1f9TPPmap

TPP có lợi cho Việt Nam

      (Nguyên bản tiếng Anh: TPP is good for Vietnam – Trần Đình Hoành.
      Dịch sang tiếng Việt: Nguyễn Phương Hạnh, sinh viên thạc sĩ về Kinh tế thương mại tại Đại học Queensland, Úc)

Các bạn thân mến,

Hãy nói một chút về TPP(1) và các hiệp định thương mại nói chung:

– Nhìn chung, các hiệp định thương mại đều mang lại lợi ích cho các nước tham gia. Các hiệp định này cho phép các quốc gia thành viên đưa các sản phẩm và dịch vụ có khả năng cạnh tranh của họ sang thị trường của các nước thành viên khác (bình thường điều này có thể không làm được do vướng thuế nhập khẩu, hạn ngạch nhập khẩu, hay các rào cản thương mại khác).

– Nhìn chung, các hiệp định thương mại có lợi cho các nước nghèo hơn. Ví dụ: Hãy nhìn vào số liệu thống kê thương mại của Mỹ với Việt Nam dưới đây, sau khi có Hiệp định Thương mại Việt – Mỹ(2):

Triệu đô la Mỹ
THÁNG….XUẤT KHẨU…..NHẬP KHẨU…….CÁN CÂN TM

1/2015…528,0……………2.693,4…………-2.165,3
2/2015…505,2……………2.330,2…………-1.825,0
3/2015…598,0……………3.214,9…………-2.616,9
4/2015…520,4……………2.990,0…………-2.469,5
Tổng số 2.151,6…………11.228,4…………-9.076,8
Nguồn: http://www.census.gov/foreign-trade/balance/c5520.html

Lý do cán cân thương mại của Mỹ với Việt Nam luôn âm là vì nước nghèo bán tất cả những gì họ có thể bán, và nước giàu có thể mua tất cả những thứ nước nghèo bán. Tuy nhiên, nước giàu chỉ bán được cho nước nghèo những gì nước nghèo có đủ tiền để mua.

Do đó nói chung, nước Mỹ phải cân nhắc về các hiệp định thương mại hơn là Việt Nam.

– Tuy nhiên, hiệp định thương mại đương nhiên có thể có các điều khoản như ISDS(3) cho phép các công ty nước ngoài tấn công vào cạnh sườn của hệ thống phát luật của một quốc gia, và đây là điều mà chúng ta đang cố tránh.

Theo truyền thống, trong các hiệp định thương mại, chỉ có chính phủ của các nước ký hiệp định (hoặc đại diện của chính phủ) mới có thể khởi kiện. Trong những năm gần đây, một số điều khoản ISDS đã cho phép các công ty tư nhân thuộc các nước ký hiệp định được trực tiếp kiện chính phủ các nước tham gia hiệp định, mặc dù các công ty này không phải là thành viên ký kết tham gia hiệp định.

Những điều khoản ISDS này thật sự giúp các công ty có quyền lực vận dụng chúng như một vũ khí để gây sức ép lên chính phủ của các nước nghèo, buộc họ phải phục tùng. Một công ty có thế lực, với động lực của lợi nhuận, chắc chắn sẽ kiện, hoặc đe doạ kiện, chính phủ của một nước nghèo vì đã ban hành các quy định, hoặc định ban hành các quy định mới, chống lại lợi ích của công ty này.

Nước nghèo thì không đủ tiền cho chi phí kiện tụng kéo dài nên sẽ đơn giản là nhượng bộ và điều chỉnh các quy định của mình hoặc dừng xây dựng các quy định mới. Tập đoàn Phillip Morris đang tiến hành các hoạt động như vậy tại Úc và U-ru-goay(4).

Thú vị là, nhiều trí thức Mỹ phản đối điều khoản ISDS này vì, theo tôi nghĩ, họ lo sợ có trường hợp chống lại hệ thống luật pháp của Mỹ. Tôi cũng cho rằng họ không muốn các công ty Mỹ chèn ép các quốc gia nghèo trên khắp thế giới (Hillary Clinton và Joseph Stiglitz – bạn thân của VN – là hai điển hình cho các trí thức lớn và có tâm như thế). Tư tưởng đạo đức đó đến từ tầng lớp trí thức cao của Mỹ khiến tôi khâm phục họ.

– Trong khung thoả thuận của TPP, Việt Nam có thể dành được nhiều lợi ích từ việc xuất khẩu hàng dệt may, thủy sản và hoa quả, và cũng có thể thiệt hại trong ngành thịt và thức ăn gia súc.

– Về sản phẩm công nghiệp và sản phẩm công nghệ cao, thì Việt Nam hiện đang phải nhập khẩu toàn bộ sản phẩm công nghiệp và công nghệ cao, và với TPP, Mỹ có thể tăng thêm sức mạnh cạnh tranh trong hai lĩnh vực này tại thị trường Việt Nam.

– Sự kiện các sản phẩm và dịch vụ nước ngoài đi vào Việt Nam, theo luồng dịch chuyển FDI (đầu tư trực tiếp nước ngoài) hay các con đường khác, như là nhập khẩu, sẽ có ích cho Việt Nam bởi vì ít nhất nó cũng giúp đào tạo những kỹ năng tinh vi và phức tạp cho lao động Việt Nam.

– Điều khoản liên quan đến dược phẩm – dừng hoặc cắt giảm các loại thuốc gốc (generic drugs) để chữa trị các loại bệnh hiểm nghèo – sẽ tác động không tốt đến người dân trên toàn thế giới, trong đó các quốc gia nghèo chịu ảnh hưởng lớn nhất.

– Về chiến lược: Các quốc gia nhỏ như Việt Nam thì suy nghĩ trên tâm thế quốc gia, còn các nhà đàm phán Mỹ đứng trên quan điểm doanh nghiệp – chiến lược của họ là tạo ra các điều khoản cho phép các doanh nghiệp Mỹ tự do làm những gì họ muốn, để bán hàng. Đó là lý do họ ưa thích điều khoản ISDS. Còn những nước nhỏ có thể không đủ kinh nghiệm để nắm bắt những điều khoản đó.

Chúc các bạn một ngày tốt lành!

____________

Chú thích của người dịch:

(1) TPP là từ viết tắt của Trans-Pacific Partnership, có nghĩa là Hiệp định Đối tác xuyên Thái Bình Dương. Đây là một hiệp định thương mại được đề xuất giữa 12 quốc gia ở khu vực Thái Bình Dương – Mỹ, Canada, Úc, New Zealand, Nhật, Malaysia, Brunei, Singapore, Việt Nam, Mexico, Chile và Peru — liên quan đến nhiều yếu tố khác nhau của chính sách kinh tế. Trong đó, vài mục tiêu được nhắc đến thường xuyên là hạ thấp rào cản thương mại như thuế, thiết lập khung sở hữu trí tuệ chung, củng cố các tiêu chuẩn trong các quy định về lao động và môi trường, cũng như thiết lập cơ chế giải quyết tranh chấp giữa các nhà đầu tư và các chính phủ. Mục tiêu của Hiệp định này là thúc đẩy thương mại và đầu tư giữa các nước đối tác trong TPP, xúc tiến các hoạt động đổi mới, thúc đẩy tăng trưởng và phát triển kinh tế cũng như hỗ trợ cho việc tạo ra và duy trì việc làm.

(2) Hiệp định Thương mại Việt – Mỹ có hiệu lực chính thức từ năm 2001.

(3) ISDS là viết tắt của Investor – State Dispute Settlement, dịch là Giải quyết tranh chấp giữa nhà đầu tư và chính phủ, là một thuật ngữ trong hệ thống luật pháp quốc tế diễn tả việc cho phép một nhà đầu tư có quyền sử dụng quy trình giải quyết tranh chấp để chống lại một chính phủ nước ngoài.

(4)Tập đoàn thuốc lá Philip Morris khởi kiện chính phủ U-ru-goay vì quy định buộc tăng kích cỡ dấu hiệu cảnh báo sức khoẻ trên vỏ bao thuốc lá và vì ngăn chặn việc sử dụng các nhãn hiệu phụ như Malboro Đỏ, Vàng, Xanh lục, Xanh lá vốn đưa ra ấn tượng là một số loại thuốc lá an toàn để hút. Tập đoàn quyền lực này khởi kiện theo điều khoản tại hiệp định thương mại song phương giữa Thuỵ Sỹ, nơi mà công ty này mới chuyển tới từ Mỹ và U-ru-goay. Tương tự, nhưng nổi tiếng hơn là vụ kiện Chính phủ Úc của Philip Morris vì nước này cấm đặt logo lên vỏ bao thuốc lá. Vụ kiện vẫn đang tiếp diễn này đã khiến Chính phủ Nia-Di-Lân từ bỏ ý định quy định về vỏ bao thuốc lá trống giống nước Úc.

1 cảm nghĩ về “TPP có lợi cho Việt Nam”

  1. Cám ơn Hạnh đã dịch bài này để mọi người dễ tiếp cận với TPP hơn nhé.

    Em cám ơn anh Hoành đã chia sẻ những suy nghĩ cô đọng và bao quát để tụi em dễ nắm tinh yếu của vấn đề này hơn.

    Like

Gửi phản hồi

Mời bạn điền thông tin vào ô dưới đây hoặc kích vào một biểu tượng để đăng nhập:

WordPress.com Logo

Bạn đang bình luận bằng tài khoản WordPress.com Log Out / Thay đổi )

Twitter picture

Bạn đang bình luận bằng tài khoản Twitter Log Out / Thay đổi )

Facebook photo

Bạn đang bình luận bằng tài khoản Facebook Log Out / Thay đổi )

Google+ photo

Bạn đang bình luận bằng tài khoản Google+ Log Out / Thay đổi )

Connecting to %s