Lá thuộc bài

Đôi điều về tên  truyện.

Tuổi thơ luôn gắn với những mơ ước. Mơ ước của chung của nhiều cô cậu học trò là đừng học mà vân có kiến thức, điểm vẫn cao.

Nơi tôi ở và dạy học gần nhiều buôn của đông bào Ê Đê . Lên cấp hai nhiều em đến học ở trường tôi công tác, mỗi lớp có chừng bốn hoặc năm em ( bây giờ thì nhiều hơn). Các em hiền ngoan nhưng phần nhiều có kết quả học tập lẹt đẹt, cá biệt mới có em đạt tiên tiến . Nhiều lần trong giờ học- nhất là sau mỗi lần phát bài hiểm tra, tôi đọc thấy trên nét mặt nhiều em đang nhìn tôi nét gì đó rất thương vẻ như là ân hận, như là  khát khao . Những lúc ấy tôi nghĩ giá có phép màu tôi sẽ giúp các em tiếp thu nhanh, dễ thuộc bài để các em không còn vẻ khác thường ấy nữa. Và tôi viết truyện ngắn này.

***

LÁ THUỘC BÀI

“Này . Của cậu đây. Cất nhanh kẻo mấy đứa khác thấy”

“Sao ít thế này? Tớ không chịu đâu”

“Thì cậu chả bảo là không thể nào học thuộc bốn môn là gì . Vậy phần cậu bốn lá là phải rồi”

“Ai bảo bốn . Sử, Địa, Sinh học, Công nghệ, Anh văn  cả môn Văn nữa mà”

“ Rõ lắm chuyện. Thôi. Cầm lấy.”

“Tớ chả thèm nữa đâu. Cậu tham lắm. Cầu cho phép thần không đến với cậu.”

Nhỏ Hải vùng  vằng với nhỏ Hằng rồi  hất tay nó đang cầm nắm lá gói trong giấy bóng khiến nó rơi xuống chân H’Rơm .

“Hải, Hằng. Hai em mất trật tự. Lên bảng ngay”

Tiếng thầy Tuấn giận dữ khiến hai đứa xanh mặt,  đùn đẩy nhau rồi líu ríu theo nhau đi.

Từ nãy giờ H’Rơm không nén nỗi tò mò khi nghe hai đứa thầm thì với nhau về sự  thần kỳ  của một loại lá. Hai đứa hí hửng ra mặt với nhau rằng từ  nay sẽ chơi thoả thích, không cần học mà vẫn thoát khỏi nạn “ chào cờ ” như bấy nay  khi bị thầy cô kiểm tra bài trên lớp.   H’Rơm vừa phải cố  ngồi nghiêm nghe thầy giảng,vừa căng tai hết cỡ mới lỏm bỏm biết công dụng và cách thức sử dụng loại lá thần đó và không  cưỡng được ý muốn thấy tận mắt. Nhưng đời nào hai nhỏ đó chịu cho xem Thật may, cơ hội đã đến. Nhân lúc thầy đang hỏi tội hai nhỏ xí xọn, H’Rơm cúi nhặt lên  và sững sờ. Thì ra lá thần là đây. Lá này đầy ở hiên  nhà cô Mai hôm cô ốm  cả lớp đến thăm, Rơm cũng  đi cùng. Mình sẽ xin cô. Chỉ cần ba lá thôi.Ba lá cho ba môn Văn học, Địa lý và Anh văn. Chẳng cần đến năm như nhỏ Hải. H’Rơm mong sao giờ học qua thật mau. Kìa ! Thầy Tuấn đã cho hai đứa về chỗ sau khi cho mỗi đứa hai thước kẻ vào tay. Phải làm như không hay biết gì kẻo hai cái miệng đó xúm lại la lối thì khốn.  Chút nữa  tan học, đợi lớp về hết   mình sẽ ghé nhà cô Mai. Nhà cô ở gần trường,trên đường về thôi mà.

H’Rơm không ham chơi như hai nhỏ Hải và Hạnh. Nhưng thuộc hết các môn học thì quá khó đối với em.  Sau buổi tới trường em còn phải chăm hai con bò nữa. Hai con này là con, cháu   của con bò cái mà Ama H’Un – già làng khá giả và tốt bụng  cho  Amí, Ama em mượn nuôi  xoá nghèo. Con bò hồi đó  được trả lại sau khi đẻ cho nhà em một con bê cái và bây giờ con bê đó đã là mẹ. Chúng là tài sản lớn của gia đình. Em biết thế và ra sức chăm chút. Nhưng còn việc học nữa.Nhiều môn học quá. Mỗi cô giáo có giọng nói khác nhau, em tập trung hết sức mới hiểu phần nào  những gì các cô giảng. Nhất là môn Toán do thầy  Tuấn dạy .May có cô H’Phương  cùng là người trong buôn nên em nghe hiểu dễ dàng. Tiếc là cô chỉ dạy thể dục, môn học không cần phải thuộc từng lời. Buổi chiều đưa bò đi ăn cỏ, H’Rơm luôn mang theo vở để học Nhưng hai mẹ con nhà bò maĩ chơi lắm. Nhiều khi  vừa nhẩm đọc bài được vài giòng  thì chúng đã biến đâu mất, báo hại em phải tìm hụt hơi. Sợ nhất là chúng vọt ra đi lơ ngơ trên đường nhựa, xe cán thì  nguy. Có lần chính mẵt em thấy con bê nhà Y Zen bị xe máy của một người chẹt chết làm Y Zen khóc sưng cả mắt bên con bê bẹp dúm.Thật tội nghiệp.

*

Thập thò một lúc H’Rơm mới dám đẩy cổng nhà cô Mai. Em giật mình khi thấy mở cửa đi ra không phải là cô mà là một anh dáng người cao. Chắc là em trai  cô.

“Có việc gì vậy em?  Muốn gặp cô giáo hả? Cô đi thăm bà ngoại rồi” Vừa định thụt lùi thì anh ấy lên tiếng  không có vẻ gì là đáng sợ ngược lại nghe cũng ấm áp  như giọng cô Mai. Thêm can đảm, em bày tỏ ý định khi đến đây.

“ Tưởng gì khó mới phải chờ có cô. Việc ấy dễ ẹt”

Vừa vui vẻ trả lời, anh vừa với tay chọn bẻ cho H’Rơm mấy nhánh thật xanh.

“Chắc là sưu tầm lá phải không ?”

“  Dạ”

H’Rơm nhận lá, mừng thầm là cô sẽ không hay biết việc này. Ít nữa khi có giờ Văn, nếu mình được kiểm tra bài mà thuộc chắc cô sẽ khen mình chăm, có tiến bộ chứ hoàn toàn không hay biết gì về “ bí quyết ”  em vừa học lóm ở hai nhỏ Hải và Hạnh. Như vậy đỡ xấu hổ. Cô không cho là mình lười nhác.

“Em cảm ơn anh. Em chào anh để về”

“Ừ. Về thôi kẻo trưa lắm rồi. Mí mong lắm đó” Bỏ cẩn thận nắm lá vào cặp, H’ Rơm nhón chân chạy. Em biết mình sẽ có mặt ở nhà  muộn hơn thường lệ. Biết nói thế nào với Ama,Amí  đây . Nhất là Amí vốn rất nghiêm khắc.

*                              *

Một tuần trôi qua nhẹ nhàng.

Thứ ba tuần sau. Giờ tiếng Anh.

“Hải. Em hãy đọc và viết  từ số  một đến hai mươi” Cô Vân cao giọng gọi khiến nhỏ Hải giật thốt. Nhưng khác mọi khi hôm nay nó lên bảng một cách tự tin, thậm chí còn kịp ngoái lui nguýt trả câu  “ Nghiêm. Chào cờ. Chào” của thằng Kiên.

“One, two,  three, four …..” Cả lớp sửng sốt khi nhỏ Hải đếm rành rọt, và càng kinh ngạc  hơn khi thấy nó viết không sai một nét.

“ Khá lắm. Bạn Hải hôm nay rất tiến bộ. Cô ghi điểm mười. Cả lớp cố gắng như bạn Hải nhé!”

Hải đỏ mặt sung sướng nghe cô Vân khen, trên đường về chỗ nó nheo nheo mắt với bọn thằng Kiên ra điều tự đắc. H’Rơm thoáng thấy đầu lá thuộc bài nhú ra từ cuốn sách nó cầm theo. Nó không làm sao biết H’Rơm đang mừng thầm  với phép màu chỉ nó và nhỏ Hằng nắm giữ.

*

Thứ bảy.

“Cả lớp lấy giấy làm bài 15 phút”

Cô Nga chưa kịp ngồi vào bàn đã ra lệnh. Lớp loạt xoạt tiếng xé vở. H’Rơm hồi hộp lắm. Chiều hôm qua khi đi chăn bò em cũng đã mang theo sách Địa lý học như thói quen dù trước đó đã thận trọng ép lá vào sách, lầm rầm câu thần chú được nghe lóm và để tăng phần linh ứng em còn con bắt chước Amí  khấn cả Giàng với thần Cây nữa. Địa lý là môn em rất sợ. Cô Nga có giọng  rin rít  nói lại nhanh khiến em không sao  kịp nghe hiểu, mà vì không kịp hiểu hết nên học rất khó thuộc.

“Hãy cho biết tại sao có hiện tượng ngày đêm kế tiếp nhau khắp nơi trên trái đất”

Vừa đi lại cô vừa đọc câu hỏi chứ không ghi lên bảng như nhiều thầy cô khác. Lớp yên ắng lạ lùng Tiếng ngòi bút rào rào trên mặt giấy. Khe khẽ có tiếng hỏi nhau. H’Rơm kịp kết thúc câu trả lời khi cô hạ lệnh thu bài .

“ Hạnh hãy trình bày lại câu trả lời của em”  cô Nga cất tập bài vào túi xách,dỏng dạc.

Nhỏ Hạnh luống cuống rồi cũng hoàn thành. Cô Nga chăm chú nghe và thủng thẳng tuyên bố ai trả lời như nhỏ Hạnh là đúng và sẽ được điểm cao. Cả lớp được thể hò reo khiến cô Nga phải gõ thước xuống bàn vãn hồi trật tự. H’ Rơm mừng ghê.Bài làm của em y sì ý nhỏ Hạnh vừa nói. Như vậy lá thuộc bài rất linh nghiệm. Nhỏ Hải rồi nhỏ Hạnh và cả em nữa đều có kết quả học khác hẳn mấy tuần trước.

*

Lại một tuần nữa trôi qua.

Sáng nay có giờ Tiếng Việt. Cô Mai đến lớp với chiếc áo dài đỏ thắm nhưng không làm sao bớt “ lạnh”  cho bốn mươi học trò của cô. Tiếng Việt là môn “ kinh hoàng” với những định nghĩa rối rắm, với các bài tập hóc búa. Không riêng gì H’Rơm mà cả đứa giỏi như Lan ,Tuyết, Đăng  cũng mong giờ học qua mau  hoặc không bị kiểm tra bài dù ai nấy đều quí mến cô Mai vì cô rất tận tâm mà lại hiền. Tay mở sổ điểm, mắt nhìn xuống lớp cô  thông báo sẽ kiểm tra ba bạn với ba nội dung đã học tuần trước. H’Rơm không ngờ kẻ thứ ba lại là mình.

“Em hãy  cho biết cụm danh từ là gì? Cho ví dụ”

“Thưa cô, cụm danh từ là ..là …”

“Em cứ bình tĩnh trả lời” Cô Mai nhìn em trấn an .

“Thưa cô . Cụm danh từ là …..”

Tiếng xì xào bắt đầu.Thằng Kiên thè lưỡi trêu. Nhỏ Hoà  che miệng nhắc.Tất cả khiến H’Rơm rối tinh lên. Vừa lúc em kịp hiểu ra từ mở đầu của câu định nghĩa nhỏ Hoà vừa khẽ đọc thì cũng là lúc hình ảnh  Ama Y Rôkin  đáng ghét  hiện ra. Tối qua sau khi ăn cơm cả nhà bắt tay vào việc. Amí, Ama tẻ  bắp; anh Y Ngun và H’Rơm ngồi học bài thì Ama Y Rôkin, một người nát rượu xuất hiện. Sau khi rít nhiều  hơi thuốc dài Ama Y Rôkin chép miệng đòi uống rượu. Nhà không sẵn. Ama Y Rokin  nhìn sang H’Rơm ngụ ý bảo em đi mua. Đang đánh vật với bài Tiếng Việt khó nhớ lại bị giục đi mua rượu H’Rơm  vờ không nghe, xếp vở đi ngủ  bụng bảo dạ là đã có thần lá hộ mệnh cho bài học. Bây giờ, hình ảnh  của Ama Y Rôkin tối qua mồn một trong đầu em nhưng bài Tiếng Việt thì mù mịt. H’Rơm nhìn cô Mai. Chả lẽ nói với cô điều này. Cô có tin không.

Lá thuộc bài
Mà cô  tin thì mình cũng có lỗi. Anh mắt em khiến cô Mai mềm lòng. Cô nén tiếng thở dài thất vọng lật từng trang vở của em vừa để kiểm tra vừa tìm chỗ ký. Bỗng cô cầm lên nhánh lá mảnh như tơ vừa hiện ra giữa hai trang kín chữ. Cô nhìn H’Rơm. Cô săm soi nhành lá. Một chớp loé bừng trong mắt cô. H’Rơm run lên chờ đợi .

“Thôi được. Hôm nay cô cho H’Rơm nợ. Cô sẽ kiểm tra lần khác”

Giữ lại nhành lá , cô trả vở và đứng dậy tỏ ý kết thúc phần kiểm tra bài. H’Rơm nhẹ nhõm nhưng nỗi xấu hổ khiến em  không dám ngẩng nhìn ai nhất là đám mấy đứa con trai hay đùa ác.

“Lá này có tên là thuộc bài. Đẹp quá phải không các em ?”    Khác hẳn mấy giây trước đó, cô Mai sôi nỗi hẳn, giọng nói vốn đã trong  càng thánh thót  hơn .

“Ai biết lá có từ đâu ?”   Cô bước khỏi bục, hỏi.

Cả lớp nhìn nhau ngơ ngác. Chả lẽ cô không biết lá có từ cây! Mà cây thì mọc trên đất. Hay cô định đố gì đây.  Chỉ vào nhỏ Hương cô hỏi lại câu hỏi kỳ cục một lần nữa.

“Thưa cô, từ cây ạ!”

“Cây có từ  đâu?” Chỉ vào thằng Tý đang lén che miệng cười, cô lại hỏi.

“Thưa cô … Từ  ….đất ạ”  Tý đứng dậy mặt đỏ vì nín cười, lúng búng trả lời. Chợt nhớ ra nó tiếp luôn một hơi như sợ quên.

“Thưa cô. Cây mọc từ đất. Cây sinh ra cành, nhánh. Từ cành nhánh sinh ra lá, hoa. Hoa sinh ra trái. Trái có hạt. Đem hạt gieo xuống đất ta lại có cây ạ! Ngoài ra cây cũng có thể sinh từ một ….”

Tý lúng túng, nó không  biết phải gọi là gì khi nhớ ra cây khoai mì mọc từ một khúc cây mì khác, hoặc cây lá bỏng mọc từ một lá bỏng khác và càng hết sức lúng túng khi cả lớp cười rần rần trước kiến thức  về môn sinh học mà thường ngày nó rất  tệ  được trình bày một cách ngon ơ .

“Bạn Tý nói rất đúng”

Cô Mai lên tiếng chặn bốn chục cái miệng đang lợi dụng cơ hội để ngoác hết cỡ mà cười rung lớp học không chừng  sẽ bị ban giám hiệu phê bình .

“Vậy muốn cây có nhiều quả thì ta phải làm gì?”

“ Ô hay. Cô Mai của chúng em ơi!”   Cả bốn chục cái đầu thầm nghĩ và chúng đồng thanh nói thầm bằng ánh mắt đắc chí. “ Phải chăm bón, tưới nước cho cây chứ còn sao nữa. Quanh đây nhà nào chẳng trồng cà phê. Cô không thấy sao “

“Cô biết các em định nói gì rồi. Vậy cô hỏi cả lớp, điểm học tập là cây hay quả?”

Cô Mai gây bất ngờ thêm . Ừ nhỉ.  Bốn chuc bộ óc lại bị khuấy động. Cây hay quả? Quả hay cây? À. Phải rồi. Điểm được ghi vào mục  kết quả học tập. Vậy điểm học tập là quả rồi chứ  còn gì nữa. Vậy học trò cũng là cây luôn.

Bốn chục cái miệng, không  – ba chín thôi vì H’Rơm bận há ra thích thú,  đồng thanh reo:

“Quả. Quả.Quả.”

“Thế là các em đã hiểu. Điểm học tập của ai là thứ quả  do ngươi đó quyết định. Ai thông minh chăm chỉ thì quả tròn đẹp. Ai chậm trí mà không cần cù hoặc mải chơi thì quả nhỏ, lép.  Phải vậy không các em?”

Giơ cao cánh lá  mỏng manh cô Mai tủm tỉm:

“Chiếc lá thuộc bài tự kể chuyện mình.  Đó là đề bài làm thêm cho tiết tập làm văn tuần đến mà cả lớp cần chuẩn bị. Nghe chưa?”

Hướng về phía H’Rơm cô cười ý nhị. Em ngượng quá, cúi mặt chẳng dám nhìn cô  nhưng bụng nói với cô rằng “Còn em. Em sẽ kể chuyện cô giáo dạy văn của em. Thưa cô”

Cô Mai không hề hay biết rằng nhỏ Hải và nhỏ Hạnh đang len lén thả ra khỏi mấy cuốn vở những  nhành lá  mỏng manh  như lá  cô đang cầm trên tay với vẻ nâng niu dường kia. Những lá thuộc bài chao nhẹ xuống gầm bàn đậu lại chân H’Rơm.

Em cúi nhặt, tự nhủ  “ Mình sẽ giữ mãi, nhưng không phải để dễ thuộc bài”.

Tôn Nữ Ngọc Hoa

2005

Một suy nghĩ 6 thoughts on “Lá thuộc bài”

  1. Cảm ơn Ngọc Hoa nhé, câu truyện rất dễ thương, nhẹ nhàng.
    Chương trình học cho các em bây giờ khá nặng, trẻ em người Kinh học tiếng Việt còn chới với nữa là các em dân tộc thiểu số.
    Phải vậy không, cô giáo Ngọc Hoa?
    Mến.

    Số lượt thích

  2. Bài thật hay Ngọc Hoa ạ… Chị thấy thương các em làm sao… Cám ơn Ngọc Hoa đã chia sẻ !

    Bình an & Sức khoẻ luôn ở cùng em và gia đình. Hôn cháu ngoại dùm chị nghe :-).

    Số lượt thích

  3. Câu chuyên này rất dễ thương.

    Anh rất quan tâm câu NH viết về các em người dân tộc học tiếng Kinh rất khó. Bên cạnh ngôn ngữ, cộng thêm nghèo khổ, bắt các em theo đúng chuẩn điểm của người Kinh là ký thị các em lắm. Nếu các em chỉ học tiếng mẹ đẻ thì lại là chuyện khác.

    Đây là vần đề khó khăn. Nhưng cái bất công đối với các em thì rất rõ, Chúng ta phải nghĩ cách mang lại công bình cho các em.

    Số lượt thích

  4. NH cảm ơn Trần Can, chị Túy Phượng và anh Hoành đã cảm thông với nỗi khó khăn trong học tập của các học sinh người thiểu số qua truyện ngắn này. Điều anh Hoành nêu ra rất đúng nhưng cũng cần biết rằng hiện nay nhà nuớc tạo nhiều điều kiện cho các em như miễn học phí, cấp phát thẻ bảo hiểm sức khỏe, sách giáo khoa, vở và được hưởng điểm ưu tiên trong các kỳ thi tốt nghiệp cũng như tuyển sinh. Vấn đề chính là chất lượng thực chất tức là kiến thức thực sự của các em . Liệu có đủ để tạo nên một đội ngũ trí thức đúng nghĩa trong cộng đồng không? Đây là vấn đề đáng quan tâm.

    ________________________________

    Số lượt thích

  5. Có một thực trạng đáng buồn trong giáo dục ở Việt Nam là các em học sinh cấp 2, 3 phải thường xuyên học thêm môn…Văn.
    Và học theo lối đọc/chép sao cho càng giống văn mẫu thì càng điểm cao.
    Không có cách nào giết chết sự sáng tạo và độc lập về tư duy hay hơn thế…

    Số lượt thích

  6. Một câu chuyện thật nhẹ nhàng và thú vị như một lời thì thầm NHẮC NHỞ
    Xin gửi tặng bài thơ:
    Lá Thuộc Bài
    Lá xanh, xanh đến lạ lùng
    Theo em ngày tháng, vui cùng bút nghiên…
    Nhắc em, hình dáng Cô hiền
    Tháng ngày tận tụy, nhủ khuyên bao điều
    Nhắc em, trường lớp mến yêu !
    Tình thầy sâu nặng sớm chiều bảo ban
    Nhắc em chân bước vững vàng
    Con đường học tập mở mang cho đời
    Nhắc em giữ sắc xanh tươi
    Trau giồi đạo đức, tình người đan tay
    Nhắc em luôn đón tương lai
    Tấm lòng như lá thuộc bài chẳng phai
    Trong em, còn mãi bóng THẦY
    Ân tình, nghĩa nặng, em đây khắc lòng.
    Mai Khôi.

    Số lượt thích

Trả lời

Mời bạn điền thông tin vào ô dưới đây hoặc kích vào một biểu tượng để đăng nhập:

WordPress.com Logo

Bạn đang bình luận bằng tài khoản WordPress.com Đăng xuất /  Thay đổi )

Google+ photo

Bạn đang bình luận bằng tài khoản Google+ Đăng xuất /  Thay đổi )

Twitter picture

Bạn đang bình luận bằng tài khoản Twitter Đăng xuất /  Thay đổi )

Facebook photo

Bạn đang bình luận bằng tài khoản Facebook Đăng xuất /  Thay đổi )

w

Connecting to %s