Tĩnh Dạ tư

靜夜思

李白

床前明月光
疑是地上霜
舉頭望明月
低頭思故鄉

Tĩnh Dạ tư

Sàng (1) tiền minh nguyệt quang
Nghi thị địa thượng sương
Cử đầu vọng minh nguyệt
Ðê đầu tư cố hương

Lý Bạch

Dịch nghĩa:

Nỗi lòng đêm trăng

Trước sân (1) ánh trăng vằng vặc
Như đất trời lộng toả hơi sương
Ngẩng đầu nhìn trăng sáng
Cúi đầu nhớ quê hương

Dịch thơ:

Nỗi lòng đêm trăng

Trước sân treo ánh trăng vàng
Mênh mang bàng bạc ngỡ làn sương sa
Ngẩng lên ngóng ánh trăng xa
Cúi đầu thầm lặng thương nhà nhớ quê

Nguyễn Hữu Vinh dịch

Chú Thích

(1) Sàng: Theo Lương Bạch Tuyền, giám đốc viện bảo tàng Nam Kinh thì “sàng” chỉ vật chắn che trên mặt giếng nước trong sân nhà, chứ không phải là giường ngủ trong nhà.

Một suy nghĩ 26 thoughts on “Tĩnh Dạ tư”

  1. Vinh khám phá ra “sàng” là nắp giếng, chứ không phải giường như xưa nay mọi người nghĩ. Thật là hi hữu. Nhưng giám độc viện bảo tàng nói thì khó sai.

    Không biết trong giới văn học Trung Quốc và Đài Loan mọi người nghĩ thế nào?

    Số lượt thích

  2. Người xa nhà mà đọc bài thơ này thì nỗi buồn
    lại dâng trào lên đó anh Vinh.
    Lúc trước vì không hiểu rõ từ “sàng” nên Đạt
    dịch là “giường” và có phóng dịch bốn câu sau, có sửa
    vài chữ để giữ âm luật tứ tuyệt – nhờ anh chỉ dạy.

    Ánh trăng chiếu đầu giường
    Mặt đất phủ đầy sương.
    Ngước lên nhìn trăng sáng,
    Chạnh lòng nhớ cố hương.

    Cám ơn anh đã làm rỏ nghĩa bài thơ này và rất vui ở
    câu thứ ba em làm trùng với anh.
    Phạm Lưu Đạt

    Số lượt thích

  3. Hi Vinh,

    Mình có cảm tưởng chữ “treo” trong câu đầu hơi quá vui, phá bớt câu 3 và 4 sau này. Nếu thế nó bằng chữ “rọi” chẳng hạn, thì trung tính hơn, âm điệu hay hơn, và ý gần với nguyên bản hơn.

    Chữ “vọng” dich là “ngóng” trong câu 3 rất hay, Vinh!

    Số lượt thích

  4. Quý vị mến

    Như anh Hoành thắc mắc không biết trong giới văn học Trung Quốc và Đài Loan người ta nghĩ gì về chữ Sàng này.
    Tranh luận nghi vấn văn học này vẫn đang còn diễn ra cho tới hôm nay. Nếu quý vị xem diễn đàn tiếng Hoa dưới đây của Đại học Bắc Kinh (Peking University) thì sẽ thấy có nhiều tranh luận gay gắt từ năm 2005 cho tới hôm nay (2010) :
    http://www.pkucn.com/viewthread.php?tid=143829&extra=&page=10
    Vần đề chưa có kết luận, có người nóI đó là Giường ngủ trong nhà, có người nói là Nắp giếng trong sân, có người nói là cái Ghế gỗ dài để ngoài trời v.v
    Đã là nghi vấn văn học thì khó mà có kết luận.

    Số lượt thích

  5. Rất thú vị khi anh Vinh đưa ra cách giải thích khác về chữ 床 (Sàng).
    Có lẽ người Việt mình quen nghĩa : Cái Giường như trong câu thành ngữ khá phổ biến:
    同床異夢:( Đồng sàng dị mộng)

    Mình hơi ngạc nhiên vì chữ Sàng trong Đồng sàng dị mộng và chữ Sàng trong bài Tĩnh Dạ tư của Lý Bạch đều được viết giống nhau, sao lại hiểu khác nhau?

    Ghi nhận để tham khảo thêm. Và đóng góp vài bản dịch cũ:

    Ánh trăng vằng vặc sáng thành giường,
    Ngỡ tưởng trước thềm đọng giọt sương;
    Ngước mắt mơ trông vầng trăng tỏ
    Gục đầu oặn thắt nhớ quê hương…

    Một bản dịch khác:

    Đầu giường vằng vặc ánh trăng soi
    Cứ ngỡ sương rơi đất trắng ngời
    Trăng chiếu trời cao mê mẩn ngắm
    Cúi đầu … thương nhớ cố hương ơi !

    Cả nhà vui…

    Số lượt thích

  6. Anh Đạt

    Anh khen quá mà, bài dịch của anh cũng rất hay. Nhưng nếu trong bài, anh nhấn mạnh thêm tới chữ Nghi thì có lẽ thấm thía hơn nữa.
    Giường, hay gì gì đó cũng không sao, miễn là làm sao diễn tả được cái cảm xúc trong tâm người đọc là đạt

    Kính

    Vinh

    Số lượt thích

  7. Kình chào anh Can

    Sàng có khá nhiều nghĩa, mình thường hiểu là cái Giường ngủ (Đồng sàng dị mộng), song còn có các nghĩa khác như Vật để che chắn, để treo đồ dùng, và sườn đất ven sông v.v. Anh có thể xem thêm tự điển này (sorry: TD tiếng Tàu!) của bộ Giáo Dục Taiwan:
    http://dict.revised.moe.edu.tw/cgi-bin/newDict/dict.sh?cond=%A7%C9&pieceLen=50&fld=1&cat=&ukey=2039349811&serial=1&recNo=96&op=f&imgFont=1

    Kính
    Vinh

    Số lượt thích

  8. Anh Vinh!
    Thông tin anh đem đến thật mới.
    Ái trước quen với bản dịch của Nguyễn Khuê:
    Ánh trăng chiếu trước giường
    Ngỡ mặt đất đầy sương
    Ngẩng đầu nhìn trăng sáng
    Cuối đầu nhớ cố hương.
    Vậy ” sàng” được hiểu là “giường”.
    Anh Hoành cho thêm thông tin về anh, thì lại càng tin cậy, Ái cảm ơn vì hiểu thêm được một nghĩa mới, như cách phân tích của anh Hoành: Hợp lí hơn!
    Chúc anh khỏe!

    Số lượt thích

  9. Anh Vinh ơi, bạn Tam Nhan là chị chứ hông phải anh đâu nghen.
    Còn về chữ Sàng, ý của anh rất hay & mới. Tra cứu tất cả các bản dịch cũ ngày xưa đều là Giường.
    Tất nhiên là các bản dịch cũ không sai, nhưng chúng ta có thêm một cách hiểu mới.
    Cảm ơn anh Vinh nhiều, anh thật là giỏi!
    Vui nhé.

    Số lượt thích

  10. Hi Tam Nhan,

    Đôi khi có những chữ mình cực kỳ câu nệ trong lúc dịch, vì nó là tinh túy của câu văn. Có những chữ không cần câu nệ, vì nó thứ yếu. Điều quan trọng là người dịch có đủ sức phân biệt chữ nào số một, chữ nào số hai không

    Em khỏe nhé 🙂

    Số lượt thích

  11. Các anh với chị Tam Nhan!
    Có quan niệm rằng dịch không chỉ là phiên mà còn là tác, không chỉ thay áo ngoại mặc áo nội mà phải làm sống dậy cái thần hồn của con người phương xa vốn không quen thung thổ xứ mình nên còi cọc ngay từ khi mới nhập tịch!
    Vậy nên xin phóng túng đôi vần, e rằng không phải dịch:
    Lòng theo vằng vặc trăng khuya
    Hồn như mặt đất ước nhòe nỗi quê
    Ngẩng lên đâu lối đi về
    Cúi đầu đong dếm lê thê nỗi niềm!

    Số lượt thích

  12. Hi Tấn Ái và các bạn,

    Mình nghĩ là có 3 từ ta có thể dùng cho việc “dịch”. (1) Dịch: dịch càng sát càng tốt. (2) Phỏng dịch: Chỉ lấy cái thần mà không theo thật sát hình thức cũ. (3) Phóng tác: Lấy của bài cũ làm lại bài mới của mình.

    Mình nghĩ là bài thơ TA mới làm thuộc vào dạng phóng tác.

    Số lượt thích

  13. Nếu “tĩnh” trong tựa đề là tĩnh mịch thì tôi vẫn thấy hơi tiếc chữ tĩnh này.

    Cả bài thơ vằng vặc ánh trăng, nhưng chữ tĩnh chỉ xuất hiện một lần, và là ở tựa. Tôi cảm giác chữ tĩnh này làm bối cảnh cho toàn bài thơ. Nhờ “tĩnh” mới thấy trăng sáng (giống cái kiểu “nước có lặng thì trăng mới tròn ấy”). Nhờ cảnh tĩnh mịch bên ngoài mới thấy rõ sóng dội trong lòng…

    Vài cảm nhận riêng chia sẻ với cả nhà. Mến.

    Số lượt thích

  14. Tam Nhan nói rất đúng. Ngoại trừ ở đây ta có vấn đề ngôn ngữ và văn hóa. Tĩnh dạ tư dịch rất sát là “suy nghĩ đêm yên lặng”. Rất khó dùng từ nào để nói “đêm yên lặng” trong tiếng Việt mà gợi ra ấn tượng gì. Trong tiếng Hán, âm điệu của “tĩnh dạ tự” tự nó có giá trị. Trong tiếng Việt dùng từ “Đêm thanh lặng”, “đêm yên lặng”, “đem im vắng”… đều nghe lọng cọng–nhất là khi thêm “suy tư” “cảm nghĩ” “nỗi lòng”– mà chẳng thêm được gì (vì cái tĩnh đã quá rõ trong bài, không cần phải pre-conditioning the mind không cần thiết), ngoại trừ phá không khí bài thơ ngay từ đầu.

    Đa số mọi người khi nói đến dịch bài này, chẳng nhắc đến cả đề bài tiếng Việt, cứ dùng “Tĩnh dạ tư” là vì vậy. Mình nghĩ là dùng từ “đêm trăng” như Vinh là một quyết định táo bạo, và tốt đủ, để ra khỏi vòng lọng cọng của tiếng Việt. 🙂

    Số lượt thích

  15. Vâng, nói tiếc là tiếc vậy thôi. Chứ em cũng không nghĩ được cách dịch nào hay hơn đâu anh Hoành ạ! 😀

    Tuy nhiên em không đồng ý với anh về câu “cái tĩnh đã quá rõ trong bài, không cần phải pre-conditioning the mind không cần thiết”, vì dù sao em vẫn … TIẾC! 😀 Thế mới gọi là “bụng dạ đàn bà”! LOL 😀

    Số lượt thích

  16. Chào anh chị em ĐCN !

    Xin lỗi em dốt văn, nhưng cho em nói 1 tý…
    Bài này có trong văn lớp 5 rồi thì phải, tại sao phải dịch lại làm gì ?

    Ngẩng đầu nhìn trăng sáng,
    Cúi đầu nhớ cố hương.

    Điểm nhấn cũng là chất lượng bằng vàng 9999 ở 2 câu đó thôi mà !

    Lý Bạch lòng đầy cảm xúc dồn tâm ý vào thơ, anh em ta sao cứ cãi nhau dịch thế này , thế kia chú ý vào câu chữ quá vậy ???

    Em cứ hiểu nôm na ra cảm xúc cũng mang máng buồn buồn.

    Số lượt thích

  17. Hi Leonasaya,

    Dịch là sáng tạo, nhất là dịch thơ. Đâu có phải là chỉ hiểu ý. Hiểu thì bản tiếng hán việt chút xíu, ai cũng có thể hiểu được nếu muốn hiểu. Bời vì vậy nên các bài thơ hay luôn có thể có hàng chục, nếu không hàng trăm, bản dịch khác nhau. 🙂

    Số lượt thích

  18. Hi anh Hoành,

    Nếu quá chú trọng vào hình thức mà không có hoàn cảnh và nội tâm cũng không hoàn hảo, mà trên đời chưa có gì gọi là hoàn hảo ??? nên dễ tính phiên phiến đi… cho dễ sống !

    Như anh nói, nên chăng phải xem ổng ở hoàn cảnh nào nữa chăng, dịch mới chính xác…

    Trường hợp 1 : ổng trong tù thì nhìn qua song sắt, giường là 1 đống rơm khô, lại nửa đêm khát rượu, thèm thịt và bạn hiền ngâm thơ…như ở quê lúc còn tại ngoại.

    Trường hợp 2 : ổng ở nhà bị vợ gác chân lên cổ nên gặp ác mộng, tỉnh dậy thấy trăng sáng, giường đệm Kim Dan made in Viet Nam bị ánh trăng rọi vào, ổng mới tỉnh dậy nên lóa mắt tưởng sương… lại thở dài nhớ thằng bạn nó khuyên mình đừng lấy con vợ ác ôn này…giờ lại không được tư do đi nhậu và ngâm thơ như thủa xưa quê nhà

    Trường hợp 3 : Lý Bạch bị vua điều vào cung, giường lạ không ngủ được, ổng mới tỉnh dậy lấy bút viết ra cảm xúc khi nam chinh bắc chiến, nhớ bạn, nhớ quê, nhớ ánh trăng, giọt sương .. giống hệt như đêm nào mất ngủ thủa hàn vi ???

    Cảm xúc khác nhau mà 😀

    Số lượt thích

  19. Hi Leonasaya, chẳng ai bắt phải làm gì về nghệ thuật cả. Đó là hứng thú cho vui. Nhạc, thơ, văn… là để vui chơi trước.. Tranh luận về chữ cũng là vui chơi. Em chưa biết thích thú khi tốn 3 thàng trường để xong một đọan nhạc dài 3 phút, hay một bài thơ có 4 câu thôi sao? Đây là vui chơi nghệ thuật..

    Đừng hỏi tại sao chơi đàn hay học đàn cho mệt…

    Cứ relax và vui chơi 🙂

    Số lượt thích

  20. Kính chào quý anh chị em DCN

    Phong trào dịch thơ Đường ở VN đã có cả thế kỷ trước, và đã tốn rất nhiều bút mực thảo luận, nhất là các bài thơ ngắn nổi tiếng, Tĩnh Dạ Tư là 1 trong những bài đó.
    Dịch những bài ngắn và quen thuộc đối với người Việt mình thì dễ vì ai cũng hiễu được, nhưng cũng rất khó vì không ai dịch được hoàn hảo, thế nên bài này đã có hàng trăm bài dịch hay. Ngôn ngữ trong trong thơ Đường súc tích, ngắn gọn, nhất là trong các bài loại tứ tuyệt khi dịch ra tiếng Việt rất dễ bị dư hoặc thiếu chữ tương đương. Thế nên người dịch phải vận dụng cả âm, vần, nghĩa, ý và làm sao cho thật gần với nguyên tác mà không rườm rà hoặc đi xa. Điều quan trọng chính là dịch giả phải hiểu rõ ngôn từ của bài, background của tác giả khi làm bài thơ, xong mới có thể dịch được chính xác. Nhưng “Dịch là phản” (Traduire c’est trahir), cố gằng cho gần nhất với nguyên tác nhất nhưng diễn tả được ý thơ mới là điều quan trọng. Do đó, 1 đôi lúc lược bỏ (ignore) chữ hoặc thêm chữ là điều cần thiết, song hơi nguy hiểm! Với đầu đề Tĩnh Dạ Tư, tôi cũng gặp phải cái khó khăn khi làm sao diễn dịch chữ Tĩnh với 1 vài chữ Việt tương đương hay là One to one correspondence, cuối cùng rồi cũng phải chọn 1 giải pháp…đáng tiếc!

    Người dịch tài ba nhất (theo tôi) là Đoàn thị Điểm khi bà diễn dịch Chinh Phụ Ngâm Khúc bằng chữ Hán của Đặng Trần Côn ra chữ Nôm Việt ta. Chinh Phụ Ngâm Khúc viết bằng chữ Hán của Đặng Trần Côn đã là 1 tác phẩm tuyệt vời, nhưng bà DTD đã làm cho CPN nôm thành ra bất hủ vì nghệt thuật dịch tài ba nhất trần gian của bà, có những đoạn thơ bà diễn ý, có đoạn bà theo lời, có đoạn bà lược bỏ, có đoạn bà thêm ý, song không đi xa nguyên tác.

    Vài hàng chia sẻ

    Số lượt thích

  21. Cám ơn anh Vinh đã góp thêm ý về việc dịch này.

    Mình quên thêm môt tí cho Long và các bạn thích trau dồi ngôn ngữ: Cách trau dồi ngôn ngữ hay nhât là dịch thơ, nhất là thơ cao cấp. Nó bắt mình làm hai việc: (1) Phải hiểu ngôn ngữ rất sâu của bản nguyên thủy. (2) Phải tìm được ngôn ngữ để diễn tả được cái mình thấy trong bản nguyên thủy.

    Thực ra ở mức độ khô khan thì dịch luật là trau dồi ngôn ngữ hay nhất, vì sai một ly đi một dặm, ta phải cực kỳ kỹ luật với ngôn ngữ.

    Nhưng ở mức cao hơn của ngôn ngữ thì dịch thơ là cách luyện ngôn ngữ cao nhất, vì ngôn ngữ của thi ca không chỉ có ý, mà còn có cảm xúc, ấn tượng, ẩn dụ, đi cùng với âm thanh và nhip điệu. Rât nhiều thứ để tập luyện trong một bài dịch. 🙂

    Số lượt thích

Trả lời

Mời bạn điền thông tin vào ô dưới đây hoặc kích vào một biểu tượng để đăng nhập:

WordPress.com Logo

Bạn đang bình luận bằng tài khoản WordPress.com Đăng xuất /  Thay đổi )

Google photo

Bạn đang bình luận bằng tài khoản Google Đăng xuất /  Thay đổi )

Twitter picture

Bạn đang bình luận bằng tài khoản Twitter Đăng xuất /  Thay đổi )

Facebook photo

Bạn đang bình luận bằng tài khoản Facebook Đăng xuất /  Thay đổi )

Connecting to %s