuất / Thay đổi )

Connecting to %s