Tự do tư duy và hành động

Chào các bạn,

Mình thấy cho đến nay, 2022, mà thế giới vẫn còn rất nhiều rào cản hạn chế tư duy của con người, thường là vì lý do chính trị và tôn giáo.

Tại nhiều quốc gia một người đổi từ đạo này sang đạo kia là một vi phạm hình luật. Mình chẳng hiểu được loại luật lệ như thế. Tôi sinh ra bố mẹ tôi theo đạo nào tôi thành người đạo đó. Chẳng có quyền chọn lựa. Lớn lên tôi muốn đổi sang đạo khác cũng không được là sao? Và người khác tôn giáo áp bức nhau và kình chống nhau là chuyện thường, từ Myanmar tới Sri Lanka, Iraq, Ấn Độ, Thái Lan… đến đủ thứ tổ chức khủng bố quốc tế khắp nơi.

Về chính trị thì khỏi nói, không thể kể hết ra. Nói chung là mọi nhà nước đều muốn bạn suy nghĩ như nhà nước, vậy thì quản lý dễ hơn. Nhưng có nhà nước dùng đủ mọi chiêu trò để dụ dỗ, kiểm soát và hạn chế thông tin, hoặc dùng sức mạnh ép buộc dân phải nghĩ theo đúng đường của mình.

Mình không nói là quản lý không cần luật lệ. Cũng cần đủ thứ luật lệ về thông tin và sử dụng quyền ăn nói thì xã hội mới có trật tự và văn minh được – không thể để mọi thứ thông tin rác rến và tội phạm tha hồ đi tràn lan ngoài đường. Nhưng những nhà nước kém thông mình thì thường hạn chế thông tin quá mức cần thiết, và làm cho đất nước đó trở thành thiếu sáng tạo. Rất khó phát triển và cạnh tranh với những nước khác trên thế giới.

Đó là nói đến vai trò quản lý của nhà nước hay nhà thờ hay nhà gì đó, tức là của giai cấp lãnh đạo. Nhưng nền tảng xã hội vẫn là mức độ sống chung văn hiến của mọi người dân. Nếu người dân biết dùng thông tin tử tế, không lạm dụng, không để hại người và hại xã hội với đủ thứ tội phạm, cẩn thận với thông tin cho những mục tiêu lợi ích cho mình và cho xã hội, thì thường là chẳng cần đến nhiều luật lệ và can thiệp của nhà nước. Còn nhân dân chẳng văn minh được với nhau thì nhà nước hay luật lệ nhiều khi cũng phải bó tay. Nhìn nước Mỹ ngày nay thì các bạn đủ thấy. Quyền tự do ngôn luận trở thành quyền tự do chửi bới và chống báng nhau đủ kiểu. Chẳng có một chút văn hiến nào trong ứng xử giữa những người tư duy khác nhau về chính trị. Và từ chửi đến đến bắn nhau chỉ là một bước ngắn. Nửa bước nếu có thêm chút bia hơi.

Sở dĩ có tình trạng như thế vì người ta tin vào luật lệ và hơn thua, nhưng không biết rằng luật chỉ làm việc tốt khi con người làm việc tốt với nhau. Luật chẳng khác gì con dao, chỉ là một khí cụ. Nếu bạn dùng dao để giết nhau được thì bạn cũng dùng luật để giết nhau được. Các ứng xử tử tế thân ái với nhau mới là nền tảng của xã hội. Không thể ứng xử với nhau như côn đồ và tin là luật sẽ giải quyết mọi mâu thuẫn cho bạn. Nếu bạn đánh nhau, luật chỉ là vũ khí của bạn, không còn là hệ thống quản lý chung được nữa. Kiểu như hai đội bóng đánh nhau ì đùng trên sân bóng và đòi trọng tài giải quyết. Chẳng có cách giải quyết nào ngoài cách dẹp buổi đá bóng. Các bạn muốn đánh nhau thì không thể đá bóng. Chấm hết.

Đây là điều mà nhiều chính trị gia và luật gia không hiểu. Kể cả chính trị gia và luật gia Mỹ. Nếp sống văn minh, văn hiến, tử tế là nền tảng của xã hội. Luật chỉ là khí cụ giúp thêm cho nếp sống của mọi người một chút. Nếu mọi người rủ nhau côn đồ, thì luật không thể biến mọi người thành tử tế được. Mọi người tử tế biến luật pháp thành tử tế, mọi người côn đồ biến luật pháp thành côn đồ. Nhưng không có chiều kia: luật pháp không thay đổi được con người. Con người côn đồ thì luật pháp không thể thay đổi trái tim con người cho thành tử tế được, mà luật pháp sẽ bị con người biến thành côn đồ.

Thế giới đang có một trào lưu đi lui rất lớn trong nếp sống – người ta thành côn đồ với nhau hơn. Và chiến tranh Nga-Ukraine cũng như ở Myanmar hay Afghanistan và đủ mọi nơi khác cũng chỉ là cách sống côn đồ với nhau mà ra.

Chúc mọi chúng ta biết yêu thương và tử tế với láng giềng, và với mọi người ta gặp ngoài đường.

Mến,

Hoành

© copyright 2022
Trần Đình Hoành
Permitted for non-commercial use
www.dotchuoinon.com

Một bình luận về “Tự do tư duy và hành động”

Trả lời

Điền thông tin vào ô dưới đây hoặc nhấn vào một biểu tượng để đăng nhập:

WordPress.com Logo

Bạn đang bình luận bằng tài khoản WordPress.com Đăng xuất /  Thay đổi )

Twitter picture

Bạn đang bình luận bằng tài khoản Twitter Đăng xuất /  Thay đổi )

Facebook photo

Bạn đang bình luận bằng tài khoản Facebook Đăng xuất /  Thay đổi )

Connecting to %s