Những mảnh vụn tri thức

Chào các bạn,

Nếu các bạn quan tâm vào trí tuệ con người, quan sát mọi người, các bạn sẽ nhận ra là mỗi người, đa số người, thường chỉ là một mảnh vụn của tri thức. Nói vắn tắt là các vị người thì rành computer, người thì rành y học, người thì rành kinh tế… Mỗi người là một chuyên gia trong một ngành nghề. Nhưng ngoài nghề nghiệp của họ thì đa số người ngày nay lớ ngớ lẩn ngẩn về tất cả mọi điều khác. Có nghĩa là họ chẳng thể có một cái nhìn tổng thể chính xác về xã hội quanh họ, vì chẳng hiểu gì khác hơn là công việc hằng ngày. Đó là những mảnh vụn tri thức đi qua cuộc đời.

Các bạn, nếu bạn là bố mẹ, bạn phải dạy con về đủ mọi thứ trên đời, toàn diện về cuộc đời. Không thể là bố mẹ chỉ như một mảnh việc nghề nghiệp – có nghề làm bố làm mẹ, nhưng không có kiến thức chuyên môn về làm bố làm mẹ. Làm bố làm mẹ là phải dạy con tất cả mọi kiến thức về đời sống: văn hóa, luân lý, tôn giáo, nghĩa vụ công dân, công quyền, sử ký, địa lý, toán, giao tiếp ứng xử, cách ăn uống, cách nói chuyện, cách đi đứng… Bạn kể ra mọi thứ cần biết để sống, thì đó là kiến thức cần thiết để bố mẹ dạy con. Bố mẹ là một tổng thể, không thể là những mảnh vụn.

Và cuộc đời cần mọi người, đặc biệt là thành phần trí thức, có cái nhìn tổng thể về cuộc đời như thế, để nắm vững kinh tế, chính trị, xã hội, văn hóa, triết học, đạo học, thi ca, âm nhạc, sử ký, địa lý… cả hàng trăm thứ như thế. Các mảnh vụn chỉ thấy cuộc đời là một đống vụn vỡ. Chỉ các tổng thể có thể thấy được tổng thể của cuộc đời. Và mọi hành động, kế hoạch, toan tính cho đời, cho xã hội, đều đòi hỏi kiến thức tổng thể.

Dĩ nhiên là bạn không thể biết rất rành mọi thứ trên đời được, nhưng bạn cần biết rất nhiều thứ ở một mức trung bình. Nói chuyện với các chuyên gia ngày nay thì nhận ra ngay họ là… chuyên gia – với nghĩa là ngoài nghề của họ, họ chẳng biết gì. Đó là một thế giới cực kỳ khánh tận về trí tuệ. Chính vì thế mà ở mọi quốc gia, thiên hạ để dành quyền biết tổng thể và làm kế hoạch tổng thể cho các chuyên gia về tổng thể, nói chung là quan chức nhà nước. Nhưng vấn đề là quan chức nhà nước lại cũng chỉ là những mảnh vụn kiến thức, chỉ biết đến môn họ đã học trong trường, dù đó là kinh tế học hay quản trị nhân viên. Đó là cách để chúng ta có thể giải thích đa số các chính phủ trên thế giới, với rất nhiều vị có cả lô bằng trong túi, có nhiều quyết định cực kì tồi tệ như là chẳng có một chút thông mình nào trong đầu.

Những trường đại học gọi là liberal arts colleges/universities (đại học giáo dục khai phóng) dạy rất nhiều môn nhằm tạo kiến thức tổng thể cho sinh viên, như là kinh tế học, chính trị học, luật, hành chánh công quyền, quản trị kinh doanh, kế toán, tài chánh, xã hội học, sử ký, địa lý, triết lý, hội họa, âm nhạc, văn khoa, khoa học xã hội nhân văn, ngoại ngữ… Những đại học giáo dục khai phóng ở Mỹ thường đào tạo rất nhiều lãnh đạo cho nước Mỹ.

Đương nhiên là bạn muốn chú tâm vào một nghề để kiếm cơm. Nhưng ngoài những môn chuyên ngành cho nghề đó, bạn nên mở rộng chân trời của mình bằng cách chọn nhiều môn giáo dục khai phóng khác (nếu trường của bạn theo hệ thống credits, để có thể lựa chọn). Nghề kiếm cơm chỉ là một phần của cuộc đời của bạn. Con cái bạn cần bố mẹ có cái nhìn tổng thể về đất nước và thế giới. Và một lúc nào đó bạn sẽ lên chức tại sở làm, bạn cần có cái nhìn tổng thể về con người và cuộc đời để làm kế hoạch cho nhân viên, công ty và khách hàng của bạn. Đó là chưa nói bạn có thể trở thành lãnh đạo công ty, hay lãnh đạo tỉnh hay một Bộ ngành, và bạn cần có cái nhìn tổng thể để làm kế hoạch cho cả triệu người. Bạn chẳng thể chỉ là thợ máy để có thể là tổng giám đốc một công ty sản xuất ô tô, hoặc tổng giám đốc một công ty sản xuất sản phẩm nông nghiệp. Tổng giám đốc công ty nào cũng cần nhạy cảm về con người, văn hóa, thói quen, và thị trường lên xuống.

Học trong trường là một chuyện, nhưng bạn luôn có thể tự học rất nhiều bằng cách đọc sách. Đọc sách chẳng cho bạn kinh nghiệm, nhưng bạn có lý thuyết. Sử dụng lý thuyết bạn sẽ có kinh nghiệm và kiến thức thật. Một cách học mà mình dùng mỗi ngày, mỗi lúc, mỗi nơi trong ngày là học từ thế giới và mọi người quanh mình. Mình nói rất chính xác, nếu mình nói chuyện với một em bé 5 tuổi trong vòng 10 phút mà mình chẳng học được điều gì, thì mình tự hỏi: Hôm nay cái đầu mình bị lạnh hay có vấn đề gì vậy? Học chẳng phải là một công việc như nhiều người nghĩ. Học là nhìn cuộc đời và con người với đôi mắt của người mới đến từ hành tinh khác. Nếu bạn thực sự tò mò về cuộc đời, con người và mọi thứ quanh bạn như thế, bạn học liền tù tì 24 giờ một ngày, kể cả khi ngủ (vì cái đầu của bạn thường tự động tiếp tục làm việc khi bạn ngủ). Thế giới, mọi người, mọi vật quanh bạn là một dòng thầy chẳng bao giờ ngừng để bạn học.

Một ông thầy triết của mình mà mình quên mất là ai, có lẽ là thầy Lê Thành Trị, tác giả cuốn sách giáo khoa triết nghe rất kêu “Siêu Hình Học” (Metaphysics), trích dẫn lời của một triết gia khác: “Triết gia là người nhìn cuộc đời với đôi mắt bỡ ngỡ của một em bé.” Mình đọc câu đó chỉ một lần trong cuốn đó của ông thầy, và nó bùng nổ trong đầu mình với luồng chớp của một quả bom hạt nhân nổ, và mình tức thì nhìn cuộc đời và mọi người mọi sự với đôi mắt bỡ ngỡ của một em bé từ đó (18, 19 tuổi) cho đến bây giờ. Mình chẳng thông minh gì đặc biệt (đa số chúng ta thông minh sàn sàn như nhau), nhưng mình biết là cách học của mình trung bình cũng bằng vài chục lần người trung bình học trong một ngày, vì mình học đúng 24 giờ một ngày. Kể cả khi đi chơi, đi picnic, mình nhìn không gian cây lá chim muông và sẽ có nhiều câu hỏi triết lý, tâm lý, hay đạo học… Và có câu hỏi thì tự khắc cái đầu tìm câu trả lời.

Khi người học trò đã sẵn sàng, người thầy liền xuất hiện. Chẳng tốn nhiều công và nhiều tiền như các bạn nghĩ.

Dù sao thì điểm chính các bạn cần nhớ là “think out of the box”, mở rộng tầm nhìn của mình ra toàn tổng thể thế giới và con người. Đừng là những mảnh vụn tri thức. Đất nước và thế giới cần cái đầu và trái tim của bạn.

Chúc các bạn luôn thông thái.

Mến,

Hoành

© copyright 2022
Trần Đình Hoành
Permitted for non-commercial use
www.dotchuoinon.com

Một bình luận về “Những mảnh vụn tri thức”

Trả lời

Điền thông tin vào ô dưới đây hoặc nhấn vào một biểu tượng để đăng nhập:

WordPress.com Logo

Bạn đang bình luận bằng tài khoản WordPress.com Đăng xuất /  Thay đổi )

Twitter picture

Bạn đang bình luận bằng tài khoản Twitter Đăng xuất /  Thay đổi )

Facebook photo

Bạn đang bình luận bằng tài khoản Facebook Đăng xuất /  Thay đổi )

Connecting to %s