Kiến trúc nhà vào thời cổ của người Hoa

Vì Trung Quốc có lãnh thổ rộng lớn bao la, lại là một đất nước nhiều dân tộc, mỗi một vùng miền điều kiện khí hậu và thói quen trong cuộc sống sinh hoạt đều không giống nhau. Do đó, phương thức và phong cách xây dựng nhà ở của từng vùng, từng dân tôc cũng mang những nét đặc sắc riêng, hình thành lên phong cách muôn màu muôn vẻ của một quốc gia đại dân tộc.

Trong các kiểu định cư của người Trung Quốc, thì nổi bật nhất là Tứ Hợp Viện của Bắc Kinh, Dao Động của cao nguyên Hoàng Thổ nằm về phía Tây Bắc của Trung Quốc, hay “Mông Cổ Bao” của thảo nguyên Nội Mông Cổ, và các kiến trúc Thổ Lầu của dòng họ Khách Gia tại Phúc Kiến và Quảng Đông.

Tứ hợp viện
Tứ hợp viện

Bắc Kinh Tứ Hợp Viện

Trong các ngõ phố dù lớn hay nhỏ tại Bắc Kinh bạn luôn có thể tìm được các kiểu nhà có kiến trúc sân sướng được bao quanh bốn phía bởi các gian phòng, đây được gọi là Tứ Hợp Viện. Đại Môn của Tứ Hợp Viện thường được đặt tại góc Đông Nam hoặc góc Tây Bắc.

Trong Tứ Hợp Viện thì Bắc phòng được coi là Chính phòng. Chính phòng thường được xây dựng trên nền gạch đá, có quy mô lớn hơn các gian phòng khác, dùng làm nơi ở cho chủ nhân.

Hai bên của chính phòng là các dãy Chái phòng (gồm đông phòng và tây phòng) là nơi ở của bậc con cháu.

Nam phòng thì dành cho bậc tôi tớ và các gian chứa vật dụng sinh hoạt. Giữa Chính phòng và Chái phòng thường có hành lang thông nhau để phục vụ cho việc đi lại và nghi ngơi. Tại Bắc Kinh có rất nhiều Tứ Hợp Viện với các quy mô lớn nhỏ khác nhau, nhưng dù là lớn hay nhỏ thì đều được xây dựng theo một quy cách chung là lấy sân sướng làm trung tâm và bốn mặt là các gian phòng.

Tứ Hợp Viện có cấu trúc đơn giản là chỉ có một vườn nhỏ, còn những Tứ hợp Viện phức tạp thường được xây dựng từ hai đến ba sân vườn trở lên. Nơi ở của quan lại thời xưa thường được xây dựng với quy mô rất lớn, được hợp thành bởi nhiều Tứ Hợp Viện và sân vườn khác nhau. Bao quanh Tứ Hợp Viện là các bức tường được xây dựng khá cao và dầy, các cửa sổ của Tứ Hợp Viện thường tránh đặt đối diện với các cửa sổ của Tứ Hợp Viện gần đó. Không gian của Viện được tách biệt hẳn với cuộc sống bên ngoài và rất yên tĩnh, rất thích hợp cho việc nghỉ ngơi.

Dao động (mặt ngoài)
Dao động (mặt ngoài)

Dao Động
Dao động (mặt trong)
Dao động (mặt trong)

Dao động

Khúc trên của sông Hoàng Hà là dải cao nguyên Hoàng Thổ, những người sống tại cao nguyên Hoàng Thổ thường lợi dụng những tầng đất với tính năng vừa sâu vừa dầy, hình lập thể ….để xây dựng kiểu nhà rất đặc biệt với cái tên Dao Động.

Dao Động lại phân thành nhiều loại khác nhau ví dụ như: Thổ Dao, Thạch Dao, Chuyên Dao… Thổ Dao là loại Dao Động được đào khoét từ các sườn núi, loại dao Động này mùa đông thì ấm mùa hè thì mát mẻ, bảo nhiệt và cách âm hiệu quả rất tốt. Còn Thạch Dao và Chuyên Dao có kiến trúc rất kiên cố và mỹ quan, đầu tiên là dùng các tảng đá lớn hoặc các viên gạch với kích cỡ lớn đem xếp thành động nhô trên mặt đất, sau đó dùng hoàng thổ đắp một lớp thật dầy lên trên.

Vì xây dựng Dao Động không cần các nguyên vật liệu như sắt thép, xi măng, do đó giá thành xây dựng rất thấp. Cùng với sự tiến bộ của xã hội, con người đã không ngừng cải tạo trong kiến trúc xây dựng Dao Động, do đó tại cao nguyên Hoàng Thổ các kiểu nhà Dao Động với tính năng mùa đông thì ấm mùa hè thì mát đã càng ngày càng đẹp và phổ biến hơn trước.

Khách gia thổ lầu
Khách gia thổ lầu

Khách Gia Thổ Lầu

Thổ Lầu là kiến trúc nhà ở rất phổ biến tại Quảng Đông và Phúc Kiến, tổ tiên của người Khách Gia là những người dân tộc Hán, cách đây khoảng 1900 năm đã di cư từ khúc dưới của sông Hoàng Hà đến phía Nam sinh sống.

Vì để tránh những quấy nhiễu và bảo vệ an toàn cho đại gia đình, người Khách Gia đã sáng tạo ra loại nhà ở với kiến trúc rất đồ sộ gọi là Thổ Lầu. Một tòa Thổ Lầu có thể chứa cả một dòng họ gồm mấy chục hộ gia đình, mấy trăm người.

Thổ Lầu có kiến trúc hình tròn, cũng có kiến trúc hình vuông… Trong đó, đặc sắc nhất vẫn là kiến túc Thổ Lầu hình tròn, do hai đến ba vòng hợp thành, vòng ngoài cao khoảng 10 mét, có khoảng 100 đến 200 gian phòng, đây là khu dành để ở, vòng thứ hai có hai tầng, thường bố trí phòng khách tại đây, ở giữa là Tổ Đường, có thể dung nạp khoảng vài trăm người cùng tham gia các hoạt động chung của dòng họ. Trong Thổ Lầu có giêng nước, phòng tắm, nhà vệ sinh…có thể coi đây là một thành phố nhỏ.

Khách Gia Thổ Lầu có quy mô to lớn và rất đặc biệt. Về mặt thiết kế và sáng tạo đều rất khoa học, tính thực tiễn cao.. được mệnh danh là “土宫殿” tức “Thủ Cung Điện”, được các các kiến trúc sư trong và ngoài nước đánh giá rất cao.

Kiều Tố Uyên
Hồ Nam, Trung Quốc

Một suy nghĩ 10 thoughts on “Kiến trúc nhà vào thời cổ của người Hoa”

  1. “Pok tem” bài viết của chị này!
    Hay quá, bây giờ Jun mới biết được tên Tứ Hợp Viện ở Pak Kynk. Xem phim Trung Quốc nhiều mà Ju chả biết mấy cái này gì cả.
    Lại còn nhà theo kiến trúc Dao Động nữa chứ, thấy hay quá, ở đây chắc mát lắm.Mà Hoàng Thổ xa chị nhỉ:)
    Thổ Lầu độc đáo quá, thấy ảnh là chính, bj h chị lại post thêm bài viết nữa hay thật.
    Mấy đứa bạn em cũng du lịch Trung Quốc rồi. Có sang mới biết mình nhỏ bé đến nhường nào.Phố phường Pak Kynk nhộn nhịp, người nườm nượp, Thiên An môn thì rộng lớn…
    OMG, What a country! 🙂
    Mà bọn chị có được hay được nhà trường tổ chức du lịch hay đi thực địa không chị, nghĩ đến đi choy mà em thích qua’!
    À, trong đợt VTV cup vừa rồi, cũng có 1 đội tuyển đến từ Quảng Đông ý chị, (hình như Hồ Nam ở Quảng Đông thì phải chị nhỉ ?_?)em nghe một số từ… lạ lắm, nhưng họ cũng dạy em 1 số từ: Mẩy àu, pú cơ ti…
    Thích quá!

    Thích

  2. Hi Quân,
    Hồ Nam và Quảng Đông là hai tỉnh khác nhau em ạ, tỉnh Hồ Nam giáp với Vũ Hán, Quân đã nghe thấy tên trường đại học Vũ Hán bg chưa?
    Quân có khả năng về ngôn ngữ khá lắm, từ mà em học được đọc chính xác là: mei you, bu ke qi ( không có gì đâu, không phải khách sáo).
    Ngay xưa hồi học đại học có nhiều thời gian nên chị cũng đi làm thêm bằng cách dẫn đoàn du lịch hoặc đi dịch cho người việt mình sang chữa bệnh, vì vậy mà đi cũng nhiều và cũng kịp thưởng thức câu ví von của người TQ ” trên trời có thiên đàng, dưới đất có Hàng Châu” em a.
    Quân a, mà chữ jun trong tieng trung cũng có nghĩa là Quân đó em, ko biết em có biết ko?
    Em khỏe nha,
    Chị Uyên

    Thích

  3. tình cờ đọc web đôt chuối non trên e-mail mà tôi được biết rõ thêm tên gọi và ba kiến trúc được chị kieu to uyen đăng. xin cảm ơn tác giả đã giới thiệu mà tôi càng hiểu thêm văn hóa – lịch sử -kiến trúc của nhân dân trung hoa. điều này tôi chưa được đọc trên các báo và các chương trình truyền hình. rất bổ ích, xin cảm ơn tác giả một lần nữa. chúc chị khoẻ và thịnh vượng !

    Thích

  4. Ôi, bây h em mới biết Jun trong tiếng Trung nghĩa là Jun ý, em thất chữ Jun hay qua’ nên đặt nick cho mình thôy. Người thì pảo là giống Tây Pan Nha, người thì pảo là Hàn Quốc, hikhik, mắc cười quá!
    Có, em có biết Đại Học Vũ Hán, em nghe người ta đồn là có nhiều du học sinh VN học ở ý lắm và học giỏi nữa chứ, ngưỡng mộ các bạn ý quá đi mất.
    Hàng Châu, em có biết. Em có một “Chiếc khăn gió ấm” được bạn tặng có xuất xứ từ Hang Zhou (Hàng Châu?).Hình như đây cũng là một thành phố nổi tiếng ở Trung Quốc, cũng là một trong những thiên đường mua sắm thì phải (Nam Ninh, Quảng Châu, Hàng Châu…). Ước gì một lần đặt chân lên Hàng Châu để ngắm thành phố nhộn nhịp này nhỉ, toàn những xô gái chân daì thôy?_?

    Thích

  5. Hi Uyên,
    Chị chỉ biết kiến trúc Tứ hợp viện thôi. Chắc đa phần film ảnh Trung Quốc lấy bối cảnh Bắc Kinh, nên ít thấy kiến trúc Thổ lầu hay Dao Động. Lạ ghê Uyên ha?
    Cám ơn Uyên đã giới thiệu thêm một nét độc đáo của đất nước Trung Quốc.
    Nice day nha Uyên 🙂

    Thích

  6. Hi Uyên,

    Xem phim Tàu hoài, thấy cách bố tri chữ nhật, nhưng không biết nó có tên hẳn hoi (Tứ Hơp Viện), và cũng chẳng hiểu đúng Đông phòng Tây phòng, và cũng chẳng biết phòng chính nằm góc Bắc. Anh cứ tưởng phòng chính nằm tại trung tâm, đông cung và tây cung là hai hướng từ trung tâm.

    Khách gia thổ lầu này hay quá hay. Coi như một khuông thành, như là một fort ở Mỹ trong các phim cao bồi viễn tây, đứng giữa hoang vu, chung quanh là hoang dã và thổ dân da đỏ rình rập. Một gia tộc sống với nhau trong một thổ lầu vậy thì hay quá.

    Mà chữ “khách gia” có phải là những người khách (guests), tức là những người từ miền khác đến lập nghiệp không?

    Người Việt cũng thường gọi người Trung quốc di dân sang Việt Nam là “khách trú” hay “người khách trú.”

    Rồi lại có tiếng “các chú”. Anh có cảm tưởng là chữ đó từ chữ “khách trú” mà ra.

    Rốt cuộc người Việt gọi người Hoa là “chú Ba” chắc từ “các chú” mà ra. Ở miền Nam, thứ hai là con lớn nhất, đó là thứ Cả ở miền Bắc. Thứ Ba là lớn nhì. Chú Ba là chú lớn nhất trong nhà, lớn hơn tất cả các chú, cô và dì khác. Mà chú là bên nội, coi như mạnh hơn bên ngọai (Thời xưa nó vậy :-))

    Và chữ “Tàu,” anh đoán là do khi xưa nhiều cuộc di dân từ Trung Quốc sang Việt Nam (vào thời cận đại, vì các cuộc chiến bên Trung Quốc), nhất là sang miền Trung (như Hôi An) và miền Nam (như Biên Hòa, Hà Tiên…) , đều phải đi bằng tàu qua đường thủy.

    Cám ơn em nhé. Anh rất thích các bài của Uyên. 🙂

    Thích

  7. @chị Yến
    Chị ơi, trước khi đọc bài này em cũng đâu có biết đến Dao Động, còn Tứ Hợp Viện và Khách Gia Đại Lầu thì em được biết qua nhiều bộ phim rồi, kể ra anh Hoành gọi Khách Gia Đại Lầu là một khuông thành cũng đúng chị nhỉ?
    @anh Hoành
    Anh Hoành ơi, anh hiểu đúng từ khách trong chữ khách gia rồi đó.
    Một gia tộc sống với nhau trong một khuông thành đúng là vui thật nhưng chắc chắn cũng có nhiều điểm phức tạp lắm anh nhỉ? 😀

    Thích

  8. Hi Uyên,

    Anh nghĩ là cả gia tộc sống trong một đại thổ lầu thì rất ít có vấn đề, vì mọi người ở chung với nhau từ nhỏ, rất gần gũi nhau, rất khó mà có vấn đề lớn.

    Vấn đề chỉ có khi một người muốn làm cách mạng–như thích nhảy đầm thường xuyên đến 2 giờ sáng trong khi mọi người không thích thế :-), hay tập đánh trống hàng ngày làm điên đầu cả thổ lầu :-), hay mang về giới thiệu một ông bạn trai trọc đầu khi cả thổ lầu tin rằng người cạo đầu thì nhất định phải là hooligan, hay một người khác chủng tộc hay tôn giáo mà mọi người chống đối.

    Nói chung là ở gần thì rất thân và rất gần gũi, nhưng làm điều gì có tính cách mạng một tí thì rất khó. 🙂

    Thích

Trả lời

Điền thông tin vào ô dưới đây hoặc nhấn vào một biểu tượng để đăng nhập:

WordPress.com Logo

Bạn đang bình luận bằng tài khoản WordPress.com Đăng xuất /  Thay đổi )

Twitter picture

Bạn đang bình luận bằng tài khoản Twitter Đăng xuất /  Thay đổi )

Facebook photo

Bạn đang bình luận bằng tài khoản Facebook Đăng xuất /  Thay đổi )

Connecting to %s