Độc, lạ, từ Đàn Mõ tới Viokram

Sau nhiều tháng “tự cách ly” trong xưởng tre nứa tại gia ngày đêm rộn rã xóm giềng, nghệ sĩ Nguyễn Trường đã chế tác được 2 loại nhạc cụ mới toanh, độc đáo, đậm chất Tây Nguyên, được giới chuyên môn thừa nhận. 

Chiếc mõ bò dân gian vốn đã có cấu trúc khá hoàn hảo, tự thân vang

Là nhạc công Đoàn Ca múa, giảng viên Violin rồi Trưởng phòng Đào tạo trường Cao đẳng VHTN Đắk Lắk suốt 37 năm, sau khi về hưu, “thầy nhạc” Nguyễn Trường phát hiện tiếng khua của những chiếc K’Kong Emo (mõ tre treo ở cổ bò) vang vọng khắp núi đồi chính là nguồn thanh âm thú vị chưa từng được đưa vào dàn nhạc. 

Ông mang quà về các buôn làng, kỳ công xin đồng bào cho đổi lấy mõ tre. Càng nghiên cứu kỹ, ông càng nhận ra tài hoa đáng nể của những nhà chế tác vô danh. Năng khiếu thiên bẩm về thẩm âm, thẩm mỹ đã giúp nghệ nhân buôn làng biến những đốt tre câm lặng thành chiếc mõ đẹp hoàn hảo, tự thân vang với âm mộc ngân xa, không nhạc cụ nào địch nổi. 

So với thanh mẫu (diapason) thì âm thanh của K’Kong Emo chưa chuẩn cao độ, nhưng độ cộng hưởng giữa thanh và ống lại đạt độ vang chuẩn mực. Để biến nó thành đàn mõ với âm vực rộng cỡ 2 bát độ mà vẫn giữ nguyên vẹn được các ưu điểm riêng có, Nguyễn Trường đã tìm nguyên liệu từ nguồn tre cọc rào, thay đổi kích thước, độ dày, độ lớn, độ dài ngắn của chiếc mõ rồi vi chỉnh cột hơi của ống và 2 thanh lá đồng âm. “ Làm chủ được nguyên lý phát âm, thì việc cân chỉnh âm thanh cho từng chiếc mõ là điều không khó”- Ông giải thích. Mỗi lần ông “khua đàn”, chuỗi âm thanh lốc cốc giòn giã bổng trầm lại rộn vang, tưng bừng cả xóm.  

Nghệ sĩ ưu tú Vũ Lân nguyên Trưởng đoàn Ca múa Đắk Lắk, “sư phụ” của giới nghệ nhân chuyên chế tác nhạc cụ Tây Nguyên đánh giá cao tính sáng tạo của nghệ sĩ Nguyễn Trường trong việc biến chiếc mõ bò thành Đàn Mõ. “Với nhạc cụ dân gian, từ hình thức tới âm thanh càng giữ được tính nguyên thủy càng giá trị. Chiếc đàn mõ này giá trị này sẽ làm phong phú thêm bộ sưu tập nhạc cụ tre đá Tây Nguyên.” 

Hồi cuối năm 2019 Nguyễn Trường đã thành công trong việc “Tây Nguyên hóa” cây đàn Violin, là loại nhạc cụ ông đã theo học suốt 9 năm ở Học viện Âm nhạc Huế. Ông chế tác thành công những cây đàn Violin bằng tre, ghép 2 thành tố Violin và Kram-tiếng Ê đê nghĩa là tre, thành tên gọi cho cây đàn lạ mắt Viokram.  

NS Nguyễn Trường đã có 9 năm học Violin

So với tiếng đàn Violin làm bằng gỗ sồi, tiếng Viokram đậm chất mộc thoát ra từ ống tre đem tới cảm giác sống động khi thể hiện âm thanh đại ngàn. Viokram có thể độc tấu, hòa tấu với độ ngân rung kéo dài, kỹ thuật tremolo êm ngọt réo rắt hơn các loại đàn tre khác, mà nhạc công nhuần nhuyễn cỡ nào cũng khó tránh khỏi độ ngắt quãng. Chất liệu dễ kiếm, giá thành rẻ hơn hẳn so với những chiếc Violin nhập khẩu, những chiếc Viokram sẽ dễ dàng trở nên gần gũi với đồng bào bản địa, và bổ sung cho dàn nhạc dân gian Tây Nguyên thêm một loại nhạc cụ bằng tre rất dễ hòa âm.  

Ai cũng có thể chơi Viokram, nếu đã biết sử dụng Violin

Nguyễn Trường cho biết: Chế tác Viokram phải canh chỉnh tỉ mỉ từng vị trí đục đẽo, chuẩn xác tới từng ly. Vì chệnh đi dù chỉ một phần mười milimet, đàn cũng bị … câm. Ông tìm thân tre vừa đủ độ bánh tẻ trong những bụi tre gai mọc ven suối, cưa mắt ráp làm thân đàn. Đoạn cật tre già làm cần đàn phải chắc khỏe, chịu được trọng lực của 4 sợi dây đàn với lực kéo tổng cộng tương đương 120kg. Đầu mỗi cần đàn được ốp nửa quả bầu tí hon, trang trí thêm đậm chất núi rừng. 

 “Ngón ghi ta vàng”- NSƯT Quang Dũng cho rằng đưa Violin vào dàn nhạc cụ tre đá để hoà tấu, sẽ giúp dàn nhạc có thêm độ ngân rung theo kiểu của đàn dây, mà những nhạc cụ tre khác không có. 

Nghệ sĩ Nguyễn Trường đệm Viokram cho ca sĩ Y Moan Hmok hát

Nhạc sĩ, NSƯT Y Phon Ksor vui thích nhận xét cây đàn này là một “hiện tượng” với âm sắc hòa quyện giữa các loại nhạc cụ truyền thống Tây Nguyên như Kni, Bro, đàn Goong. Chất mộc rất giá trị trong tiếng Viokram có thể nức nở như tiếng khóc của người mẹ, hoặc thủ thỉ trầm ấm như lời cha kể Khan. 

NSND Y San Alio- Trưởng Đoàn Ca múa Đắk Lắk khẳng định Đoàn sẽ sớm giới thiệu ra công chúng cả 2 loại nhạc cụ mới lạ, độc đáo, có thể đệm cho bất cứ ca khúc nào, từ âm hưởng Tây Nguyên tới dòng nhạc sôi động quốc tế, mà nghệ sĩ  Nguyễn Trường đã chế tác thành công, là Viokram và Đàn Mõ. 

Hoàng Thiên Nga  

Trả lời

Mời bạn điền thông tin vào ô dưới đây hoặc kích vào một biểu tượng để đăng nhập:

WordPress.com Logo

Bạn đang bình luận bằng tài khoản WordPress.com Đăng xuất /  Thay đổi )

Google photo

Bạn đang bình luận bằng tài khoản Google Đăng xuất /  Thay đổi )

Twitter picture

Bạn đang bình luận bằng tài khoản Twitter Đăng xuất /  Thay đổi )

Facebook photo

Bạn đang bình luận bằng tài khoản Facebook Đăng xuất /  Thay đổi )

Connecting to %s