Chào anh chị em,

Chúng ta thường nghe nói “tâm trí tự do”, biểu hiện cho trào lưu đang lên của chủ nghĩa tự do cá nhân – ai muốn làm gì thì cứ làm. Trong Phật triết, chúng ta ít khi nghe đến từ tự do, mà chúng ta nghe “giải thoát, giải phóng, liberate/ liberation.”

Tại sao?

Tại vì mọi chúng ta đang thực sự sống trong tù ngục của tham sân si, kiêu căng, đố kị, giành giật, đấu đá, và stress và chết sớm vì bệnh.

Thế cho nên, nhà Phật thường nói chúng ta sống trong cuộc đời khổ nạn (suffering). Và Phật pháp là con đường giải thoát chúng ta ra khỏi ngục tù.

Con đường đó là “vô chấp” – không chấp vào đâu, không bám cứng vào điều gì – ưng vô sở trụ, nhi sanh Tâm Giác Ngộ.

Đó chính là Tâm Xả (s. Upekkha, e. Equanimity, v. Tâm Xả).

Tâm Xả có nhiều ý nghĩa khác nhau:

1. Tâm không phân biệt: không phân biệt người nào, vật nào, và bất kỳ hoàn cảnh nào.

2. Tâm bình đẳng: bình đẳng trước mọi sự, trước mọi vật, trước mọi người, trước mọi hoàn cảnh – không phân biệt bất cứ điều gì, bất cứ ai, bất cứ hoàn cảnh nào.

3. Xả bỏ, hay buông xả: đó là không bám víu vào đâu, xả bỏ mọi thứ, buông xả mọi thứ, vô chấp hoàn toàn.

Vô chấp có nghĩa là không bám vào cái ác, không bám vào cái thiện, không bám vào kinh sách, không bám vào lời Phật dạy, không bám vào bất kỳ điều gì, thì đó mới là vô chấp.

Vô chấp là hoàn toàn không bám chấp vào bất kỳ điều gì, kể cả không bám chấp vào vô chấp – đó gọi là “vô vô chấp”.

Một con chim có thể đậu khắp nơi nhưng không bám cứng vào nơi nào, cho nên con chim đó có cả một bầu trời rộng lớn cho nó.

Hôm nay thầy dạy trò A nói rằng: “Con làm thế là sai.” Hôm sau trò B cũng phạm lỗi 100% giống như trò A thì thầy lại nói: “Con làm vậy là tốt.”

Tại sao?

Bởi vì hoàn cảnh đã thay đổi: hôm qua thầy dạy trò A, nhưng hôm nay thầy dạy trò B.

Đó là vô chấp, không bám víu vào một cách dạy học nào cho tất cả mọi người hết.

Người có được Tâm Xả là Phật và Bồ tát. Và đó là một tâm trí đã được giải thoát, đã được hoàn toàn tự do.

⭐ Tâm trí tự do của chủ nghĩa cá nhân ngày nay có thể có rất nhiều vấn đề. Ví dụ một cô ăn mặc thấy mông, thấy áo lót, thấy quần xì-líp, và cho đó là tự do cá nhân thì hoàn toàn sai. Ăn mặc như thế có thể là 1 hình tội gọi là “công xúc tu sỉ” (Indecent Exposure). Bạn không thể ăn mặc kiểu Indecent Exposure nơi công cộng, cũng như ở ngay trong nhà bạn nếu bạn đứng ngay cửa sổ của bạn để cho người ta thấy. Và các nước đều có luật để khi bạn ăn mặc như thế, công an sẽ đến gõ cửa còng tay bạn.

(Ngoại lệ: đàn bà mặc áo tắm bikini và đàn ông mặc quần trắng brief nhỏ xíu ở bãi biển không phải là Indecent Exposure vì bãi biển là nơi của bikini và brief.

Tuy vậy, rất nhiều thành phố và thị trấn nhỏ có luật địa phương, Puritans, nhất là ở Mỹ, tinh khiết và khắt khe đến mức nếu nhà bạn ở xa bãi biển, bạn cũng không được mặc bikini và brief trong nhà của bạn, và đó là Indecent Exposure.)

Cho nên, tự do cá nhân có giới hạn của nó là luật pháp và đạo đức. Cũng như bạn không thể lái ẩu, lạng lách, ép người khác, giành đường và làm đủ chuyện nguy hiểm cho luồng giao thông và gọi đó là tự do được. Bạn phải tuân hành luật lệ giao thông. Tự do cá nhân chỉ có thể có được trong 1 khung cảnh luật pháp chỉnh tề.

Chúc các bạn hiểu được thế nào là giải thoát/ giải phóng/ thế nào là vô chấp, vô vô chấp, và thế nào là tự do trong khuôn khổ luật pháp và đạo đức.

Với yêu thương,

Hoành

o0o

A free mind

Dear Brothers and Sisters,

We often hear the term “free mind,” representing the rising trend of individualism – whoever wants to do whatever they want. In Buddhist philosophy, we rarely hear the word “freedom,” but rather “liberation.”

Why?

Because we are all truly living in the prison of greed, hatred, delusion, pride, envy, conflict, and stress, and dying prematurely from illness.

Therefore, Buddhism often says we live in a life of suffering. And the Dharma is the path to liberation from this prison.

That path is “non-attachment” – not clinging to anything, not holding on to anything – “not abiding anywhere, the Bodha-Mind arisings.”

That is the mind of Equanimity (s. Upekkha, e. Equanimity, v. Tâm Xả).

The concept of “Equanimity” has many different meanings:

1. Non-discriminating mind: not discriminating against anyone, anything, or any situation.

2. Equality mind: equality before all things, all objects, all people, and all circumstances – not discriminating against anything, anyone, or any situation.

3. Letting go, or releasing: not clinging to anything, letting go of everything, releasing everything, complete non-attachment.

Non-attachment means not clinging to evil, not clinging to good, not clinging to scriptures, not clinging to the Buddha’s teachings, not clinging to anything at all – that is true non-attachment.

Non-attachment is completely not clinging to anything, including not clinging to non-attachment – ​​that is called “non-non-attachment.”

A bird can perch anywhere but not attach itself to anywhere, therefore it has the whole sky.

Today the teacher tells student A: “What you did was wrong.” The next day, student B makes the exact same mistake as student A, but the teacher says, “What you did was good.”

Why?

Because the circumstances have changed: yesterday the teacher taught student A, but today the teacher teaches student B.

That is non-attachment, not clinging to any one teaching method and applying it to everyone.

Those who possess a Mind of Equanimity are Buddhas and Bodhisattvas. And that is a liberated mind, completely free.

⭐ The free mind of individualism today can have many problems. For example, a woman dressing in revealing clothing, showing her buttocks, bra, and panties, and considering that as personal freedom, is completely wrong. Dressing like that could be a crime called “Indecent Exposure.” You can’t dress in an “Indecent Exposure” style in public, nor can you dress in your own home by standing right outside your window. And countries have laws that say if you dress like that, the police will come knocking on your door and arrest you.

(Exception: Women wearing bikinis and men wearing tiny white briefs on the beach isn’t considered “Indecent Exposure,” as the beach is the place for bikinis and briefs.

However, many small cities and towns have local laws, Puritans, especially in the US, so strict that if your house is far from the beach, you’re not allowed to wear bikinis and briefs inside your house – and that’s considered “Indecent Exposure.”)

Therefore, personal freedom has its limits: the law and morality. Just as you can’t drive recklessly, swerve, cut off other people, cut across lanes, and do all sorts of dangerous things to traffic and call that freedom. You must obey traffic laws. Personal freedom can only be achieved within a framework of sound legal principles.

May you understand what liberation/ non-attachment means, and what freedom is within the framework of law and morality.

With compassion,

Hoành

o0o

© copyright 2026
Trần Đình Hoành
Permitted for non-commercial use
http://www.dotchuoinon.com