Tag Archives: Văn Hóa

Tản mạn về từ Hán Việt – Sinh thì là chết? (phần 11.3)

Nguyễn Cung Thông
nguyencungthong@yahoo.com

Các phần trước của loạt bài “Sinh thì là chết?” (11.111.2) đã ghi nhận các khả năng liên hệ sinh thì với cách đọc Hán Việt và phương ngữ ở phía Nam Trung Quốc (TQ). Phần này chú trọng đến các phương ngữ ở VN và từ đó đưa ra một cách giải thích về nguồn gốc của sinh thì. Hi vọng với các cách nhìn khác nhau, ta có thể hiểu rõ hơn về quá trình hình thành và phát triển của cụm từ sinh thì: trong đó không thể thiếu các yếu tố của phương ngữ, chữ Nôm, chữ Hán và tôn giáo (Phật Giáo và Công Giáo).

Đọc toàn bài ở đây

Những phận đời nghệ sĩ tại chùa Nhật Quang

VENhiều năm nay, ngôi chùa nằm trên địa bàn quận Gò Vấp, TP HCM là nơi chứng kiến những hoàn cảnh, số phận khác nhau của hàng trăm nghệ sĩ sân khấu.

Chùa Nhật Quang (Nhật Quang Tự) là tên gọi phổ biến của chùa nghệ sĩ, nơi an nghỉ của hàng trăm nghệ sĩ sân khấu trên địa bàn TP HCM. Năm 1958, nghệ sĩ cải lương Phùng Há vận động hội Ái hữu nghệ sĩ mua mảnh đất lớn tại quận Gò Vấp, TP HCM với mục đích làm nơi chôn cất cho các nghệ sĩ sau khi qua đời.

WP-20150124-020-4602-1422345607.jpg

Khuôn viên chùa nghệ sĩ.

Continue reading Những phận đời nghệ sĩ tại chùa Nhật Quang

Dân ca dân nhạc VN – Hát Bộ/Bội Miền Nam

Đọc các bài cùng chuỗi, xin click vào đây.

Chào các bạn,

Hôm nay chúng ta nói đến Hát Bộ, còn gọi là Hát Bội, có lẽ là bộ môn nghệ thuật sân khấu cổ nhất của Việt Nam mà chúng ta được biết.

Hát Bộ/Bội có lẽ phỏng theo kinh kịch của Thanh Triều tại Bắc Kinh. “Bộ” đây có nghĩa là Vũ Bộ, tức là các cách đi đứng và diễn xuất đều phải theo các bước chân như con nhà võ, và các màn biểu diễn võ thuật cũng thường có trong Kinh Kịch hay Hát Bộ.

Hát Bộ còn được gọi là Hát Bội, có lẽ đó là cách nói trại ra. Ngoài ra còn có giải thích rằng gọi là “Hát Bội” vì trong nghệ thuật hóa trang đào kép phải đeo, phải giắt (bội) những cờ phướn, lông công, lông trĩ… lên người. Theo nhà nghiên cứu Vũ Khắc Khoan, cả hai tên gọi ấy đều đúng. Continue reading Dân ca dân nhạc VN – Hát Bộ/Bội Miền Nam

Đọc kinh hằng ngày

Chào các bạn,

Nhìn chung trong Buôn Làng mình đang ở, có lẽ anh em Buôn Làng ở thôn Năm có đời sống kinh tế khó khăn hơn các thôn khác. Vì vậy nhiều gia đình ở trong những căn nhà nhỏ vách nứa cũ kỹ mục nát xiêu vẹo, có những mái nhà nhìn không còn biết là nhà! Trong những gia đình ở thôn Năm mình rất quan tâm đến gia đình ông bà Thuôl, ông bà Thuôl đã trên bảy mươi tuổi.

Ông bà Thuôl ở cách nhà mình khoảng hơn một trăm mét, trong một căn nhà ngay mặt đường được xã xây theo chính sách 134, các con của ông bà Thuôl đã lớn, lập gia đình và ra riêng cũng ở trong Buôn Làng. Continue reading Đọc kinh hằng ngày

Nhờ giúp có việc làm

Chào các bạn,

Khoảng ba giờ chiều Chúa nhật mẹ E đến nhà, mình tưởng mẹ E đến để cùng đi thăm các gia đình với mình. Mình hỏi sao hôm nay mẹ E đến sớm quá như vậy vì mình thường đi từ bốn giờ chiều đến tám giờ tối. Mẹ E nói:

– “Mình đến sớm để nhờ Yăh giúp một việc.”

– “Mẹ E cần Yăh giúp cho chuyện gì?” Continue reading Nhờ giúp có việc làm

Dân ca dân nhạc VN: Các rạp cải lương xưa ở Sài Gòn – Tình trạng cải lương hiện nay

Đọc các bài cùng chuỗi, xin click vào đây.

Chào các bạn,

Dưới đây là 3 bài báo về: (1) Các rạp cải lương xưa ở Sài Gòn và di tích còn lại ngày nay, (2) Tình trạng thiếu rạp cải lương hiện nay và dự án tái thiết rạp Hưng Đạo trên đường Trần Hưng Đạo và (3) Tình trạng suy yếu của cải lương ngày nay.

Ba bài này có thể cho chúng ta cái nhìn tổng quát về sự suy yếu của bộ môn nghệ thuật truyền thống này. Vấn đề có lẽ có nhiều lý do khác nhau. Một lý do rõ ràng nhất mà mình thấy là ngày nay mọi người đều quá bận rộn không còn thời giờ để vào rạp xem cải lương. Lý do thứ hai mà mình thấy là tuồng tích ngày nay thường có khuynh hướng tuyên truyền chính trị, trong khi đó ngày trước cải lương được hưng thịnh phần lớn là do các tuồng tích mang nhiều tình cảm cá nhân và gia đình. Tức là sự sáng tạo của cải lương hình như bị các đề tài chính trị làm cho nghẹt thở. Continue reading Dân ca dân nhạc VN: Các rạp cải lương xưa ở Sài Gòn – Tình trạng cải lương hiện nay

Đổi bò

Chào các bạn,

Điện thoại reo báo có cuộc gọi, nhìn vào mình thấy tên mẹ Hreng nhưng lại nghe giọng em Kim Cương con trai mẹ Hreng. Em Kim Cương nói một câu ngắn gọn: “Yăh đến nhà mình ngay.”

Thời gian đầu mình rất khó chịu kiểu gọi điện thoại như ra lệnh bất kể giờ giấc này! Nhưng sau mình hiểu với bản tính chân chất không xã giao của anh em Buôn Làng mình không còn khó chịu nữa! Từ nhà mình đến nhà mẹ Hreng đi bộ qua mấy ô ruộng mất khoảng bảy phút. Continue reading Đổi bò

Dân ca dân nhạc VN – Cải lương

Đọc các bài cùng chuỗi, xin click vào đây.

Chào các bạn,

Tiếp theo bộ môn Đờn Ca Tài Tử, hôm nay mình giới thiệu đến các bạn bộ môn Cải Lương trong Cổ Nhạc Việt Nam.

Lịch Sử Hình Thành Cải Lương Nam Bộ

Cải lương là một loại hình kịch hát có nguồn gốc từ miền Nam Việt Nam, hình thành trên cơ sở dân ca miền đồng bằng sông Cửu Long và nhạc tế lễ.

Giải thích chữ “cải lương” theo nghĩa Hán Việt, giáo sư Trần Văn Khê cho rằng: “cải lương là sửa đổi cho trở nên tốt hơn”, thể hiện qua sân khấu biểu diễn, đề tài kịch bản, nghệ thuật biểu diễn, dàn nhạc và bài bản. Continue reading Dân ca dân nhạc VN – Cải lương

Lòng biết ơn

Chào các bạn,

Sống gần gũi anh em Buôn Làng, mình cảm phục trước sự quan tâm chia sẻ vật chất của anh em Buôn Làng đối với người khác, mặc dầu gia cảnh người chia sẻ cũng không khá hơn người được chia sẻ. Song song với sự quan tâm chia sẻ là tấm lòng biết ơn của anh em Buôn Làng đối với Yàng, đối với Chúa, đối với mọi người. Trước kia mình nghe kể anh em Buôn Làng một khi đã tin ai, đã thương ai, đã biết ơn ai, họ sẽ sống hết mình vì người ấy, cho người ấy, và bây giờ sau một thời gian dài tiếp xúc mình cảm nhận được điều này một cách rất rõ ràng. Continue reading Lòng biết ơn

Khuyết điểm

Chào các bạn,

Trong khi kiểm tra lại một số giấy tờ ở phòng làm việc, em Chi đến trước cửa phòng xin gặp mình. Em Chi nói có chuyện muốn trình bày.

Em Chi hiện là học sinh lớp Mười trong nhà Lưu trú. Đầu năm học Nk 2014 – 2015 khi mình quyết định nhận em Chi vào nhà Lưu trú, một số mẹ ở xóm Đào cùng xóm với gia đình em Chi đến cho mình biết tình trang phức tạp của gia đình em Chi, để mình cân nhắc trong việc có nên nhận em Chi vào nhà Lưu trú của mình không. Continue reading Khuyết điểm

Dân ca dân nhạc VN – Hệ thống bài bản cổ nhạc miền nam

Đọc các bài âm nhạc VN, xin click vào đây.

Chào các bạn,

Phần giới thiệu tiếp theo của mình với các bạn trong Dân ca Dân nhạc Việt Nam hôm nay sẽ là Hệ Thống Tổng Quát Bài Bản Cổ Nhạc Miền Nam, một số bài bản trong hệ thống này đã trở thành những bài thông dụng trong bộ môn Cải Lương qua nhiều thế hệ.

Cổ Nhạc Miền Nam bao gồm nhiều bài bản lớn nhỏ. Và đã được xếp loại chia các bài ra 10 nhóm thứ tự như sau:

Nhứt Lý: các điệu Lý
Nhì Ngâm: ngâm Kiều, ngâm thơ, ngâm sa mạc…
Tam Nam: ba bài Nam lớn
Tứ Oán: các bài Oán
Ngũ Điểm: sáu bài Bắc lớn
Lục Xuất: sáu bài ngắn
Thất Chính: bảy bài nhạc lớn lễ, cung đình
Bát Ngự: tám bài Ngự
Cửu Nhĩ: 2 bài do nhóm tài tử miền Đông biên soạn
Thập Thủ: thập thủ liên hoàn, 10 bài ngắn Continue reading Dân ca dân nhạc VN – Hệ thống bài bản cổ nhạc miền nam

Nói thật

Chào các bạn,

Có những em nhỏ mình đến thăm gia đình sau một vài lần nói chuyện, mình thấy rất mến các em. Chẳng hạn em Juong học lớp Bảy, con gái út của mẹ Buôn ở thôn Hai.

Lần thứ nhất mình gặp em Juong vào chiều Chúa nhật khi đến thăm nhà mẹ Buôn, những người lớn trong gia đình đều đi làm chưa về, em Juong ở nhà giữ cháu, mình đến em Juong vừa địu dỗ cháu vừa nói chuyện với mình. Em Juong nói chuyện rất tự nhiên, cởi mở và cũng rất lễ phép, mình bắt đầu mến em Juong từ lần đó. Continue reading Nói thật

Dân ca dân nhạc VN – Nói lối

Đọc các bài âm nhạc VN, xin click vào đây.

Chào các bạn,

Tiếp theo thể loại Vọng Cổ, hôm nay mình giới thiệu đến các bạn thể loại Nói Lối, tức là nói một lúc rao dạo mở đường trước khi vô bài hát chính.

Là một phần không rời với bài Vọng Cổ, Nói Lối luôn được dùng để mở đầu bài Vọng Cổ, và đôi khi mở đầu các bài bản khác.

Nói Lối có hai giọng chính là Giọng Vui và Giọng Buồn, người trong nghề còn gọi là Giọng Xuân và Giọng Ai. Continue reading Dân ca dân nhạc VN – Nói lối

Mua mì tôm nhà Yăh

Chào các bạn,

Mình lại gặp một chuyện rất mắc cười!

Đứng trong nhà nhìn ra con đường mòn trước nhà, con đường dẫn ra quán bà Tiến, mình thấy em Nghiệp con trai của bố mẹ Sia khoảng bảy tuổi, đi chân không, ăn mặc lếch thếch, tay trái của em Nghiệp nắm chặt. Nhìn bàn tay trái nắm chặt mình đoán em Nghiệp cầm tiền nên gọi hỏi:

– “Em Nghiệp ra quán bà Tiến mua bánh kẹo phải không?” Continue reading Mua mì tôm nhà Yăh

Dân ca dân nhạc VN – Vọng cổ

Đọc các bài âm nhạc VN, xin click vào đây.

Chào các bạn,

Tiếp nối theo chuỗi bài Dân ca Dân nhạc Miền Nam, hôm nay mình giới thiệu đến các bạn một thể loại dân nhạc phổ thông nhất của Miền Nam. Đó là Vọng Cổ. Giai điệu chính trong bộ môn Cải Lương.

Nhạc sĩ Giang Tuyền trong bài Nguồn Gốc Cổ Nhạc Việt Nam dưới đây sẽ cho chúng ta tìm hiểu tổng quát hơn về lịch sử của thể loại dân nhạc độc đáo này:

“Các nghệ sĩ cổ nhạc [miền nam] đã không ngừng sáng tác trong gần một thế kỷ qua, với mục đích ngày càng phát triển bộ môn cổ nhạc được phong phú hơn. Theo tài liệu ghi lại, thì vào khoảng năm 1915 – 1916 có một loại hát gọi là “ca salon”. Ðó là một lối hát rất đơn giản, không có cảnh trí gì hết. Chỉ có một bộ ván. Trước bộ ván để một cái bàn chưn cheo. Các tài tử đều ngồi trên bộ ván và mặc quốc phục xem rất nghiêm trang. Có lẽ do ảnh hưởng của loại nhạc triều đình từ xưa còn rớt lại. Thường thì ca bản tứ đại lớp đầu. Chuyện thì dựa trên chuyện Lục Vân Tiên hay Kiều… Sau đó mới đến “ca ra bộ” có tánh cách tài tử. Continue reading Dân ca dân nhạc VN – Vọng cổ