Anh đừng yêu em – Tương tư

Chào các bạn,

Chị Mai Tuyết Hoa cùng ban nhạc hát xẩm tàu điện nghe vui và ý nhị quá. Giọng hát của chị cùng tiếng đàn nhị, trống cơm, sênh hay quá, mình thích quá nên sharing với các bạn.

Mai Tuyết Hoa (sinh năm 1976) được xem là truyền nhân của nghệ nhân Hà Thị Cầu. Hà Thị Cầu (1928–2013) được coi là người hát xẩm cuối cùng của thế kỷ 20 và tỉnh Ninh Bình đang có những nỗ lực đệ trình UNESCO (Tổ chức Giáo dục, Khoa học và Văn hóa Liên Hiệp Quốc) công nhận hát xẩm là di sản văn hóa thế giới cần được bảo vệ khẩn cấp. Đây là một loại hình dân ca của VN, phổ biến ở đồng bằng và trung du Bắc Bộ.

Dưới đây là đôi dòng giới thiệu nguồn gốc hát xẩm; 8 làn điệu chính của xẩm; và xẩm tàu điện – 1 trong 8 làn điệu chính. Hai bài xẩm mà chị Mai Tuyết Hoa thể hiện dưới đây thuộc làn điệu xẩm tàu điện.

Enjoy and have a nice day.

PTH

***

1. Nguồn gốc hát xẩm:

Theo “Nghệ thuật hát xẩm” của tác giả Khương Văn Cường (2009), loại hình nghệ thuật này xuất hiện dưới thời nhà Trần. Thời đó, vua cha Trần Thánh Tông có hai hoàng tử là Trần Quốc Toán và Trần Quốc Đĩnh. Toán là anh nhưng lười biếng, còn Đĩnh là em nhưng chăm chỉ học hành, đàn hay hát giỏi nên được vua cha yêu mến.

Một hôm nọ, hai anh em vào rừng săn bắn, Đĩnh thấy viên ngọc quý định đem về dâng vua cha nhưng đã bị anh cướp công và chọc mù mắt rồi đem bỏ giữa rừng sâu. Tỉnh dậy, hai mắt mù lòa nên Trần Quốc Đĩnh chỉ biết than khóc rồi thiếp đi. Trong mơ bụt hiện ra dạy cho ông cách làm một cây đàn với dây đàn làm bằng dây rừng và gẩy bằng que nứa. Ông mò mẫm làm cây đàn và thật lạ kỳ, cây đàn vang lên những âm thanh rất hay hòa quyện với những lời hát đầy tâm sự của vị hoàng tử bạc phước nhưng uyên thâm đó đã khiến chim muông sà xuống nghe và mang hoa quả đến cho ông ăn. (Theo suy đoán thì đây là tiền thân của cây đàn bầu hiện nay.) Sau đó, những người đi rừng nghe tiếng đàn đã tìm thấy và đưa ông về. Tiếng đồn về những khúc nhạc của ông lan đến tận hoàng cung, vua cho gọi ông vào hát và nhận ra con mình.

Trở lại đời sống cung đình nhưng Trần Quốc Đĩnh vẫn tiếp tục mang tiếng đàn, lời ca dạy cho người dân để họ có nghề kiếm sống. Hát xẩm đã ra đời từ đó và Trần Quốc Đĩnh được suy tôn là ông tổ nghề hát xẩm nói riêng cũng như hát xướng dân gian Việt Nam nói chung. Người dân lấy ngày 22 tháng 2 và 22 tháng 8 âm lịch làm ngày giỗ của ông.

Mặc dù chưa tìm thấy một văn bản viết nào xác định nguồn gốc của hát xẩm nhưng từ hàng trăm năm nay người đời vẫn truyền miệng nhau câu chuyện của đời nhà Trần. Như vậy, nếu xét theo sự tích kể trên thì xuất thân của hát xẩm không quá thấp kém như nhiều người trong chúng ta thường nghĩ. Cha đẻ của nó, do đó, là một người có nguồn gốc cao quý và học vấn uyên thâm. Vì lẽ này, tính hàn lâm trong ca từ và sự chặt chẽ trong luật thơ của các bài xẩm xưa, dẫu rằng nó gắng liền với đời sống dân dã bình dị, cũng là không quá khó hiểu.

(các bạn có thể đọc thêm tại đây)

2. Xẩm có 8 làn điệu chính:

1. Xẩm chợ

2. Xẩm huê tình (Xẩm cô đầu/ Xẩm nhà trò/ Xẩm ba bậc/ Xẩm thính phòng/ Xẩm nhà tơ)

3. Xẩm xoan (Xẩm chênh bong)

4. Xẩm tàu điện (Xẩm đưa đò)

5. Xẩm thập ân

6. Xẩm sai

7. Xẩm hò khoan

8. Xẩm phồn huê.

Ngoài ra còn có các điệu Xẩm khác như: Xẩm Hà Liễu (Xẩm Hạ Liễu), Xẩm Ngâm, Hát Ai, Xẩm Riềm Huê, Xẩm Thương …

3. Xẩm tàu điện

“Xẩm tàu điện ra đời vào khoảng đầu thế kỷ XX, khi Hà Nội bắt đầu có tàu điện.

‘Gọi là xẩm tàu điện vì thuở trước, Hà Nội có tàu điện là phương tiện giao thông phổ biến, cả người giàu người nghèo đều đi. Các gánh hát xẩm thường theo các chuyến xe điện ấy mà trở nên quen thuộc, lâu dần thành ra tên gọi, mà chỉ ở Hà Nội mới có’…  Hát trên các chuyến tàu điện nên người nghe vẫn đông. Nghe xong người ta sẽ đưa gánh hát xẩm vài hào, gọi là để thưởng.

Những bài xẩm chợ có thể than thân trách phận hoặc châm biếm những thói hư tật xấu… vì thế, giai điệu thường dài lê thê và rất buồn. Trong khi đó, Hà Nội là nơi phố thị buôn bán tấp nập, tàu điện ngược xuôi liên tục qua các tuyến phố ngắn nên người ta không có thời gian nghe lâu, vì thế, các điệu xẩm cũng ngắn gọn, tiết tấu nhanh và rộn ràng nên khi hát ai cũng thích và muốn nghe đi nghe lại nhiều lần.”

(Trích Xẩm tàu điện, một nét văn hóa độc đáo của người Hà Nội xưa)

1. Anh đừng yêu em
Điệu: Xẩm tàu điện
Thể hiện: Mai Tuyết Hoa

2. Xẩm tương tư | Official music video | Xẩm Hà Thành
Điệu: Xẩm tàu điện
Lời thơ: Nguyễn Bính
Thể hiện: Mai Tuyết Hoa – Nguyễn Quang Long – Phạm Trang

Trả lời

Mời bạn điền thông tin vào ô dưới đây hoặc kích vào một biểu tượng để đăng nhập:

WordPress.com Logo

Bạn đang bình luận bằng tài khoản WordPress.com Đăng xuất /  Thay đổi )

Google photo

Bạn đang bình luận bằng tài khoản Google Đăng xuất /  Thay đổi )

Twitter picture

Bạn đang bình luận bằng tài khoản Twitter Đăng xuất /  Thay đổi )

Facebook photo

Bạn đang bình luận bằng tài khoản Facebook Đăng xuất /  Thay đổi )

Connecting to %s