“Mắc cạn” trên những cụm – tuyến dân cư

Nhà bà Điệp tiết kiệm từng giọt nước. Ảnh: L.T

“Chúng tôi nhiều lần mời gọi các doanh nghiệp đến hợp tác để tạo việc làm cho bà con ổn định cuộc sống, tạo phên giậu bền vững trên phòng tuyến biên giới, nhưng doanh nghiệp đến, rồi đi không trở lại” – câu nói của ông Nguyễn Chi Lăng – Phó Chủ tịch UBND huyện Tân Hồng (Đồng Tháp) – dập tắt tia hy vọng cuối cùng tôi vừa nhen nhóm trước lúc lên đường hướng ra nơi hơn 1.000 hộ dân vùng lũ đầu nguồn tỉnh Đồng Tháp đang “mắc cạn” trên cụm – tuyến dân cư biên giới (CTDCBG) còn quá nhiều thiếu thốn…

Cụm tuyến… “5 không”

Vừa đi mót lúa về, tay chân lấm bùn, mồ hôi nhễ nhại, nhưng bà Huỳnh Thị Điệp (61 tuổi, cụm dân cư Lăng Xăng, ấp Dinh Bà, xã Tân Hộ Cơ, Tân Hồng) chỉ dám múc nửa ca nước nhỏ để xối cho mát mặt rồi mang toàn bộ phần nước ấy tưới lên gốc mít sau hè. Trong lúc chờ 2 cháu ngoại đi học về để kéo nhau ra bờ kênh tắm, bà Điệp tranh thủ làm bếp. Và tôi tái mặt với “công nghệ” tái sử dụng 2 – 3 lần cho mỗi nguồn nước của bà: Sau khi vo gạo, dùng nước này ngâm rau trước khi dùng để rửa sơ qua chén bát… “Còn 2 ngày nữa mới đến đợt bơm nước nên phải tiết kiệm tối đa” – bà Điệp giải thích khi thấy tôi trố mắt ngạc nhiên. “Do nhà cách xa kênh nên cả 42 hộ trong CDC phải hùn tiền bơm nước kênh 2 lần/tuần. Vì vậy không chỉ hộ bà Điệp mà tất cả hộ dân ở đây đều tiết kiệm nước sinh hoạt” – Tổ trưởng tổ an ninh cụm dân cư Lăng Xăng, Bùi Hữu Trung, xác nhận. Đây cũng là tình cảnh chung của hơn 1.000 hộ dân tại 23 CTDCBG huyện Tân Hồng, Hồng Ngự và thị xã Hồng Ngự.

Như ốc đảo và hơn cả ốc đảo. Đứng trước đường dẫn vào cụm dân cư Cả Xiêm (xã Bình Phú) có quy mô trên 80 nền mà tôi vẫn cớ ngỡ mình nhầm… địa chỉ. Dù cách trung tâm xã khoảng chục cây số, nhưng Cả Xiêm khá bí hiểm khi chỉ nối với lộ nông thôn bằng bờ đất mà người trồng lúa đắp tạm để thăm lúa. “Ngoại trừ điện sinh hoạt, ở đây cái gì cũng thiếu” – anh Trần Ai (SN 1970) mở đầu câu chuyện bằng giọng bi hài – “Hồi trước, ở dưới bờ kênh, tụi tui sợ chết nước mỗi khi lũ về, còn bây giờ thì trọn năm ám ảnh với cái chết khô”. Nơi đây, khó nhất là mùa lũ, nước thượng nguồn đổ về ngập bốn bề với độ sâu bình quân 2m, trở thành ốc đảo. Theo thống kê của Thường trực HĐND tỉnh Đồng Tháp, đến nay, có 14/23 cụm, tuyến chưa có đường giao thông kiểu này. Tuy nhiên điều khiến cho cả người dân và cả hệ thống chính trị địa phương lo nhất vẫn là chuyện thiếu luôn cả “chiếc chìa khóa” của mọi vấn đề: Thiếu việc làm ổn định để người dân có thể “vượt lên chính mình”. Anh Bùi Hữu Trung cho biết: “Bình quân mỗi tháng, chỉ làm thuê được chục ngày, vì vậy phải sang bên kia biên giới đánh bắt cá, chuột. Nhưng do phải đóng nhiều “tệ nạn phí” nên cố lắm cũng chỉ đủ ăn qua ngày. “Do phần lớn bà con là dân nghèo không đất đai, sống sát biên giới, thiếu đường đi lại nên dù chúng tôi nhiều lần mời gọi doanh nghiệp về đầu tư hàng theo phương thức gia công, nhưng sau khi tính toán đến hiệu quả kinh tế, họ ra về và không trở lại nên đến nay vẫn chưa thể giải được bài toán việc làm” – Phó Chủ tịch UBND huyện Tân Hồng nói.

Mong manh phên giậu

“Việc bố trí dân vào cụm, tuyến biên giới nhằm đạt mục đích kép: Tạo điều kiện cho người dân nghèo vùng ngập lụt ổn định chỗ ở, vừa tạo ra sự ổn định an ninh quốc phòng trên tuyến biên giới” – Phó Chi cục Phát triển nông thôn (Sở NNPTNT Đồng Tháp) Nguyễn Ngọc Trực cho biết. Tuy nhiên thực tế cho thấy, cả hai mục tiêu ấy đang ở phía trước. Riêng cái phên giậu phòng tuyến đang rất mong manh theo cả nghĩa đen lẫn nghĩa bóng. “Hồi mới vào đây, mẹ con tôi được phân 3 nền, nhưng sau thời gian khó tìm được việc làm, 2 con tôi đóng cửa nhà, gửi 2 con nhỏ lại cho tôi giữ để lên Tiền Giang làm thuê cho người thân” – bà Điệp chia sẻ: “Mỗi tháng tụi nó gởi tiền về, nhưng cũng ít lắm, tôi phải tranh thủ đi mót lúa, làm thuê lặt vặt mới đủ sống”. Phải đến cận tết, 2 người con của bà Điệp mới về chung vui vài ngày rồi lại đi tiếp, đến tết năm sau mới quay trở lại. Vì thế quanh năm chỉ có bà Điệp quây quần với 2 cháu nhỏ. Đây cũng là hình ảnh điển hình trong bức tranh toàn cảnh về cụm tuyến dân cư biên giới ở Đồng Tháp.

Theo thống kê của Thường trực HĐND tỉnh, 23 cụm tuyến dân cư biên giới có quy mô 2.342 nền, nhưng tỉ lệ người dân thực ở rất thấp, như huyện Tân Hồng chưa đầy 50%. Với thực trạng như hiện nay, chưa biết đến bao giờ mới có được cảnh sum vầy. Thậm chí có nhiều trường hợp không hẹn ngày “trở lại”. Dẫn tôi đến căn nhà trống hoác cửa trước và vách sau, anh Trung cho biết đây là hộ của Phan Văn Đặng. Sau thời gian vào đây, sự cực nhọc về điều kiện sống và thu nhập của người chồng lại bấp bênh cho tương lai của 4 miệng ăn nên người vợ bỏ nhà đi biệt. Buồn, chán, anh Đặng gửi 2 con nhỏ cho mẹ ruột giữ rồi lên Bình Dương làm thuê. Đã 2 cái tết anh Đặng không về.

Không chỉ thường xuyên bị “đóng khung” trong bức tranh thiếu sức sống vì chỉ có người già, trẻ em, những ngày lưu lại 23 CTDCBG này, tôi còn nhận ra nguy cơ mới đáng lo hơn: Chất lượng nguồn nhân lực đang thụt lùi. Đó không chỉ là khả năng ảnh hưởng sức khỏe, mà còn là nguy cơ đối mặt với tụt hậu về trình độ văn hóa, thậm chí là… mù chữ. “Thời gian qua, đa số các em học hết cấp 1 rồi nghỉ, chỉ vài trường hợp học đến hết cấp 2. Năm nay có cháu Nguyễn Thị Ngọc Như – con của Nguyễn Văn Tuấn – đỗ vào lớp 10, xem như người có trình độ cao nhất, nhưng nghe đâu gia đình đang làm chứng minh nhân dân để em nghỉ học, lên Sài Gòn làm việc phụ giúp gia đình”. Theo anh Trung, không phải không thương con, cũng không phải không biết quý trọng chữ nghĩa, nhưng trong tình trạng có quá nhiều cái khó như hiện nay không cho phép bậc phụ huynh nghĩ khác. “Nhà cách trường cấp 3 khoảng 15 cây số, để con đi học, ngoài tiền chi phí bình thường, còn thêm khoản tiền nhà trọ… nên không lo nổi” – anh Trung thật lòng.

 Trạm cấp nước ở cụm dân cư Lăng Xăng đã hoàn thành từ 2 năm nay nhưng người dân ở đây vẫn khát nước.

“Bao giờ cho đến tháng 10”

Xin mượn tên bộ phim của đạo diễn Đặng Nhật Minh “Bao giờ cho đến tháng 10” để diễn đạt trạng thái khắc khoải chờ mong nơi chốn an cư để lạc nghiệp của hơn 1.000 hộ dân trên CTDCBG, mà chính người trong cuộc gọi là cụm tuyến dân cư “trái khoáy”. Ông Nguyễn Ngọc Trực, giải thích: Thực chất đây là công trình mà địa phương linh động tận dụng bờ đất từ chương trình nạo vét kênh Tân Thành – Lò Gạch, Sông Sở Hạ, Kênh Cái Cỏ… của ngành nông nghiệp để làm cụm tuyến dân cư nhằm sớm tạo chỗ ở ổn định cho người nghèo vùng ngập lũ và an ninh phòng tuyến biên giới. Thế nhưng do phát triển tự phát nên từ chỗ được thương, được chăm lo… người dân vô tình bị đẩy vào thế bất lợi không lối thoát. Do hầu hết các cụm, tuyến có quy mô nhỏ vài chục hộ và quãng cách giữa các cụm tuyến lại khá lớn… nên đã “khống chế” và triệt hạ toàn bộ những nỗ lực mà địa phương cố công “cựa quậy”. Thậm chí còn đi ngược lại ý nghĩa tốt đẹp ban đầu.

Bà Điệp và CDC Lăng Xăng sống cạnh trạm cấp nước do tỉnh xây dựng. Trạm nước đã hoàn chỉnh, chỉ cần ấn nút là đưa nước vào tận nhà dân, nhưng suốt 2 năm qua vẫn bỏ hoang. Do quy mô dân số ít, nên sau khi tính toán đến hiệu quả, không có nhà đầu tư dám vào nhận trách nhiệm khai thác. Vì vậy sự hiện diện của trạm nước này không chỉ “trêu ngươi” người dân, mà còn bào mòn uy tín và lòng tin của cơ quan nhà nước. Riêng với các đầu tư đòi hỏi nguồn vốn lớn và nhất là nguồn nhân lực như y tế, học đường… không dễ để có thể thực thi ngay. Trong khi đó, việc kết nối đường giao thông với xã hội bên ngoài được xác định như nối huyết mạch để cơ thể CTDCBG lớn mạnh, làm nền tảng cho mọi kết nối khác tiếp bước, lại không dễ thực hiện. “Với độ ngập sâu 2 – 3m, để kết nối giao thông đòi hỏi kinh phí lớn. Một số trường hợp nếu có tiền cũng khó có thể thực hiện” – ông Trực nhấn mạnh: “Một số tuyến khá dài và có cao độ lớn nên vướng quy định của Ủy ban Sông Mekong, vì sẽ tác động đến lưu thông tự nhiên của lũ”.

Đến bao giờ hàng ngàn người dân tại 23 CTDCBG ở Đồng Tháp ổn định để làm tròn trọng trách phên giậu trên phòng tuyến biên giới Tây Nam tổ quốc? Xin nhường câu trả lời cho ngành chức năng với thông điệp ngàn đời của dân tộc: Chăm lo cho dân chính là chăm lo gốc rễ của sự bền vững.

Trả lời

Mời bạn điền thông tin vào ô dưới đây hoặc kích vào một biểu tượng để đăng nhập:

WordPress.com Logo

Bạn đang bình luận bằng tài khoản WordPress.com Đăng xuất /  Thay đổi )

Google photo

Bạn đang bình luận bằng tài khoản Google Đăng xuất /  Thay đổi )

Twitter picture

Bạn đang bình luận bằng tài khoản Twitter Đăng xuất /  Thay đổi )

Facebook photo

Bạn đang bình luận bằng tài khoản Facebook Đăng xuất /  Thay đổi )

Connecting to %s