Chào anh chị em

Tâm Xả (Upekkha) trong Phật giáo là trạng thái tâm bình thản, buông xả, không luyến ái cũng không ghét bỏ, giữ sự quân bình trước mọi thăng trầm (được/mất, khen/chê, tôn vinh/dèm pha, vui/khổ).

Đây là yếu tố thứ 4 trong Tứ Vô Lượng Tâm (Từ-Bi-Hỷ-Xả), thể hiện sự thông suốt, chấp nhận thực tại mà không bám chấp hay thờ ơ.

Tứ Vô Lượng Tâm (Từ Bi Hỉ Xả ) gồm:

Từ (p. Metta, s. Maitri, e. Loving-kindness): Yêu thương, mong muốn mang lại hạnh phúc cho người khác.

Bi (p. s. Karuna. e. Compassion): Lòng trắc ẩn, muốn chia sẻ và xoa dịu nỗi đau của người khác.

Hỷ (p. s. Mudita, e. Sympathetic Joy): Vui vẻ trước hạnh phúc và thành công của người khác.

Xả (p. Upekkhā, s. Upekṣā (or Upeksha), e. Equanimity): Buông xả, bình thản, tâm không bị xao động bởi được-mất, vinh-nhục, ham muốn.

Xả làm Tâm nền tảng cho ba Tâm – Từ, Bi, Hỷ – đi trước.

Ý nghĩa và Đặc điểm của Tâm Xả:

Bình thản và Quân bình: Tâm không dao động trước tám thăng trầm của cuộc đời – “Bát phong” (tám ngọn gió đời) thường đi thành 4 cặp đối nghịch): Lợi – Suy (Được – Mất), Hủy – Dự (Chê – Khen), Xưng – Cơ (Tôn vinh – Gièm pha), Khổ – Lạc (Khổ – Vui). Đây là Tâm Thanh Tịnh, tĩnh lặng trước mọi thứ trên đời.

Buông bỏ (Xả ly): Bỏ đi sự chấp thủ, bám víu vào thân, tâm và các sự vật, hiện tượng. Đây là Vô Chấp.

Trí tuệ (Chánh kiến): Hiểu rõ sự vật là vô thường và mỗi chúng sinh là chủ nhân của nghiệp, từ đó nhìn nhận mọi việc một cách khách quan, công bằng. Đây là Trí Tuệ Giải Thoát – Prajna Paramita – trong Bát Nhã Tâm Kinh.

Kiên nhẫn/nhẫn nhục: Giúp giữ vững Tâm Bình Đẳng trước mọi biến cố, mọi sỉ nhục, mọi vi phạm danh dự, mọi người, mọi vật, mà không mà không bị chao đảo.

Ví dụ về Tâm Xả (Ứng dụng trong cuộc sống):

Trước biến cố: Cha mẹ bình thản chấp nhận khi con cái lớn khôn và tự lập, không dính mắc.

Trước khen chê: Giữ vững tâm thế điềm tĩnh, không kiêu ngạo khi được khen và không oán giận khi bị phỉ báng.

Trong Thiền: Quan sát thân/tâm thay đổi, chấp nhận sự vô thường mà không khởi tâm sợ hãi hay bám víu.

Trong đối nhân xử thế: Không phân biệt thân – sơ, không ghét bỏ kẻ thù, không luyến ái người thân.

Từ đồng nghĩa và khái niệm liên quan:

Buông xả: Rũ bỏ sự bám víu.

Xả ly/Xả tâm: Buông bỏ các ác pháp, tư tưởng cố chấp.

Bình thản/Thản nhiên: Thái độ không lay chuyển trước cảnh vật. “Đối cảnh vô tâm mạc vấn Thiền – Nhìn cảnh tâm Không hỏi chi Thiền.” (Trúc Lâm Thiền Tổ Trần Nhân Tông).

Tâm trung đạo: Không cực đoan thái quá. Đây là Trung Đạo trong Kinh Chuyển Pháp Luân.

Chúc các bạn luôn Từ Bi Hỷ Xả.

Với yêu thương,

Hoành

o0o

Upekkha – Equanimity

Dear Brothers and Sisters,

In Buddhism, Upekkha (equanimity) is a state of mind characterized by equanimity, letting go, neither attachment nor aversion, maintaining balance amidst all ups and downs (gain/loss, praise/criticism, honor/denigration, joy/suffering).

This is the fourth element in the Four Immeasurable Minds (Loving-kindness, Compassion, Joy, and Equanimity), representing clear understanding and acceptance of reality without clinging or indifference.

The Four Immeasurable Minds (Loving-kindness, Compassion, Joy, and Equanimity) consist of:

Loving-kindness (p. Metta, s. Maitri, e. Loving-kindness): Love and desire to bring happiness to others.

Compassion (p. s. Karuna, e. Compassion): Compassion and desire to share and alleviate the suffering of others.

Joy (p. s. Mudita, e. Sympathetic Joy): Rejoicing in the happiness and success of others.

Equanimity (p. Upekkhā, s. Upekṣā (or Upeksha), e. Equanimity): Letting go, being calm, the mind undisturbed by gain and loss, honor and disgrace, desire.

Equanimity forms the foundation for the three preceding minds — Loving-kindness, Compassion, and Sympathetic Joy.

Meaning and Characteristics of Equanimity:

Calmness and Balance: The mind remains unmoved by the eight ups and downs of life — the “Eight Winds” (often arranged in four opposing pairs): Gain and Loss, Criticism and Praise, Honor and Disgrace, Suffering and Joy. This is a pure and tranquil mind, calm in the face of all things in the world.

Letting Go (Renunciation): Letting go of attachment and clinging to the body, mind, and objects and phenomena. This is Non-attachment.

Wisdom (Right View): Understanding that all things are impermanent and that each being is the master of their own karma, thereby perceiving everything objectively and fairly. This is the Wisdom of Liberation – Prajna Paramita – in the Heart Sutra.

Patience/Tolerance: Helps maintain equanimity of mind in the face of all events, all humiliation, all dishonor, all people, and all things, without being shaken.

Examples of Equanimity (Application in life):

Before events: Parents calmly accept their children growing up and becoming independent, without attachment.

Before praise and criticism: Maintaining a calm state of mind, not becoming arrogant when praised and not resentful when criticized.

In Meditation: Observing the changes in body and mind, accepting impermanence without fear or attachment.

In interpersonal relationships: Not discriminating between close and distant relationships, not hating enemies, and not cling to loved ones.

Synonyms and related concepts:

Letting go: Releasing attachment.

Detachment/Releasing the mind: Letting go of evil deeds and stubborn thoughts.

Calmness/Indifference: An unwavering attitude in the face of circumstances. “Facing circumstances without a empty mind, why asking about Zen.” (Truc Lam Zen Patriarch Tran Nhan Tong).

The Middle Way: Not being excessively extreme. This is the Middle Way in the Sutra of Turning the Wheel of Dharma.

Wish we all have Loving-kindness, Compassion, Sympathetic Joy, and Equanimity.

With compassion,

Hoành

o0o

© copyright 2026
Trần Đình Hoành
Permitted for non-commercial use
http://www.dotchuoinon.com