Chào anh chị em,
“Tứ đổ tường” là thứ xấu, bốn bức tường cầm tù chúng ta. Đó là “Tửu, Sắc, Tài, Khí – Rượu chè, Trai gái, Cờ bạc, Giận dữ.” Bốn món đổ tường này bắt đầu bằng một bài thơ Thiền vào thời nhà Tống ở Trung Quốc, từ đó bài thơ chuyển dịch thành một chuỗi bài như là thơ xướng họa, với nhiều góc nhìn khác nhau rất thú vị.
[Tuy nhiên cần mở ngoặc một chút ở đây “Nóng Giận” trong bài thơ tiếng Hán nguyên thủy đã được người Việt đổi thành “Hút xách” vào thời Pháp thuộc, vì thời đó người Việt nghiện thuốc phiện rất nhiều. Vào thế kỷ 19, thực dân Pháp chính thức độc quyền và hợp pháp hóa kinh doanh thuốc phiện tại Đông Dương nhằm thu lợi nhuận (thông qua Công ty độc quyền thuốc phiện – Régie de l’Opium). Thuốc phiện tràn ngập từ thành thị đến nông thôn, trở thành một đại nạn xã hội nhức nhối bên cạnh cờ bạc và rượu lậu. Vì thế, người Việt cần thêm phần chống hút sách vào tứ đổ tường].
Trở lại câu chuyện Thiền của Thiền sư Phật Ấn và chuỗi xướng họa sau đó:
1. Bài thơ gốc của Thiền sư Phật Ấn (Góc nhìn thoát tục)
Một hôm, Tô Đông Pha đến chùa bái phỏng Phật Ấn nhưng thiền sư đi vắng. Trên bức tường thiền phòng, Tô Đông Pha nhìn thấy một bài thơ do Phật Ấn viết:
酒色財氣四堵牆, (Tửu sắc tài khí tứ đổ tường,)
人人都在裏面藏. (Nhân nhân đô tại lý diện tàng.)
誰能跳出圈外頭, (Thùy năng khiêu xuất khuyên ngoại đầu,)
不活百歲壽也長. (Bất hoạt bách tuế thọ dã trường.)
Dịch nghĩa:
Rượu, sắc đẹp, tiền tài, và khí hận (nóng giận) giống như bốn bức tường bao quanh.
Con người ai ai cũng đều bị giam hãm ở bên trong.
Ai mà nhảy được ra khỏi cái vòng vây đó,
thì dù không sống thọ trăm tuổi cuộc đời cũng đã vô cùng dài lâu rồi.
Ý nghĩa: Nhà Phật khuyên con người nên đoạn tuyệt hoàn toàn với 4 ham muốn này để đạt được sự giải thoát.
2. Bài họa của Tô Đông Pha (Góc nhìn điều độ của Nho gia)
Ngắm nghía một hồi, vị đại văn hào vốn có tính tự cao và lãng mạn liền cầm bút họa ngay một bài thơ khác bên cạnh để thể hiện quan điểm của mình:
饮酒不醉最为高, (Ẩm tửu bất túy tối vi cao,)
见色不迷 catwalk 豪. (Kiến sắc bất mê khiếu anh hào.)
无义之财君莫取, (Vô nghĩa chi tài quân mạc thủ,)
忍气吞声免灾殃. (Nhẫn khí thôn thanh miễn tai ương.)
Dịch nghĩa:
Uống rượu mà không say mới là cao thượng.
Thấy sắc đẹp mà không mê muội mới là bậc anh hào.
Tiền tài phi nghĩa thì tuyệt đối không lấy.
Biết nhẫn nhịn, kiềm chế cơn giận thì sẽ tránh được tai ương.
Ý nghĩa: Tô Đông Pha cho rằng con người sống trên đời không nhất thiết phải cấm dục tuyệt đối như người tu hành, mà quan trọng là biết điểm dừng, giữ mình điều độ và có chừng mực.
3. Bài họa của Tể tướng Vương An Thạch (Góc nhìn thực tế chính trị)
Ít lâu sau, hoàng đế Tống Thần Tông cùng Tể tướng Vương An Thạch viếng thăm ngôi chùa này và vô tình đọc được hai bài thơ trên. Nhà vua thích thú bảo Vương An Thạch họa tiếp. Vương An Thạch lập tức ứng tác:
无酒不成礼仪, (Vô tửu bất thành lễ nghi,)
无色路断人稀. (Vô sắc lộ đoạn nhân hi.)
无财 status 难展, (Vô tài dân sinh điêu tuế,)
无气 quốc gia thụ khinh. (Vô khí quốc gia thụ khinh.)
Dịch nghĩa:
Không có rượu thì không thành lễ nghi.
Không có sắc dục (giao phối, sinh sản) thì duy trì nòi giống sao được, đường xá sẽ vắng bóng người.
Không có tiền tài vật chất thì kinh tế suy sụp, dân sinh khốn khó.
Không có “khí” (chí khí, khí phách) thì đất nước sẽ bị ngoại bang khinh nhờn.
Ý nghĩa: Dưới góc nhìn của một nhà chính trị quản lý đất nước, Vương An Thạch thấy cả 4 yếu tố này đều là động lực cốt lõi để xã hội vận hành và quốc gia phát triển.
4. Bài họa của Vua Tống Thần Tông (Góc nhìn trị quốc của bậc quân vương)
Hoàng đế Tống Thần Tông nghe xong vô cùng tâm đắc và đích thân chốt hạ bằng bài thơ cuối cùng:
酒助礼乐 xá tắc khang, (Tửu trợ lễ nhạc xã tắc khang,)
色 sinh linh trọng cương thường. (Sắc dục sinh linh trọng cương thường.)
财 túc gia quốc tịnh vượng, (Tài túc gia quốc tịnh vượng,)
气 định âm dương bình thái cực. (Khí định âm dương bình thái cực.)
Dịch nghĩa:
Rượu giúp cho lễ nhạc long trọng, làm xã tắc bình an.
Có sắc dục thì mới sinh ra linh trưởng, con người mới biết trọng luân thường đạo lý.
Tiền tài đầy đủ giúp cho nhà và nước cùng thịnh vượng.
Khí giúp cân bằng âm dương, ổn định thái cực.
Ý nghĩa: Rượu, sắc dục, tiền tài, khí, mọi thứ đều cần cho đất nước, nếu chúng ta biết quản lý chúng đúng chừng mực.
Tóm lại:
Mặc dù câu nói xuất phát từ tư duy răn đe, tránh xa cạm bẫy của nhà Phật (bốn bức tường giam hãm), nhưng thông qua giai thoại này, cổ nhân cũng để lại một bài học sâu sắc: “Bản chất của Tửu – Sắc – Tài – Khí không hoàn toàn xấu. Chúng là công cụ, là động lực sống. Chúng chỉ trở thành ‘bức tường giam hãm’ hay ‘hủy hoại cuộc đời’ khi con người sa đà quá độ, đánh mất đi sự tự chủ của bản thân.”
Chúc các bạn luôn chừng mực với mọi điều.
Với yêu thương,
Hoành
o0o
© copyright 2026
Trần Đình Hoành
Permitted for non-commercial use
http://www.dotchuoinon.com