Thái độ trí thức

Chào các bạn,

Hôm qua nhân nói về Suy nghĩ trong một khung cảnh cụ thể, chúng ta đã nhắc nhiều đến trí thức, và trước đây ít lâu chúng ta có nói đến Tư duy của người trí thức. Hôm nay, chúng ta hãy dành vài phút để tự khẳng định chỗ đứng và vai trò của người trí thức trong xã hội.

Việc đầu tiên là tạm xác định ai là trí thức. Mình cho rằng nếu bạn làm việc chính bằng cái đầu, và tay chân là phụ thì bạn là người trí thức.

• Giáo chức đương nhiên là trí thức–giáo chức dùng cái đầu để đào tạo những cái đầu.

• Các chuyên gia (kỹ sư, bác sĩ, luật sư, kiến trúc sư, nhà nghiên cứu…. ) làm việc bằng đầu là chính.

• Các cấp quản lý từ trung cấp trở lên là trí thức (vì mong là bạn quản l‎ý bằng cái đầu, thay vì thượng cẳng chân hạ cẳng tay là chính 🙂 )

• Sinh viên là trí thức vì dùng cái đầu cả ngày là việc chính… (Trừ phi ngồi trong lớp mà cái đầu chỉ ở ngoài công viên 🙂 )

Nói chung là, nếu bạn trên Internet, liên hệ đến các diễn đàn thảo luận đứng đắn, bạn là người trí thức.

Dĩ nhiên có nhiều người “khiêm tốn” đến mức “Thôi, tôi không dám nhận tôi là người trí thức.” Rất tiếc là, mình không nghĩ đó là khiêm tốn, mà chỉ là một cách chạy trốn trách nhiệm của người trí thức. Nhưng, nếu họ nhất định có thái độ đó để làm “kẻ sĩ ở ẩn” hay “người tỉnh thức trùm chăn” thì cũng được, vì người có thái độ như vậy cũng chẳng nên kể vào hàng ngũ trí thức làm gì.

Người trí thức chân thật biết mình là một phần của não bộ của tổ quốc, và mình gánh một phần việc của não bộ; não bộ mà không có những người như mình thì nó tê liệt; vai trò của mình dù rất nhỏ vẫn quan trọng đặc biệt cho tồn vong của tổ quốc, vì cái tay chết thì người ta vẫn có thể sống, nhưng cái đầu chết thì chẳng còn gì sống.

Chối bỏ vai trò quan trọng đặc biệt của mình với tổ quốc là vô trách nhiệm, dù ta có nêu lên cớ gì—khiêm tốn, chán đời, muốn yên thân…

Người trí thực thật, dù có lên rừng ở một mình họ vẫn ảnh hưởng tốt đến xã hội một cách nào đó—lâu lâu một bài viết đăng báo hay một email chia sẻ tư tưởng với bạn bè, chẳng hạn. Rất khó để ta có thể tưởng tượng đến một tế bào não khỏe mạnh mà lại không đóng góp vào việc quản ly’ cơ thể–chuyện đó không thể xảy ra.

Cho nên, người trí thức thật, dù có ở đâu làm nghề gì, đương nhiên nối kết tinh thần với mọi trí thức khác thành não bộ, và luôn luôn cùng hoạt động với các trí thức khác trong não bộ.

Vì điều này, người trí thức chúng ta cần nhận thức rằng, chúng ta đương nhiên liên kết với nhau trong một mạng lưới tinh thần vô hình như anh chị em rất gần. Chúng ta không thể nghĩ đến các trí thức khác như là những người chẳng ăn nhập gì đến mình.

Và trí thức dẫn đường cho quốc gia, vì não bộ đương nhiên làm việc đó.

Nhận thức được vai trò quan trọng của mình đối với đất nước, chúng ta phải tự đặt trên vai mình những đòi hỏi lớn hơn là đòi hỏi của những người khác:

1. Chúng ta phải đòi hỏi chúng ta có một năng lực tư duy cao hơn và chuyên nghiệp hơn người bình thường. Đây chỉ là vấn đề thực hành kỹ luật trong tư duy mỗi ngày, chẳng ăn nhập gì đến bằng cấp chuyên môn cả.

2. Chúng ta cần đưa tiếng nói và tư tưởng của chúng ta vào cộng đồng nhiều hơn—tại trường sở, tại các tổ chức cộng đồng, trên các trang báo cho cộng đồng đọc.

3. Chúng ta cần xác định quan điểm của mình trong những vấn đề của cộng đồng và cho người khác biết quan điểm của mình là gì và tại sao mình ủng hộ quan điểm đó.

Đóng góp tri thức và thành quả tư duy vào cộng đồng là nhiệm vụ của người trí thức. Nghe hay không là việc của người khác. Lập luận “nói hoài cũng vậy thôi” không phải là lập luận hợp lý. Mấy đứa con nói không nghe, bố mẹ lại phải tìm đủ mọi cách để nói nhiều hơn.

Mỗi người chúng ta có những chọn lựa đóng góp của mình, theo cách thích hợp với mình nhất. Nhưng thái độ trùm chăn bỏ mặc mọi sự, không phải là thái độ của người “thức thời”, “ẩn sĩ”, “khiêm tốn” hay gì gì cả. Đó chỉ đơn thuần là vô trách nhiệm. Khiêm tốn chỉ có nghĩa là không ham mê cho mình (và chỉ quan tâm đến người khác là chính). Kẻ “thức thời trùm chăn làm ẩn sĩ” để chỉ lo an thân mà chẳng quan tâm gì đến xã hội của mình, chỉ có một chữ chính xác cho họ—ích kỷ.

Tư duy tích cực muốn chúng ta dấn thân cho đời.

Chúc các bạn một ngày vui.

Mến,
Hoành

© copyright 2010
Trần Đình Hoành
Permitted for non-commercial use
www.dotchuoinon.com

Một suy nghĩ 8 thoughts on “Thái độ trí thức”

  1. Cảm ơn anh Hoành đã nhấn mạnh thêm một lần nữa về vấn đề này.

    Em xin phép tổng kết bài của anh thành mấy chữ: kỉ luật tư duy, quan điểm độc lập, và theo đuổi đến cùng hì hì 🙂

    Anh khỏe nhé 🙂

    E Hòa

    Số lượt thích

  2. Đọc bài này của anh Hoành quả là “chột dạ” ghê! 😀

    Người trí thức là người sống bằng suy nghĩ và tư duy. Nhưng từ tư duy đến hành động còn là một quãng đường. Trong các cách hành động thì “cho người khác biết quan điểm của mình là gì và tại sao mình ủng hộ quan điểm đó” cũng chỉ là một cách.

    Em nghĩ có những lý do sau, bên cạnh những lý do khác, để một người trí thức không luôn bộc lộ hay bộc lộ không hết các suy nghĩ của mình:

    – Bản thân họ chưa cảm thấy đủ chín chắn với những suy nghĩ của mình, chưa đủ tin cậy vào những kết luận của mình để “công bố” ra bên ngoài;

    – Điều mình cho là đúng, tức là điều mình cho là đúng, chưa chắc đã là điều đúng. Điều mình cho là không đúng, tức là điều khác với điều mình cho là đúng, chưa chắc đã là điều sai. Thế nên nếu không có thông tin đầy đủ không thể kết luận về đúng hay sai, không thể bảo vệ quan điểm của mình hay phản bác quan điểm phía bên kia một cách quá chắc chắn, một chiều.

    – Họ thấy điều họ có thể nói là những điều không có gì mới mẻ mà phần lớn người nghe đều đã biết hay suy nghĩ như vậy. Những vướng mắc thật sự thì cũng chưa có ý kiến gì hay hơn để giải quyết. Nói thêm cũng không có thông tin gì thêm để truyền đạt hay cũng như “muối bỏ bể”.

    – Họ chưa tìm được cách thích hợp để truyền đạt được đầy đủ và chính xác những suy nghĩ của mình đến những người nghe cụ thể nào đó. Tức là có nói người ấy cũng không hiểu như họ mong muốn. Vậy thì thôi không nói để ít ra là tránh hiểu sai, hiểu nhầm hay hiểu phiến diện.

    Em nghĩ người trí thức chân chính phải là người có trách nhiệm nhất đối với lời nói của mình. Họ không thể dễ dàng nói mười điều để “cũng được vài điều đúng” mà họ cần nói mười điểu sao cho “chỉ một vài (hay hầu như không có) điều sai”. Thế nên người trí thức sẽ là người thận trọng và dè dặt trong việc bộc lộ và bảo vệ quan điểm của mình và thường là người “ba phải” (và không thể là thành phần “tích cực” của những việc cần hành động nhiều hơn suy nghĩ như các cuộc cách mạng!). Đó không đơn thuần là sự ích kỷ. Mà đó là sự trách nhiệm, trách nhiệm với mình và với người nghe, với xã hội.

    Em nghĩ bản chất người đã suy nghĩ sẽ có nhu cầu nói. Họa sĩ vẽ tranh muốn được trưng thì người trí thức luôn có nhu cầu chia sẻ và trao đổi suy nghĩ của mình. Nhưng nói cái gì, ở đâu, với ai, khi nào, như thế nào … đều có sự cân nhắc nhất định.

    Số lượt thích

  3. Hi Quỳnh Linh,

    Các điểm em nêu ra đều rất thật, nhưng đó lại là vấn đề lớn chúng ta đang gặp–đa số trí thức có lý do để chẳng bày tò quan điểm, cho nên môi trường trí thức thiếu sinh khí.

    Dĩ nhiên là người ta nên cẩn thận trước khi nói, nhưng cẩn thận có thể là cẩn thận lời nói thôi, không nhất thiết phải là không nói gì. Ngay cả câu nói “Tôi cảm thấy chưa đủ dữ kiện và các dữ kiện hiện có vẫn chưa được xác minh là đáng tin cậy, cho nên tôi nghĩ là đợi thêm thông tin đã rồi mới kết luận được” là một quan điểm rất có giá trị nên được chia sẻ với mọi người.

    Và trong những trường hợp thông tin thay đổi thường xuyên, một câu nói như là: Cho đến lúc này, thì tôi nghĩ là vấn đề thì như thế này, nhưng nếu có thêm thông tin về hướng khác thì tôi có thể phải xét lại kết luận hôm nay.

    Và dĩ nhiên là cũng tùy nơi, tùy người mà nói. Nhưng đương nhiên là nói ra một câu nào cũng là cơ hội để có nhiều người (cố tình hoặc vô ý) hiểu lầm mình. Hiểu lầm không nên là lý do cản mình không trình bày ý kiến.

    Điểm chính ở đây là: Chia sẻ suy tưởng thường xuyên, công cộng, là điều gần như là duy nhất để một quốc gia có sức sống trí thức. Nếu chúng ta không nói “công cộng” nhiều, quốc gia không có đời sống trí thức, không có sức mạnh trí tuệ của “giới trí thức.”

    Và khi đa số tri thức chia sẻ tiếng nói công cộng, quốc gia sẽ có tiếng nói trí tuệ “trung dung,” và sẽ làm chìm mất những tiếng nói cực đoan ngoài rìa.

    Dĩ nhiên anh cũng nhớ một điều quan trọng là việc nhà nước đì những tiếng nói chói tai làm cho mọi người ngại chia sẻ rất nhiều. Nhưng đó là một vấn đề khác, của vế kia. Ở nước ngoài, luật pháp bảo vệ quyền ăn nói, nhưng trong cộng đồng Việt Nam, những người cực đoan vẫn làm cho những tiếng nói trung dung bị bịt miệng như thường. Vấn đề chính là tại vì người trung dung không nói dám nói hoặc ngại nói–nói chung là ngậm miệng, để người cực đoan múa gậy vườn hoang. Cho nên ta phải giải quyết vấn đề từ gốc rễ, là đa số người trí thức phải năng động và tích cực trước.

    Số lượt thích

  4. Hi anh Hoành,

    Nghe anh định nghĩa trí thức làm em xấu hổ quá trời, nhưng nghĩ lại em vẫn phải nói :
    – ngồi lớp học thì đầu em ở quán game
    – đi làm thì đầu em ở bể bơi và họp game online
    – ở sở làm thì cắm đầu cái máy tính, chả mấy khi ra ngoài… chân tay vứt đi (có việc thì cũng ko quen bốc vác)

    Cám ơn anh đã cho bài học rất hay và em cũng đang tự sửa mình !
    Em cũng xin 1 câu tổng kết “trí thức là làm việc và suy nghĩ bằng cái đầu – bắt nó phải luôn tiến về phía trước – tích cực tư duy”
    Còn câu “ẩn sĩ hay chờ thời” của anh có nên ghép chung với định nghĩa của thầy tu không nhỉ -” Loser ! “

    Số lượt thích

  5. Vâng, em có lẽ em đã hiểu hơn ý của anh Hoành: thái độ tích cực và dấn thân của mỗi người trí thức để xây dựng một môi trường trí thức nhiều sinh khí. Điều này thì em hoàn toàn ủng hộ.

    Số lượt thích

  6. Trong bài này, Thiện thích nhất cách phân biệt khiêm tốn và vô trách nhiệm.

    Nếu không có ai nói gì mới, không ai đưa thêm lời phản biện và không có gì cả… thì Thiện nghĩ cũng nên nói là tôi đồng ý quan điểm này. Hoặc chi tiết hơn, ta liệt kê ra một số điểm mà ta đồng ý. Tối thiểu điều này cũng giúp hoạt động suy nghĩ trong cộng đồng được tăng lên và những người lười suy nghĩ được bạn phân tích giúp một số ý…

    Do vậy không nên rụt rè cho rằng điều mình nói không mới. Hãy rụt rè vì sao mình tham gia một hội thảo như bóng mờ… Có nhiều lần mình được nghe ai đó viết hay quá, nói hay quá, mình tâm phục khẩu phục. Mình tìm đến và cảm ơn người ấy. Sau đó mình chia sẻ bài ấy hay ý hay đó với mọi người. Có khi ta không cần phải lên tiếng trong cuộc thảo luận nhưng cách đóng góp của ta là chia sẻ thông tin hoặc khích lệ người phát biểu.

    Số lượt thích

Trả lời

Điền thông tin vào ô dưới đây hoặc nhấn vào một biểu tượng để đăng nhập:

WordPress.com Logo

Bạn đang bình luận bằng tài khoản WordPress.com Đăng xuất /  Thay đổi )

Google photo

Bạn đang bình luận bằng tài khoản Google Đăng xuất /  Thay đổi )

Twitter picture

Bạn đang bình luận bằng tài khoản Twitter Đăng xuất /  Thay đổi )

Facebook photo

Bạn đang bình luận bằng tài khoản Facebook Đăng xuất /  Thay đổi )

Connecting to %s