Si mê

Chào các bạn,

Trong tất cả các từ ngữ triết lý đông tây kim cổ, từ si mê của nhà Phật là một trong những từ đứng hàng đầu. Chẳng có từ nào sâu sắc hơn thế nói về con người và thế giới.

Si là lầm lẫn, không đúng. Mê là lạc, lầm lạc, mất phương hướng, tờ mờ… Si mê là lầm lẫn và lạc đường. Nói vắn tắt là ngu dốt, thiếu ánh sáng, vô minh.

Con người luôn si mê (ngu dốt lầm lẫn lạc đường) vì thiếu ánh sáng (vô minh). Và vì si mê nên con người tham sân si – tham lam, thù hận, và ngu dốt.

Các từ này cũng chẳng có gì là sâu sắc nếu bạn chưa hiểu đến nơi đến chốn. Nhưng nếu bạn hiểu, thì mỗi từ đều rất sâu sắc hơn là người bình thường có thể hiểu.

Ví dụ: tham. Đây là một từ rất dễ hiểu, ai cũng hiểu tham và lòng tham là gì. Và mỗi chúng ta có hàng trăm điều tham – tham giàu, tham tiền, tham danh tiếng, tham quyền lực, tham thông minh, tham sắc đẹp, tham bình an, tham chiến tranh… kể cả tham những điều thấy là tốt như tham kinh sách, tham nhà thờ, tham nhà chùa, tham công bình, tham bác ái, tham công lý, tham thiên đàng, tham thành Phật, tham thành thánh, tham giác ngộ…

Không phải chúng ta chỉ tham những điều gọi là rác rến thế gian, chúng ta cũng tham những thứ gọi là quý báu cho tinh thần. Thực sự là tham chẳng liên quan gì đến bản chất thứ gì ở đời cả. Thích ăn bánh ngọt là thích. Thích đến mức đánh nhau giành bánh hay trộm bánh hay ăn đến mức người tròn như quả bóng khổng lồ, đi không cần bước chỉ cần lăn, thì đó là tham. Bánh ngọt là bánh ngọt chẳng liên quan gì đến tốt xấu hay tham. Tham là thái độ thiếu kỷ luật, thiếu chừng mực của ta đối với bánh.

Điều này cũng đúng với tham kinh sách, tham công lý, tham bình đẳng, tham Chúa, tham Phật… Thế giới đã luôn có những cuộc chiến tàn bạo nhân danh các điều “cao đẹp” này.

Chúng ta có thể tham bất kì điều gì trong vũ trụ và lòng tham biến ta thành quỷ tham ma đói mà ta chẳng biết.

Từ sân (sân hận, thù hận, nóng nảy, giận dữ) cũng giống như từ tham. Chúng ta có thể sân hận với tất cả mọi thứ trong vũ trụ. Nếu không đủ thương và nhiều ghét thì đó là sân. Đó là một thái độ tâm hồn, chẳng liên quan gì đến bản chất của thứ gì trong vũ trụ.

Tham là si mê, sân là si mê, vì tham và sân làm cho con người bị lầm lẫn lạc đường, vô minh, ngu dốt. Nhưng si mê còn một mảng lớn là ngu dốt dù mình chẳng tham, chẳng sân. Như là ngu dốt vì chẳng thích học hành gì cả, chẳng biết điều gì trên đời, còn tệ hơn người bị down syndrome, đi qua cuộc đời mà cứ ngơ ngơ như là người tâm thần mất trí, làm đủ mọi thứ điên rồ mà chẳng biết đó là điên rồ.

Si mê cứ tưởng cho những người ngu chỉ biết xin ăn, nhưng thực sự là mọi đại gia, mọi lãnh đạo, mọi nhà thông thái bằng cấp ngợp trời cũng đều có thể si mê, mà là si mê đến mức cực lớn, đến mức tạo khủng hoảng, tai kiếp, chiến tranh, làm hại đến hàng triệu người khác, chẳng chỉ là si mê đi xin ăn chẳng hại ai.

Điều sâu sắc nhất của si mê là người si mê chẳng biết mình si mê. Ngược lại, người si mê thường thấy mình thông mình, tài giỏi, phi thường, nhiều trí tuệ, nhiều tình yêu…

Thế mới nói, giác ngộ, thoát ra khỏi tham sân si, là điều cực khó.

Nhưng làm thế nào để mình hết si mê?

Điều đầu tiên mình nhận thấy là “chừng mực.” Si mê thường có vì người ta thiếu chừng mực, vô độ. Cái gì mà ta bám vào quá đáng, thì điều thành si mê. Có mà không bám, đó là vô chấp của nhà Phật. Mà vô chấp thì giác ngộ.

Điều thứ hai đối với mình là cầu nguyện – luôn xin Chúa Phật dẫn đường cho mình trong mọi chuyện lớn nhỏ trong ngày. Cầu nguyện vì mình có thể không biết mình nhưng Chúa Phật thì biết mình, mình không biết người nhưng Chúa Phật thì biết mọi người, mình không biết được cả triệu thứ đang xảy ra nhưng Chúa Phật thì biết tất cả. Nương tựa vào Chúa Phật thì như người mù nắm tay người dẫn đường, chẳng còn lo lắng chi.

Cầu nguyện còn cho mình được khiêm cung và tĩnh lặng, và do đó thấy được nhiều điều sâu sắc hơn, bớt si mê hơn.

Chúc các bạn luôn kiểm soát được si mê của mình.

Mến,

Hoành

© copyright 2022
Trần Đình Hoành
Permitted for non-commercial use
www.dotchuoinon.com

Trả lời

Điền thông tin vào ô dưới đây hoặc nhấn vào một biểu tượng để đăng nhập:

WordPress.com Logo

Bạn đang bình luận bằng tài khoản WordPress.com Đăng xuất /  Thay đổi )

Twitter picture

Bạn đang bình luận bằng tài khoản Twitter Đăng xuất /  Thay đổi )

Facebook photo

Bạn đang bình luận bằng tài khoản Facebook Đăng xuất /  Thay đổi )

Connecting to %s