Hiểu và phát triển văn hóa dân tộc

Chào các bạn,

Hôm nay chúng ta bàn đến điểm đầu tiên trong 9 điểm đã nói đến trong bài Du nhập văn hóa nước ngoài. Đó là: “Phải nắm vững văn hóa và định chế của nước mình trước. Trước khi biết cái hay cái dở của người, phải biết cái hay cái dở của mình đã.” Chúng ta sẽ khai triển câu nói này trên ba bình diện: Tư duy tích cực cá nhân, văn hóa quốc gia trong kinh tế toàn cầu hóa, và chính sách giáo dục phát triển văn hóa.
waterpuppet
Tư duy tích cực cá nhân

Trên bình điện tư duy tích cực, trước đây chúng ta đã nói đến khái niệm “thuộc về” (sense of belonging) . Ta càng cảm thấy ta “thuộc về” thế giới mình đang sống, ta càng tư duy tích cực. Nguời không cảm thấy mình thuộc về thế giới mình sống thường bị bệnh trầm uất.

Mà cảm tưởng “thuộc về” tùy thuộc vào yêu thích của ta với mọi người, mọi vật quanh mình. Nghĩa là, nếu ta là người Việt, ta càng dễ tư duy tích cực nếu ta càng yêu mến non sông đất nước, văn hóa nghệ thuật Việt. Người Việt sống trên đất Việt mà không thích những cái gì Việt thì nhất định là không thể tư duy tích cực được, vì sống như thế sẽ có cảm tưởng như đang ở tù.

Mà muốn yêu điều gì thì ta phải làm quen và hiểu rõ nó một tí. Ta không thể nào thích baseball nếu ta chẳng hiểu gì về baseball cả. Không cần phải biết chơi, nhưng ít ra phải hiểu luật chơi thì mới có thể thưởng thức trận bóng.

Văn hóa cũng thế. Phải biết thì mới yêu được. Chỉ có điều là chúng ta cứ lầm tưởng là nếu mình là người Việt thì đương nhiên mình đã biết văn hóa Việt rồi. Có thì cũng có đó, nhưng đôi khi xét lại thì chỉ mới được lớp da mỏng dính bên ngoài.
tranhdongho
Đây là một số căn bản mình nghĩ là chúng ta cần biết:

* Một số nghĩa lýsâu sắc trong huyền sử Việt: Lạc Long Quân-Âu Cơ, Trọng Thủy Mỵ Châu, Phù Đổng Thiên Vương, bánh dầy bánh chưng, An Tiêm và quả hưa hấu v.v… Khi nhỏ ta học như chuyện thần tiên, ngày nay ta cần đọc lại đề hiểu sâu sắc một vài tư tưởng triết l‎ý.

* Vài căn bản về tam giáo (Khổng, Phật, Lão). Các điều này đang có trong máu của ta và trong cách ta sống hàng ngày, cũng như trong bàng bạc tư duy của xã hội. Tốt hơn là ta nên biết chúng rõ hơn một tí để “biết mình.”

* Âm nhạc dân gian mọi miền

* Nghệ thuật dân gian mọi miền.

* Phong tục tập quán cổ truyền.

* Ca dao tục ngữ

* Văn hóa 53 dân tộc thiểu số anh em.

Đây chỉ là danh sách cách việc “cổ” và “thiểu” dễ bị bỏ rơi. Về các vấn đề ‘”tân” và “đại” có lẽ ai cũng biết hàng ngày, không cần nhắc đến.

Không cần phải giỏi, nhưng ít ra là cũng biết đủ để giải thích cho người khác, như là giải thích cho một người nước ngoài đủ rõ để người ta thích văn hóa mình. Biết mà chưa giải thích được, là chưa biết. Đây tạm là chuẩn mực để ta tự xét đoán mình đã tạm đủ chưa.
Nghe-thuat
Văn hóa quốc gia trong kinh tế toàn cầu hóa

Toàn cầu hóa kinh tế càng cao thì ta càng phải sử dụng văn hóa riêng của ta rất nhiều trong phát triển và cạnh tranh kinh tế. Người các nước chắc không tốn tiền đến Việt Nam du lịch để nghe nhạc Mỹ hay nhạc Pháp, hoặc mua áo quần DKNY, Calvin Klein, hay Nike.

Hàng thủ công mỹ nghệ Việt Nam không thể xuất cảng tốt nếu xem cứ như hàng Trung Quốc. Âm nhạc Việt Nam không xuất cảng được nếu nghe như nhạc Jazz.

Điều đầu tiên, nếu không là duy nhất, để sản phẩm của ta nỗi bật trên sản phẩm các nước là nó phải KHÁC. Mà cái khác tự nhiên nhất là từ văn hóa nghệ thuật quốc gia mà sinh ra. Nếu một cái ly có vài hình vẽ không giống Tàu không giống Tây, nói chung là “không giống ai,” thì đó là cái ly người ta mua về để chưng trong tủ kiếng. Bằng không thì nó chỉ là cái ly thường rẻ mạt như nghìn cái ly khác.

Thi ca nếu có hương vị Việt Nam, lại mang chiều sâu con tim vượt biên giới, đó mới là loại thi ca có thể xuất cảng.

Nhà hàng của bạn nếu trang trí dân gian Việt Nam một tí, nhưng sản phẩm và dịch vụ cao, lại có màn nhạc cổ truyền sống, thì có lẽ là thu hút du khách nước ngoài hơn là nhà hàng trang trí theo Tây và chơi nhạc Mỹ.

Thế giới đánh nhau ì đùng, viết sách về tư tưởng hòa bình của nhà Phật thì xuất cảng được hơn là viết triết lý tây phương (Chúng ta là thầy triết đông, nhưng là học trò triết tây).

Nếu chơi Nhạc Jazz thì âm hưởng của nó phải được người ta gọi là Vietnamese Jazz, như là Latin Jazz cho Nam Mỹ, thì mới có thương hiệu để cạnh tranh xuất cảng.

Tóm lại, thế giới càng thu nhỏ vì toàn cầu hóa, ta lại càng cần vững mạnh văn hóa nghệ thuật quốc gia để cạnh tranh kinh tế.
vovinam
Chính sách giáo dục phát triển văn hóa

Hiện nay, việc phát triển văn hóa hầu như nằm ngoài quyền hạn và tầm nhìn của Bộ Giáo Dục và Đào Tạo. Và giáo dục trở nên rất nghèo nàn về văn hóa nghệ thuật dân tộc. Chương trình giáo dục nên bỏ bớt những giờ học không cần thiết và thay vào đó giờ văn hóa nghệ thuật dân tộc.

Các Đại Học nên có nhiều môn về triết lý, văn hóa, nghệ thuật dân tộc, như là môn nhiệm ý (elective course) cho sinh viên, dù bất kỳ khoa nào, cũng có thể lựa chọn.

Chúng ta cần phải có cái nhìn tổng thể về văn hóa. Văn hóa không chỉ để trình diễn trên TV hay nhà hàng cho du khách. Văn hóa là con người. Con người biết dùng cái mình có sẵn để phát huy nó thành sức mạnh, trong đời sống riêng của mình cũng như trên chính trường và thương trường thế giới.

Chúc các bạn một ngày vui.

Mến,

Hoành

© copyright TDH, 2009
www.dotchuoinnon.com
Permission for non-commercial use

Một suy nghĩ 6 thoughts on “Hiểu và phát triển văn hóa dân tộc”

  1. Bài này rất căn bản anh Hoành ạ, giá mà các học sinh nắm vững bài học này từ ngày mới vào trường. Các sinh viên du học càng cần đọc lại và nghiên cứu thêm về lịch sử văn hóa Việt sẽ thấy tự hào về văn hóa nước mình hơn.

    Vn mình có bao nhiêu cái hay cần học mà sách giáo khoa chẳng đề cập gì cả.Các lý luận về Đạo làm người, Khổng Tử, đạo Phật…thực ra có quyển sách nào tổng hợp đâu, toàn là bố mẹ dạy lại cho con cái thôi, mà nhiều gia đình bố mẹ không dạy thì con cái cũng không biết mà chỉ học qua giao tiếp xã hội.Bộ giáo dục nếu chưa đưa vào chương trình dạy được thì cũng có thể xuất bản một cuốn sách cơ bản dành cho mọi người giới thiệu về văn hóa Vn cũng hay lắm chứ anh nhỉ.

    Về thương mại quốc tế thì đúng là các nhà marketing sản phẩm Việt không thể thành công nếu không hiểu rõ văn hóa của mình thế nào, và văn hóa Tây thế nào để offer cái gì đó Khác. Em thích từ differentiate trong marketing.

    Cảm ơn anh 🙂

    E Hòa

    Số lượt thích

  2. Hi Harmony,

    Kinh nghiệm của anh là mình phải focus tâm mình vào các giá trị vượt biên giới–khiêm tốn, thành thật, yêu người, tĩnh lặng, hòa bình… Khi ta nắm chắc được các điều này thì tự nhiên ta nhìn mọi nền văn hóa dù rất khác ta lại rất giống ta, và em chẳng có vấn đề gì để “act” như tây mà vẫn ta, và act như ta mà vẫn tây. Và nếu em làm được như vậy, em có thể chỉ cho người khác làm như vậy.

    Em khỏe nhé.

    Số lượt thích

  3. Câu hỏi của Harmony cũng là câu hỏi của rất nhiều bạn sinh viên du học và người Việt định cư ở nước ngoài đó 🙂

    Mình hoàn toàn đồng ý với a Hoành.

    Kinh nghiêm của mình là bản thân chúng ta phải cởi mở để đón nhận nhiều văn hóa nhiều sự khác biệt trong lối sống nhưng ở đâu thì con người vẫn cần có sự tôn trọng, yêu thương, quan tâm lẫn nhau. Cách biểu hiện thì có thể khác tùy vùng, tùy người, nhưng cái Tâm sẽ nói lên tất cả. Tiếng anh của mình có ngọng ngịu nhưng nói thank you thì chắc mọi người đểu appreciate, chẳng ai bảo mình nói thank you ngọng cả 🙂

    Giả dụ mình mời bạn Mỹ đến nhà thì theo kiểu Mỹ mình cũng phải hẹn trước để lên lịch, cũng dặn trước là “tao sẽ nấu đồ Việt nếu mày thích” hay hỏi “có cái gì mày không ăn được không” :). Nếu họ ok rồi thì mình cứ tự nhiên mà serve họ hết mình trong bữa ăn thôi :). Nếu như họ ăn ít một món nào đó thì cũng không ép như kiểu VN được, mà cũng không lấy làm buồn vì đơn giản là món đó không hợp khẩu vị của họ chứ chắc không do mình nấu dở. Và những câu chuyện hỏi han về đời sống, sở thích…chắc chắn sẽ làm cho bữa ăn rất vui, không ai có thể cảm thấy boring được… Vậy là khách vui mà mình cũng tự hào vì đã introduce được đồ ăn Việt 🙂

    Trong những trường hợp khác mình nghĩ cũng tương tự như vậy thôi, mình tôn trọng văn hóa của người khác không có nghĩa là mình làm mất bản sắc Việt Nam.

    Mình rất vui được biết thêm kinh nghiệm về đời sống ở Úc đó 🙂

    Hòa

    Số lượt thích

Trả lời

Mời bạn điền thông tin vào ô dưới đây hoặc kích vào một biểu tượng để đăng nhập:

WordPress.com Logo

Bạn đang bình luận bằng tài khoản WordPress.com Đăng xuất /  Thay đổi )

Google photo

Bạn đang bình luận bằng tài khoản Google Đăng xuất /  Thay đổi )

Twitter picture

Bạn đang bình luận bằng tài khoản Twitter Đăng xuất /  Thay đổi )

Facebook photo

Bạn đang bình luận bằng tài khoản Facebook Đăng xuất /  Thay đổi )

Connecting to %s