Có mà là không, không mà là có

Chào các bạn,

Sắc tức thị không, không tức thị sắc.
Sắc chính là không, không chính là sắc.
Có mà là không, không mà là có.

Đây là nghệ thuật sống quân bình, tích cực, cao độ, và là tinh túy của Bát Nhã Tâm Kinh.

Chúng ta đã nói đến hai câu đầu của Bát Nhã Tâm Kinh khi nói đến Quán Tự Tại – Quán Thế Âm:

Khi Bồ tát Quán Tự Tại thực hành trí tuệ giải thoát thâm sâu
Thấy rõ ta/mình là không, ngài vượt qua mọi khổ nạn

Hai câu kế của Bát Nhã Tâm Kinh là:

Sắc chẳng khác không, không chẳng khác sắc
Sắc chính là không, không chính là sắc

Theo nghĩa thông thường, “sắc” là màu sắc, chỉ những gì hiện hữu, tạm gọi là cái có. “Không” là cái không có.

Như vậy hai câu trên có nghĩa là:

Có chẳng khác không, không chẳng khác có
Có chính là không, không chính là có

Vậy khi chúng ta nói theo kinh Bát Nhã “ta là không”, chúng ta phải hiểu là “không” đây chẳng có nghĩa là “không có”, “không” đây là “không mà là có, có mà là không”.

Đây là ý nghĩa của chữ “không” trong Phật triết, mà rất nhiều người không nắm vững. “Không” chẳng có nghĩa là “không có”. “Không” có nghĩa là “Không mà là có, có mà là không”

“Tôi là không” tức là “tôi vẫn CÓ mặt đây”, nhưng tôi bây giờ đã không phải là tôi năm phút trước, vì đã có 900 triệu tế bào cũ (5 x 60 x 3 = 900) chết rồi và 900 triệu tế bào mới sinh ra. Cho nên tôi CÓ đó, nhưng chỉ trong một sát na là tôi cũ đã chết đi và một tôi mới sinh ra, nên gọi là KHÔNG có. Nhưng dù KHÔNG thì tôi vẫn CÓ đây.

“Không mà là có, có mà là không” chính là một cách khác để nói “vô thường”—cuộc đời vô thường, thay đổi trong từng sát na.

Nhưng ta thực hành “Không mà là có, có mà là không” thế nào trong cuộc sống?

Vì tôi có đây, nên hãy chăm sóc tôi cho tử tế–sức khỏe, kiến thức, thi cử, công việc thăng tiến, kinh doanh thành công…

Nhưng tôi có mà là không, cho nên đừng “chấp” vào tôi—đừng vì “tôi” mà vị kỷ, kiêu căng, giam tham, chụp giật, nhũng lạm, phi nghĩa…

Và tất cả mọi thứ trên đời, ta đều ứng xử với thái độ “có mà là không, không mà là có” đó.

Tiền là có, cần để sống và giúp làm được nhiều việc tốt, nên hãy quý đồng tiền và làm việc để tạo ra nó. Nhưng tiền có mà không có, tức là cũng chỉ là phù du, cho nên đừng “chấp” vào tiền để mà làm điều phi nghĩa, bỏ bê gia đình vợ con, hành động phi pháp…

Tình là có, cho nên hãy tận hưởng và trân quý từng giây phút của tình yêu. Nhưng tình cũng là không, có thể biến mất trong một phút, cho nên đừng chấp vào tình đến mức phải đớn đau trầm uất điên loạn khi mất tình… hoặc là ghen tương làm điều xằng bậy…

Kiến thức là có, giúp ta sống tốt và thăng tiến. Nhưng kiến thức cũng là không, cho nên đừng chấp vào đó để khinh thường hay chống lại người có kiến thức khác ta, hoặc là khư khư nắm giữ kiến thức đang có đến nỗi không cập nhật nó được…

Giáo pháp là có, nó giúp ta tu tập hàng ngày. Nhưng giáo pháp cũng là không, cho nên đừng chấp vào đó thành những công thức khô cứng vô hồn, làm bên ngoài mà tâm chẳng rung động bên trong, và thành đạo đức giả… hoặc là xem người có giáo pháp khác mình là “lạc đạo”…

“Có mà là không, không mà là có” là gốc rễ của tinh thần “vô chấp” hay “vô trụ” của Phật gia. Mọi thứ trên đời đều có đó và tốt cho ta nếu ta biết dùng mà không chấp. Đã chấp vào bất kì cái gì, cái đó trở thành tồi tệ.

Đây là một nghệ thuật sống quân bình, tích cực, và cao cấp.

Nhưng, rất nhiều phật tử không hiểu câu “đời là không” và “ta là không”. Họ cứ nghĩ rằng “không” là “không có”, cho nên họ làm hai lầm lỗi lớn: (1) Nói rằng đời không có hay ta không có là sai, vì đời có ngay trước mặt mình đây, ta đang đứng sờ sờ đây, sao lại nói là không có, và (2) họ rất tiêu cực—-vì đời là không có, ta là không có, cho nên tích cực làm gì?

Các bạn đã đọc được 4 câu đầu của Bát Nhã Tâm Kinh, thì đừng lạc đường.

Chúc các bạn một ngày có/không.

Mến,
Hoành

© copyright 2011
Trần Đình Hoành
Permitted for non-commercial use
www.dotchuoinon.com

Một suy nghĩ 9 thoughts on “Có mà là không, không mà là có”

  1. Cám ơn anh Hoành, mỗi ngày đọc một bài viết như thế này của anh giúp tôi có tư duy tích cực và tích cực sống vui vẻ hơn và đấu tranh với nghịch cảnh tốt hơn. Cám ơn nhiều và chúc khoẻ mạnh viết nhiều hơn. Chúc ngày tốt đẹp.

    Thích

  2. Dear anh Hòanh!
    Em thấy có phật tử nghĩ vế 2 : nghĩa là đời là không có, ta là không có ,vậy sống tích cực làm gì ? và em có chia sẻ rằng cuộc sống của chúng ta là tự nhiên ,chúng ta đã sinh ra thì phải sống cho vui vẻ, nếu không thì kéo lê cuộc sống có ích gì, tuy nhiên họ vẫn không đồng ý và nói với em rằng: động lực sống là gì khi mà trước sau cũng chết ,khi biết rõ tất cả cũng là giả , có ích gì mà sống với cái giả ,họ không cần vui vẻ ,họ muốn tìm cho mình một động lực nào đó để có thể khiến họ hăng hái sống, em nghĩ chắc có mỗi động lực là thương người thôi, vì mình hiểu cái giả(không ) qua cái thưc( có) nên mình sẽ sống để giúp những người khác hiểu ra điều đó, để tránh những cái khổ do chấp có ,và nỗi khổ do chấp không, em nghĩ như vậy thôi nhưng em chưa thấy thấu đáo lắm, anh Hòanh giúp em trả lời câu hỏi này với được không ạ?
    Khi đã biết mọi thứ là giả, tất cả là tạm bợ, rồi thì chúng ta sẽ chết, vậy động lực cho chúng ta tiếp tục sống là gì?
    Em cám ơn anh .

    Thích

  3. “Không” có nghĩa là “Không mà là Có, Có mà là Không”.
    “Có” có nghĩa là “Có mà là Không, Không mà là Có”

    Thích

  4. Chị Phong Lan: phải chăng quan niệm cho rằng “đời là ảo” rồi từ đó không có động lực để sống tích cực –> bị vướng mắc vào quan niệm đó.
    Theo em thì chúng ta vẫn nên sống tích cực, bởi vì như thế mới có thể tích góp công đức cho bản thân mình và đồng thời giúp đỡ cho người khác. Đời vốn dĩ đã khổ, cho nên cần phải làm cách nào để cho bớt khổ đi ạ.

    Thích

  5. Hi Phong Lan,

    Anh thấy câu trả lời giản dị nhất là: “Đàng nào thì mình cũng đang sống. Chỉ có hai cách sống: hăng hái vui vẻ yêu đời, hay thụ động ủ rủ tiêu cực. Muốn chọn cách nào thì tùy bạn.”

    (Còn nói rằng đời là giả–thì hãy nhớ Bát Nhã Tâm Kinh “Giả mà là thật, thật mà là giả” ).

    Em khỏe nhé.

    Thích

Trả lời

Điền thông tin vào ô dưới đây hoặc nhấn vào một biểu tượng để đăng nhập:

WordPress.com Logo

Bạn đang bình luận bằng tài khoản WordPress.com Đăng xuất /  Thay đổi )

Twitter picture

Bạn đang bình luận bằng tài khoản Twitter Đăng xuất /  Thay đổi )

Facebook photo

Bạn đang bình luận bằng tài khoản Facebook Đăng xuất /  Thay đổi )

Connecting to %s