Thứ tư, 28 tháng 10 năm 2009

Bài hôm nay

Huyền thoại Hy Lạp Pygmalion và Galatea – tình yêu diệu ảo , Văn Hóa, Video, anh Trần Đình Hoành.

Kiên trì, Danh ngôn,song ngữ chị Zen.

Đừng để mất tình yêu , Danh ngôn, song ngữ, chị Zen.

Tò mò , Danh ngôn , song ngữ, chị Đông Vy.

Vô lý , Thơ (Giáng Vân), song ngữ, anh Trần Đình Hoành.

10 điều nên làm trước khi kết thúc thời trung học, Teen Talk, song ngữ, chị Thảo Vi.

Doanh nhân xã hội , Trà Đàm, chị Hoàng Khánh Hòa.

Bảo tồn di sản văn hóa – Thổ cẩm tây nguyên, Trà Đàm, Văn Hóa, Nước Việt Mến Yêu, chị Linh Nga Niê Kdăm.
.

Tin sáng quốc tế, chị Kiêm Yến tóm tắt và nối links.

“Triều Tiên hoàn tất căn cứ tên lửa hiện đại nhất”. (Dân trí) – Triều Tiên đã hoàn thành căn cứ tên lửa lớn nhất và hiện đại nhất của nước này ở bờ biển phía tây, đặt cơ sở cho các tên lửa đạn đạo xuyên lục địa đã được nâng cấp – các quan chức cấp cao Hàn Quốc hôm qua cho biết.

Quan chức Triều Tiên tới Mỹ bàn về hạt nhân. Phó trưởng đoàn đàm phán hạt nhân của Triều Tiên đã có chuyến đi hiếm hoi tới Mỹ và gặp giới chức sở tại, nhằm tìm cách giải quyết bế tắc về đàm phán hạt nhân.

Al-Qaeda thừa nhận đánh bom Baghdad. TTO – Một nhóm vũ trang có liên quan với al-Qaeda vừa nhận trách nhiệm thực hiện hai vụ đánh bom liều chết tại Baghdad khiến ít nhất 155 người thiệt mạng.

Thủ tướng Italia phải hầu tòa vào tháng tới. (Dân trí) – Thủ tướng Italia Silvio Berlusconi sẽ phải trở lại hầu tòa vào tháng 11 tới, với cáo buộc gian lận thuế.

‘Kho báu quốc gia’ lĩnh án tù. Nhà khoa học từng được coi như anh hùng dân tộc và kho báu quốc gia của Hàn Quốc lĩnh án hai năm tù vì tội sử dụng ngân quỹ nhà nước và mua trứng người bất hợp pháp.

Matxcơva đóng cửa vĩnh viễn chợ Vòm. Chính quyền Matxcơva vừa chính thức xóa tên Cherkizovsky, mà người Việt hay gọi là chợ Vòm, ra khỏi danh sách các chợ bán lẻ ở thủ đô.

Trung Quốc phá đường dây buôn bán trẻ em. TT – Tính đến ngày 25-10, Công an tỉnh Sơn Tây đã bắt giữ 42 người trong đường dây buôn bán trẻ em.

Obama mời phụ nữ chơi golf. (Dân trí) – Nhà lãnh đạo Mỹ Barack Obama đã lần đầu tiên mời một nữ thành viên trong chính quyền tham gia đội golf sau khi xuất hiện những chỉ trích rằng ông đang biến Nhà Trắng thành một câu lạc bộ của đàn ông.

Những điều thú vị về bộ trưởng gốc Việt ở Đức. Bộ trưởng Y tế tương lai của Đức Philipp Roesler, một ngôi sao trong làng chính trị Đức, có những bí mật nho nhỏ thú vị.

Lực sĩ 5 tuổi lập kỷ lục thế giới. Một cậu bé Romania 5 tuổi đã được ghi tên vào sách kỷ lục Guiness sau màn trình diễn thể lực ấn tượng.

10 “danh lam” kỳ lạ chỉ có ở Mỹ. (Dân trí) – Từ đường cao tốc người ngoài hành tinh đến phiên bản “nhái” của bãi đá Stonehenge được “chế” từ xe hơi bỏ đi hay bảo tàng nắp bệ xí…có lẽ chỉ thấy ở Mỹ (chùm ảnh).

Chùm tin vắn qua ảnh. (Dân trí) – Chi nhánh al-Qaeda ở Iraq nhận trách nhiệm vụ đánh bom rung chuyển Baghdad làm 155 người thiệt mạng; Tổng thống Obama được mời tới thăm 2 thành phố bị Mỹ ném bom nguyên tử; Thêm một quan chức quân sự cấp cao của Pakistan bị chiến binh tấn công…
.

Tin sáng quốc nội, chị Kiêm Yến tóm tắt và nối links.

Việt Nam thăng hạng trong bảng chỉ số thịnh vượng. (Dân trí) – Việt Nam xếp thứ 77 về chỉ số thịnh vượng trong bảng xếp hạng năm 2009 do Viện nghiên cứu chính sách Legatum có trụ sở tại London, Anh công bố.

‘Chính người dân đã kéo kinh tế ra khỏi khủng hoảng’. Ghi nhận nỗ lực của Chính phủ trong điều hành kinh tế, song nhiều đại biểu Quốc hội cũng nhấn mạnh, vai trò của hàng chục nghìn doanh nghiệp và hàng trăm nghìn hộ gia đình trong việc “cứu giúp” nền kinh tế – cần được đánh giá đúng.

Giảm thủ tục, bớt chi phí cho người dân. TT – Chiều 26-10, tại buổi lễ công bố cơ sở dữ liệu quốc gia về thủ tục hành chính (TTHC), Thủ tướng Chính phủ Nguyễn Tấn Dũng đã nhấn nút chính thức đưa cơ sở dữ liệu này lên mạng Internet tại địa chỉ csdl.thutuchanhchinh.vn.

Đột phá vào thị trường Trung Đông. (TNO) Trung Đông là khu vực nổi tiếng với các quốc gia có trữ lượng dầu mỏ khổng lồ, đời sống cao…, nhưng đồng thời đó còn là thị trường trọng điểm, đầy tiềm năng cho các doanh nghiệp VN (DNVN) có thể khai thác và làm ăn lâu dài.

‘Bị cúm cần nghĩ ngay đến H1N1’. “Hiện 100% các ca cúm ghi nhận được ở 15 điểm giám sát trên toàn quốc đều là H1N1. Bộ Y tế khuyến cáo mọi người dân nếu có biểu hiện cúm cần nghĩ ngay đến bệnh này, và đến cơ sở y tế kịp thời”, Cục trưởng Cục Y tế dự phòng, Bộ Y tế cho biết.

Tan tành những bờ kè bạc tỉ “không xương”. (Dân trí) – Được đầu tư cả chục tỉ đồng nhưng 2 tuyến kè quan trọng để bảo vệ hoa màu, đất đai, nhà cửa và cả tính mạng của người dân các xã vùng đông huyện Duy Xuyên mới đưa vào sử dụng, chỉ qua 1 trận lũ đã bị sạt lở nghiêm trọng.

“Nín thở” đi ngang các công trình xây dựng. (Dân trí) – Thi công vào giờ cao điểm, không biển báo, không hàng rào bảo vệ, những thanh bêtông nặng vài tấn lơ lửng trên đầu người tham gia giao thông bất ngờ tuột móc đã gây hàng loạt vụ tai nạn thương tâm.

“Mong đến giờ chào cờ để nghe kể chuyện”. Nhiều học sinh ở TPHCM trở nên hào hứng hẳn lên vì những điều khác lạ trong giờ chào cờ đầu tuần. Nhiều bạn bày tỏ, mong đến thứ hai để lại được nghe kể chuyện…

Đường đến trường. TT – Ngày ngày, những bạn nhỏ học sinh tiểu học, THCS ở xã Minh Hóa thuộc huyện miền núi rẻo cao Minh Hóa (tỉnh Quảng Bình) vẫn đến trường qua chiếc cầu gỗ xập xệ này. Những dầm gỗ đã mục, long hết đinh ốc cứ đong đưa chực rơi xuống suối khi có người đi qua.

KOTO – ngôi nhà dành cho trẻ có hoàn cảnh đặc biệt. TT – Vừa đào tạo nghề miễn phí, KOTO vừa giáo dục kỹ năng sống cho trẻ em có hoàn cảnh đặc biệt. Đây là một dự án đã được thực hiện nhiều năm tại Hà Nội và đang tuyển sinh khóa đầu tiên ở TP.HCM.

Học bổng Watanabe – Kanda cho sinh viên nghèo. (Dân trí) – Sau nhiều năm công tác giảng dạy, về hưu hai nhà giáo Watanabe và Kanda (Nhật Bản) đã cùng nhau thành lập học bổng Watanabe – Kanda dành cho sinh viên nghèo vượt khó học giỏi.

Halloween đến với bệnh nhi ung thư. TTO – Chương trình do các bạn nhóm tình nguyện viên “Nụ cười của Ben” tổ chức cho các bệnh nhi đang điều trị tại Bệnh viện Ung Bướu TP.HCM chiều 27-10.

Trò “chấm điểm” thầy: Chỗ sục sôi, nơi im tiếng. Ngày 25/10 là hạn cuối cùng các trường CĐ, ĐH phải hoàn thành báo cáo về ý kiến người học đối với giảng viên. Theo ghi nhận ban đầu, hiệu quả “chấm điểm” thầy ở nhiều trường rất khác nhau dù chủ trương này đã được triển khai từ 2007.

“Nếu Bộ TN-MT xét giải, Vedan… khó lọt”. (Dân trí) – Trao đổi về việc Công ty Vedan vừa được vinh danh “Sản phẩm vì sức khỏe cộng đồng”, Bộ trưởng TN-MT Phạm Khôi Nguyên cho biết, đến giờ còn chưa định lượng xong mức độ ô nhiễm do Vedan gây ra trong vụ xả nước thải “bức tử” sông Thị Vải.

Băng rôn quảng cáo trên… dây điện. Vài ngày nay, một số tuyến phố của Hà Nội tràn ngập băng rôn quảng cáo sản phẩm thẻ nhớ được đính trên… dây điện, dây cáp. Thanh tra Sở Văn hóa đã phải vào cuộc, yêu cầu dỡ bỏ.

Gọi côn đồ đánh người để… cướp thùng phiếu bầu. (Dân trí) – Biết tin không trúng cử trưởng thôn, ông Nguyễn Xuân Hồng (xã Thanh Trạch, huyện Bố Trạch, tỉnh Quảng Bình) đã gọi côn đồ xông vào đánh tổ kiểm phiếu để cướp thùng phiếu bầu.

Đoàn Chuẩn – công tử Bạc Liêu đất Bắc. “Bản chất của Đoàn Chuẩn là một nghệ sĩ đa tình. Vì thế khó trách cha tôi tội quá đào hoa. Thú ăn chơi của ông bây giờ hiếm người bì kịp” – nghệ sĩ guitar Hawaii Đoàn Đính đồng thời là Tổng thư ký Liên đoàn Billiard – Snooker Hà Nội khắc họa chân dung cha mình qua kỷ niệm.

“Săn” vẻ đẹp đời thường. (TNTS) “Post card của Peter Phạm ký gửi bán rất chạy, doanh thu luôn thuộc hàng top”, nhân viên bán hàng của nhiều nhà sách lớn ở TP.HCM cho biết. Peter Phạm, cái tên vừa lạ vừa quen này trong thời gian gần đây đã thu hút được sự chú ý của dân chơi post card trong và ngoài nước.
.

Bài hôm trước >>>

Chúc các bạn một ngày tươi hồng !

🙂 🙂 🙂 🙂 🙂 🙂

Đọt Chuối Non

Huyền thoại Hy Lạp Pygmalion và Galatea–tình yêu diệu ảo

Chào các bạn,

Huyền thoại Hy Lạp kể rằng:
pygmalion_galatea2
Pymalion ghét đàn bà đến nỗi chàng ghê tởm cả chuyện tình dục, và quyết định sống độc thân. Chàng là một nhà điêu khắc, và đã tạc một bức tượng bằng ngà đẹp đến nỗi không người đàn bà nào dám đến gần. Bức tượng như là một người con gái sống thật, rất đẹp và không chuyển động chỉ vì nàng quá khiêm tốn. Nghệ thuật của chàng hoàn hảo quá, đến nỗi nghệ thuật đã bị dấu đi và bức tượng trông giống như người thật do tạo hóa sinh ra.

Pygmalion say mê tác phẩm của mình, và cuối cùng yêu bức tượng say đắm. Chàng thường sờ vào tượng như thể để xem tượng có sống không, và ngay cả những lúc đó chàng cũng không thể tin được tượng chỉ bằng ngà.

Chàng vuốt ve bức tượng, tặng bức tượng những món quà mà con gái ưa thích, như vỏ sò óng ánh, những viên đá bóng láng, chim chóc và hoa đủ màu sắc, và những viên ngọc nhỏ. Chàng mặc áo quần thật đẹp cho bức tượng, đeo nhẫn vào ngón tay, và quàng dây chuyền vào cổ tượng. Chàng mang hoa tai và đeo những vòng hạt trai chạy dài trên ngực tượng. Trang phục của nàng hòa quyện vào nàng, và nàng đẹp không thua gì khi không mặc áo quần.

Pygmalion đăt nàng trên ghế tràng kỷ trải với lụa đã nhuộm ở thành Tyre nức tiếng. Chàng gọi nàng là vợ, kê đầu nàng trên gối bằng các loại lông mềm dịu nhất, như thể nàng có thể thưởng thức các mượt mà của gối.

Ngày lễ kính nữ thần Aphrodite (Venus, Vệ Nữ), nữ thần của đảo Cyprus và là nữ thần của sắc đẹp, tình yêu và tình dục, đã đến. Cả hải đảo tưng bừng lễ hội, các loài vật chọn làm lễ vật được đốt dâng nữ thần, khói xông mù mịt, vùi lễ vật cháy thơm lừng. Khi Pygmalion đã dâng lễ xong, chàng khúm núm trước bàn thờ Aphrodite: “Hỡi nữ thần, người quyền năng vô hạn có thể làm được mọi sự, con xin nữ thần cho con một người vợ…” – chàng không dám nói “là bức tượng nữ đồng trinh ngà của con” – nhưng nói trại đi một tí “một người vợ như bức tượng ngà của con.”

Aphrodite (Venus)
Aphrodite (Venus)

Thần Aphrodite hiểu được tâm ý ‎ thầm lặng của Pygmalion, và để tỏ sự đồng ý, Aphrodite cho lửa cháy bùng lên trời cao 3 lần. Pygmalion về nhà, vào thăm tượng của mình. Chàng cúi xuống hôn môi tượng và có cảm tưởng là đôi môi âm ấm. Chàng lấy ngón tay khẻ ấn môi và cánh tay tượng, nền ngà bị ấn xuống dưới đầu ngón tay và mềm như sáp Hymettus. Chàng kinh ngạc và mừng rỡ, và dù là vẫn nghi ngờ và lo sợ mình có thể lầm, chàng sờ đi sờ lại bức tượng hy vọng của mình nhiều lần, với cả một tình yêu nóng bỏng. Bức tượng thực là sống. Những đường vân máu có thể bị ấn xuống nhưng luôn trở lại dáng tròn cũ.

Rồi cuối cùng, Pygmalion, người tín đồ sùng kính của Aphrodite, tìm được lời để tạ ơn và ca ngợi nữ thần, rồi hôn chặt vào đôi môi của bức tượng với cảm giác rất thật như môi của chàng. Nàng cảm nhận được những nụ hôn của chàng, ngượng hồng đôi má, và mở cặp mắt sợ hãi, tiếp nhận ánh sáng và khuôn mặt của chàng.

Nữ thần Aphrodite chúc phúc cho cuộc tình duyên nàng đã gán ghép, và cuộc tình đó đã sinh ra đứa con tên Paphos, là tên sau này được dùng cho thành phố linh thiêng nhất đối với Aphrodite. (Theo‎ Bulfinch’s Mythology)

Khi ta yêu với một tình yêu thành thật, thẳm sâu, dữ dội, nóng bỏng, thì thần trên trời cũng động lòng, và tượng ngà cũng đáp lại tấm chân tình, huống chi là người.

Victor Voitko, nhà ảo thuật tài ba đầy sáng tạo ở Hungary, đã thiết lập một màn ảo thuật lạ thường, đầy kinh ngạc, đầy lãng mạn, đầy quyến rũ, để nhắc lại chuyện tình Pygmalion và Galatea.

Mời các bạn thưởng thức!
.

Magic–Incredible Transformation. This is the magic version of the myth about Pygmalion and Galatea. Very beautiful, romantic love history. Victor Voitko is the author of the idea,creator and director this acts.

Vô lý

Chào các bạn,
GiángVân
Chị Giáng Vân là một thị sĩ tài ba và hiền hậu. Mình quen Giáng Vân lúc mình và Giáng Vân còn viết thường xuyên cho báo Phụ Nữ TP HCM, chị Thế Thanh còn làm tổng biên tập, và chị Võ Thị Hảo còn là trưởng phòng đại diện báo tại Hà Hội.

Bài thơ này của Giáng Vân thật là nhiều cảm xúc và nhức nhối. Mình dịch nó ra tiếng Anh năm 2000, và đã biên tập nó thêm 2 lần, một lần năm 2005 và một lần hôm nay, ngay trước khi post.

Chia sẻ cùng các bạn.

Mến,

Hoành
____________

.

Vô lý

Cũng chẳng biết vì đâu mà khóc
Khi anh qua không kịp thấy mình
Bước vội vã, có điều gì phía trước
Có điều gì mà không phải vì em?
walkingby
Nỗi mủi lòng cứ thế ngập trong tim
Không biết gió cứ ào lên từng đợt
Cũng chẳng biết vì sao mình không tan thành nước
Chảy ngược chiều đường anh

    (Giáng Vân)

.

Absurdity

Don’t know why I cry
when you pass by
seeing me not

You’re rushing
for something
ahead, something
other than me

Self-pity
just like that
drowns my heart

Knowing not the waves
of the surging wind

Don’t know why I
haven’t yet melted
into liquid
flowing against
your steps?

    Translated by TDH (June 23, 2000)
    (revised March 7, 2005, Oct. 27, 09)

10 điều nên làm trước khi kết thúc thời trung học

1. Tìm kiếm sự đam mê của bạn và nhận ra bạn là ai: Điều quan trọng số một ở trường trung học là việc nhớ rằng mình là ai và mình có trọng lực. Một khi tìm thấy niềm đam mê của mình, dù là khiêu vũ, tennis, nhảy sào hay cổ vũ… thì điều quan trọng đó là bạn tìm thấy điều gì đấy mà bạn cảm thấy thoải mái.
teenthethao
2. Nói chuyện với những người mà bạn không thường tiếp xúc: Gặp những người lạ, tìm kiếm những người bạn mới và thậm chí làm lành với kẻ thù. Điều đó sẽ cho thấy bạn là một người tuyệt vời như thế nào. Bạn không bao giờ biết được những gì sẽ xảy ra sau khi bạn tốt nghiệp đâu!

3. Hãy thi lấy bằng lái: Rất nhiều người đã hối tiếc rằng họ không thi bằng lái lúc 16 tuổi chứ đừng nói đến lúc học cấp ba. Có bằng lái sẽ giúp bạn có thể tham gia những chuyến phiêu lưu mà bạn sẽ ko bao giờ có thể quên.

4. Hãy tận hưởng những khoảnh khắc vui thú mà chẳng có nguyên tắc nào áp đặt cả: Có thể là một “Buổi tối thách đố”, mọi người đơn giản chỉ ra ngoài và có l‎y’ do để dẹp bỏ những nỗi sợ hãi nhất của bản thân. Hãy thách đố mỗi bạn trong nhóm (bật mí nỗi sợ hãi nhất của mình). Sẽ rất vui đấy!

5. Hãy tham dự ít nhất một buổi khiêu vũ ở trường: Bất kể nó là hội homecoming hay prom, đừng bao giờ bỏ lỡ nó, một kí ức đáng giá của thời học sinh. (*)

Prom
Prom

6. Xem cuộc đấu homecoming: Tham dự nó sẽ đem lại cho bạn tiếng cười đầy nước mắt, niềm vui và những kỷ niệm. (*)

7. Kiếm một công việc: Nó sẽ giúp bạn hiểu cảm giác của trách nhiệm trước khi bạn tự lập. Điều này cũng thuận lợi cho hồ sơ vào đại học của bạn, và thậm chí còn đem lại cho bạn một số tiền nhỏ để trang trải cho chính bản thân mình.

8. Hãy cùng bạn bè tận hưởng 1 chuyến đi: Không quan trọng là bạn sẽ đi đâu hay sẽ làm gì, rồi những kỉ niệm sẽ xuất hiện trên xe và trải ra khi bạn đến điểm đến của mình.

9. Tìm thấy cho mình một tình yêu “gà bông” tuổi học trò: Điều gì có thể tuyệt vời hơn tình yêu say đắm? Mỗi người muốn điều gì hơn là một khoảnh khắc lãng mạn, đặc biệt là khi đang học trung học?

Điều cuối cùng nhưng không kém phần quan trọng:

10. Cố gắng hết sức mình khi học ở trường: Đừng bao giờ uể oải hoặc lười biếng. Tương lai của bạn tuỳ thuộc vào chính bạn. Các trường đại học sẽ không chỉ nhìn vào xếp hạng của bạn và điểm thi SAT , mà còn vào sự cố gắng hoàn thành bậc trung học của bạn nữa. (**)

Thảo Vi dịch (với sự giúp đỡ của anh Quân Jun)^^

Chú thích của Editor TĐH:

(*) “Homecoming” xưa kia thường nói về việc cựu sinh viên, cựu học sinh về thăm trường cũ. Tuy nhiên, ngày nay ở nhiều trường trung học ở Mỹ, ngày homecoming chẳng có ma nào về trường cả, và “homecoming dance” chỉ là một dạ vũ lớn cho học sinh.

“Prom” (phát âm präm) là một dạ vũ chỉ dành riêng cho học sinh năm cuối của cấp 3.

“Homecoming game” là cuộc đấu (bóng bầu dục, hoặc bóng rổ, bóng đá, hoăc môn thể thao nào đó) trong ngày (hay tuần) homecoming. Và dĩ nhiên là thông thường cũng chẳng có cựu ma nào về trường cả.

(Chỉ một vài Đại Học rất ít còn giữ đúng nghĩa homecoming, tức là tổ chức cho cựu sinh viên về trường).

Các từ này dịch ra tiếng Việt chẳng có nghĩa lý gì cả. Để nguyên tiếng Anh rồi hiểu ý các từ thì đúng hơn và dễ hiểu hơn.

(**) SAT là Scholastic Aptitude Test (test về năng khiếu học). Đây là test để vào đại học. Thí sinh thi test này để lấy điểm, như là thi TOFEL để lấy điểm anh văn, và điểm trong (các) test này chỉ là một trong những yếu tố mà trường sẽ quan tâm khi xét hồ sơ nhập học của học sinh, bên cạnh các yếu tố khác như thành quả trong trường trung học, hoạt động xã hội, kinh nghiệm làm việc, luận văn xin nhập học, thơ giới thiệu, v.v….
.

TOP 10 THINGS TO DO BEFORE THE END OF YOUR HIGH SCHOOL CAREER

1. Find your passion and find out who you are: The number one thing in high school is to remember that who you are and what you do counts. Once you find your passion, whether it’s dance, tennis, pole-vaulting or cheerleading all that matters is that you find something that you are comfortable with.
Homecoming Game
2. Talk to people you wouldn’t normally talk to: Meet new people, find new friends and even make up with your enemies. It will show how much of a great person you are. You never know what will happen after high school.

3. Get your driver’s license: Most people regret not getting their license at 16, let alone, in high school. Having your license will enable you to go out on an adventure you will never forget.

4. Have a fun moment where no rules apply: Perhaps a “Dare Night” where everyone can just go out, have a night to remember and give an excuse to get rid of your worst fears. Set out dares for each and every one of your friends. It will be funny in the end.

5. Go to at least one high school dance: Whether it’s homecoming or prom, don’t ever miss out on these once in a lifetime high school memories!

6. Go to your homecoming game: Going to this game will give you tears of laughter, joy and memories.

7. Get a job: Getting a job will help you see what it’s like to have responsibility before you’re on your own. This can also help you on your college applications, and even give you a little money to spend for yourself.

8. Take a road trip with all your friends: It doesn’t matter where you go or what you do, the memories will happen inside the car and will expand as you reach your destination.

9. Find a high school sweetheart: What can be better than falling in love? What more does anyone want than a romantic moment, especially in high school?

Last but not least

10. Do your best at school: Don’t ever slack off, or get lazy. Your future depends on you. Colleges will not only look at your grades and SAT scores, but the effort that you take to finish high school.

Lexie Tiongson

Doanh nhân xã hội

Chào các bạn,

Hôm nay mình xin chia sẻ với các bạn một khái niệm mới trong kinh doanh – Doanh Nhân Xã Hội. Thuật ngữ Doanh Nhân Xã Hội (Social Entrepreneur) mới bắt đầu xuất hiện trong những năm cuối của thế kỉ 20 và phát triển mạnh trong hai thập kỉ gần đây, là cụm từ dành cho những doanh nghiệp thay vì lấy lợi nhuận làm đầu, họ hoạt động vì sự phát triển của cộng đồng và xã hội, giải quyết các vấn đề xã hội như thiếu nước sinh hoạt, ô nhiễm môi trường, thiếu việc làm, nâng cao trình độ cho người nghèo vv. Các doanh nhân xã hội ngày nay được coi là những công dân toàn cầu (global citizen) tạo nên những thay đổi và ảnh hưởng lớn đến sự phát triển bền vững của nhân loại trong thế kỉ này.
socialenterpreneurship
Doanh nhân xã hội là gì?

Trước hết, mình xin phân tích ba khái niệm liên quan trong kinh tế và kinh doanh.

1. Nhà tư bản (capitalist): là người có vốn nhưng không trực tiếp tham gia điều hành doanh nghiệp, mặc dù chịu rủi ro đầu tư (take risks) nhưng không tạo nên ý tưởng (idea), sự đột phá (innovation) hay cải tiến (improvement) trong doanh nghiệp.

2. Doanh nhân (entrepreneur): là người trực tiếp quản lý, điều hành doanh nghiệp và chịu các rủi ro đến công việc kinh doanh, thương mại. Vai trò của doanh nhân chỉ bắt đầu tách biệt với nhà tư bản vào thế kỉ 19 với sự phát triển mạnh mẽ trên diện rộng của sản xuất và thương mại. Doanh nhân là những người tạo nên một ngành mới, hoặc có những ý tưởng sáng tạo, tạo nên sự đột phá hoặc cải tiến ngành công nghiệp đó. Ví dụ như Henry Ford, người đã chế tạo ra xe hơi vào những năm đầu thế kỉ 20.

Các doanh nhân đề cập ở trên là doanh nhân thương mại (business entrepreneur) do mục tiêu chính của họ là kiếm lợi nhuận. Một số doanh nhân thương mại sau một thời gian phát triển doanh nghiệp của mình rất thành công và thu được nhiều lợi nhuận thì họ quay trở lại đóng góp vào các hoạt động xã hội và phát triển cộng đồng. Tuy vậy họ không phải là một doanh nhân xã hội (social entrepreneur) – một khái niệm mới xuất hiện trong hai thập kỉ gần đây.
hands
Doanh nhân xã hội được hiểu là những người tạo nên đột phá, hoặc có những ý tưởng giải quyết các vấn đề của xã hội và tạo nên những thay đổi làm cho xã hội tốt hơn, vốn lâu nay vẫn được cho là thuộc trách nhiệm của nhà nước, hoặc các doanh nghiệp thương mại “có tâm”.

Cũng như doanh nhân thương mại, để thành công, một doanh nhân xã hội là người kiên định với ý tưởng của mình, cam kết dành cả cuộc đời để tạo nên sự thay đổi. Họ vừa là những người có tầm nhìn xa trông rộng lại vừa là những người rất thực tế, và luôn suy nghĩ về cách thức thực hiện tầm nhìn của mình một cách rất thực tế. Họ cần phải đưa ra những ý tưởng dễ áp dụng, dễ hiểu, có đạo đức, và kêu gọi sự ủng hộ của nhiều người để có thể tối đa hóa số lượng những người dân địa phương cùng đứng lên, nắm bắt ý tưởng, và thực hiện.

Nói một cách khác, mỗi một doanh nhân xã hội đi đầu là một người tuyển dụng trên diện rộng những người tạo nên thay đổi địa phương (local changemaker). Đây là điểm rất khác biệt giữa doanh nhân xã hội và doanh nhân thương mại. Nếu như doanh nhân thương mại chỉ tập trung phát triển doanh nghiệp, lấy mục tiêu lợi nhuận làm trọng, thì mục tiêu của doanh nhân xã hội là làm thế nào để giải quyết triệt để một vấn đề xã hội cụ thể, hơn nữa, họ không làm một mình, mà tính hiệu quả của doanh nghiệp được tính bằng số người hưởng lợi từ các hoạt động đó. Tốt hơn nữa là giúp chính những người dân địa phương có được nguồn tài chính và kĩ năng để tự họ làm cải thiện môi trường sống của mình tốt hơn.

Doanh nhân xã hội là các cột trụ của ngôi nhà lớn mà chúng ta gọi là “xã hội dân sự” (civil society), tức là tên gọi chung của tập hợp tất cả đoàn thể thiện nguyện phi chính phủ (non-government organizations, NGOs).

Ashoka – Mỗi người là một thế giới tạo nên sự thay đổi

Billl Drayton là một trong những người khởi xướng khái niệm Social Entrepreneur. Hiện nay ông là người sáng lập và là CEO của Ashoka http://www.ashoka.org/, một tổ chức phi lợi nhuận có trụ sở tại bang Virginia, Mỹ, với ngân sách hoạt động khoảng 15 tỉ USD mỗi năm. Trong suốt 30 năm qua, Ashoka liên tục tìm kiếm và hỗ trợ các ý tưởng đột phá nhằm tạo nên sự thay đổi có tính hệ thống đối với cộng đồng và địa phương. Khẩu hiệu của Ashoka là an Everyone a Changemaker World – Mỗi người là một thế giới tạo nên sự thay đổi.

Ashoka không cung cấp tài chính cho các tổ chức hay doanh nghiệp, mà trực tiếp hỗ trợ tiền ăn ở cho các doanh nhân xã hội để họ có thể toàn tâm toàn ý thực hiện các ý tưởng của mình. Ví dụ mức hỗ trợ cho một doanh nhân ở Ấn Độ là 3,000 USD một năm, còn ở Mỹ là 45,000 USD một năm. Hiện nay mạng lưới doanh nhân trong chương trình của Ashoka đã lên tới 1,200 người trải rộng trên 43 nước.
social-enterprise
Những doanh nhân này đang giúp giải quyết các vấn đề như là xây giếng chi phí thấp cho người dân vùng nông thôn Ấn Độ, hay là chống lại căn bệnh HIV tại Nigeria, hay là cung cấp các khoản cho vay, bảo hiểm, và dịch vụ điện thoại cho những người dân có thu nhập thấp và thiểu số ở Mỹ. Mặc dù mục tiêu các doanh nhân trong chương trình của Ashoka là làm giảm thiểu các vấn đề xã hội chứ không phải là thu lợi nhuận, cách làm của họ cũng giống như một doanh nhân thương mại.

Renata Arantes Villella, một doanh nhân xã hội người Braxin, là một ví dụ điển hình cho thấy cách thức mà Ashoka đánh giá hiệu quả hoạt động của các doanh nhân xã hội trong chương trình của mình.

Renata tham gia Ashoka vào năm 1995 với mục tiêu là thực hiện một mô hình toàn diện dành cho giáo dục, tái định cư, và hòa nhập xã hội của những người khuyết tật ở mọi lứa tuổi.

– Renata đã trực tiếp phục vụ 200 sinh viên khuyết tật học ở trường cấp 3 do cô sáng lập tại Brazil

– Renata làm việc với các bệnh viện địa phương để thực hiện một bài kiểm tra chẩn đoán ban đầu dành cho trẻ sơ sinh và vì thế có sự điều trị kịp thời. Các bệnh viện đăng kí cho trẻ khuyết tật tham gia lớp học của Renata.

– Renata đã tạo ra sự thay đổi trong chính sách cấp các khoản tài chính miễn phí cho các chương trình giáo dục đặc biệt, ở cả cấp nhà nước cũng như địa phương.

– Khoảng 600 người đã tham gia vào các buổi hội thảo về chăm sóc sức khỏe tiền sinh sản, dinh dưỡng, và sử dụng các chất có cồn– những nguyên nhân chính gây ra khuyết tật ở trẻ.

– Renata tổ chức một chương trình radio hàng tháng về các chủ đề liên quan đến chăm sóc sức khỏe sinh sản với 5,000 khán giả theo dõi.

Tương tự như vậy đã có rất nhiều các câu chuyện thay đổi ở khắp nơi trên thế giới ở cả các nước nghèo và đang phát triển như Ấn Độ, Nigeria cho đến các nước phát triển như Mỹ, Đức.

Ở Việt Nam hiện nay cũng đã có nhiều chương trình phát triển và hỗ trợ mạng lưới các doanh nhân xã hội, ví dụ như chương trình hỗ trợ các doanh nhân xã hội do Trung tâm Hỗ trợ Sáng kiến Phục vụ Cộng đồng – CSIP khởi xướng, bắt đầu từ đầu năm 2009.

Các doanh nhân xã hội ngày nay đang góp rất nhiều công sức giúp giải quyết các vấn đề xã hội, vốn không được nhà nước, địa phương, và các doanh nghiệp thương mại để ý đến. Họ giúp cải tạo môi trường sống tốt hơn, vì một thế giới công bằng và tốt đẹp hơn cho tất cả mọi người.

Chúc các bạn một ngày nỗ lực,

Hoàng Khánh Hòa

Bảo tồn di sản văn hóa – Thổ cẩm tây nguyên

Trang phục thổ cẩm là nét đẹp văn hóa vật thể ở mỗi vùng, mỗi dân tộc. Trong cộng đồng các dân tộc Việt nam thổ cẩm không chỉ có mặt trong đời sống hàng ngày, trong sản xuất, làm vật mua bán đổi chác của phương thức sản xuất tự cung, tự cấp, mà bao giờ cũng có mặt trong các lễ cưới hỏi, lễ hội.
ThocamTN1
Không chỉ làm đẹp, mà còn chứng tỏ bàn tay tài hoa, chăm chỉ của những người phụ nữ. Thổ cẩm phía Bắc rực rỡ sắc màu, tạo nên sự ấm áp trong cái lạnh khắc nghiệt của vùng núi cao. Thổ cẩm Tây Nguyên lấy màu nền đen, chàm, trắng làm chủ đạo nhưng dựng mảng hoa văn nhàn nhạt hơn, có lẽ để cho phù hợp với cái nắng gay gắt của cao nguyên miền Tây Trường Sơn chăng?

Lâu nay xem trên phim ảnh, truyện tranh chúng ta thường thấy bà con các dân tộc phía Bắc cho đến nay vẫn giữ được bộ trang phục thổ cẩm trong cuộc sống hàng ngày. Điều này khiến tôi khâm phục lắm, và rất muốn tìm hiểu xem làm sao họ làm được điều ấy. Tôi quyết tâm đi Sa Pa xem chợ tình, cũng để mong giải đáp được điều mình thắc mắc bấy lâu nay. Rồi thì cũng hiểu, cũng biết, nhưng sự nhận ra này không khỏi mang chút ngậm ngùi. Nét độc đáo của thổ cẩm phía Bắc xin không nói nữa, mà chỉ để cập tới việc vì sao nó vẫn tồn tại được trong cộng đồng mà thôi.

Tôi có hỏi chuyện những người phụ nữ HMông Lềnh bàn tay đậm màu chàm thoăn thoắt không thôi se những sợi lanh, hỏi các bà mẹ vắt trên tay những bộ váy áo, mũ thổ cẩm chào mời bán cho khách du lịch. Hỏi những người đàn ông Dao gùi chiếc quẩy tấu to gần bằng người, cõng hơn 10kg gạo nếp, đi một ngày đường xuống chợ bán, chỉ để mua một nửa gùi muối, rẻ hơn ở trên bản chừng 3.000đ. Cũng đã lân la trò chuyện cùng các chàng trai ôm catssett tìm bạn trong đêm chợ tình, cả những cô gái Xá Phó đi chợ chỉ để xem người ta hát karaoke…vv… và ngộ ra rằng : Việc mặc trang phục dân tộc, ngoài thói quen của cả cộng đồng, còn chỉ là vì nghèo quá đấy thôi.

Vâng, đó là sự thật mà! Bởi tôi đã đứng khá lâu xem một chàng trai Mông mặc cả chiếc áo vải kate khá mỏng, chỉ 25.000 đ, mà nhấc lên, hạ xuống mãi không dám mua. Đồng tiền kiếm ra đâu có dễ ở một vùng cạn kiệt cả tài nguyên lẫn tiềm năng của đất ấy. Trong Khi trang phục thổ cẩm không phải mất tiền mua, chỉ nhờ vào sự cần cù, khéo léo quanh năm suốt tháng của bàn tay những người phụ nữ mà thôi.

Xin trở lại với thổ cẩm Tây Nguyên.Tuy không rực rỡ sắc màu như hoa văn thổ cẩm của các dân tộc phía Bắc, nhưng thổ cẩm Tây Nguyên cũng gây ấn tượng không kém. Với những đường nét hoa văn đan cài rất cũng đa dạng. Ở nhiều vùng sâu, vùng xa như tại các huyện miền núi của tỉnh Bình Định, nhiều vùng ở Kon Tum… phụ nữ vẫn mặc chiếc váy làm từ bông tự trồng, tự se và dệt. Tôi còn gặp các em gái Sê đăng ở huyện Ngọc Hồi, Kon Tum, mặc váy vải kate dệt theo kiểu hoa văn Tây Nguyên, rất mỏng mát, rất đẹp.
thocamTN2
Nhưng thực chất thổ cẩm truyền thống Tây Nguyên đang mất dần chỗ đứng trong chính cộng đồng các dân tộc Tây Nguyên. May ra chỉ còn trong các dịp lễ hội (mà cũng rất ít được tổ chức ở chính buôn làng), hoặc còn chăng nữa là tấm vải cõng con của những người phụ nữ mà thôi. Mà tấm vải này cũng chẳng còn dạng hoa văn nào nữa, chỉ còn là những đường chỉ dọc màu khác mà thôi. Nguyên nhân? Dệt một tấm vải bằng khung cổ truyền chỉ tạo ra được vải khổ nhỏ (0,80cm), đủ may thành váy áo rất công phu và mất rất nhiều thời gian, mà vải nội địa ở phía Nam lại rất rẻ, mỏng và mát. Trong khi khí hậu ngày một nóng hơn, trang phục dân tộc, dù bằng bông tự se hay bằng chỉ mua ở chợ về, thì cũng rất dày, không còn phù hợpvới điều kiện lao động sản xuất và sinh hoạt hiện tại. Thổ cẩm trong đời thường lại còn phải phù hợp với thị hiếu và túi tiền của người dân… vv…và… vv… Còn hàng ngàn lý do rất chính đáng để bóng dáng những tấm vải mang hoa văn hình mặt trời, cánh chim…lùi dần vào cổ tích.

Việc truyền dạy nghề dệt cho thế hệ trẻ Tây Nguyên là điều cần thiết, bởi nó không chỉ làm sống lại một trong những nghề thủ công truyền thống phổ biến trên khắp khu vực, mà còn góp phần bảo tồn một trong những di sản văn hoá vật thể độc đáo của cộng đồng các dân tộc thiểu số vùng Trường Sơn – Tây Nguyên, một nét đặc trưng không thể thiếu của không gian văn hoá cồng chiêng, nay đã trở nên “ di sản văn hoá của nhân loại”. Nhưng để nghề dệt thủ công thực sự tồn tại và phát triển, lại là điều cần bàn. Nếu không chúng ta sẽ chỉ tốn kém kinh phí dạy, mà vẫn không duy trì được sự sống thật sự của nghề.

Muốn duy trì và phát triển nghề dệt truyền thống, nên chăng không chỉ chú trọng việc dạy nghề bằng phương pháp thủ công, mà còn phải kết hợp song song giữa thủ công và công nghiệp, chú trọng tới việc tìm ra nguồn nguyên liệu mới, cải tiến mẫu mã, cải tiến khung dệt thủ công cho khổ vải rộng hơn, tốc độ dệt nhanh hơn, xử dụng chỉ nguyên liệu mỏng, cho thành phẩm mềm, mịn hơn… thì mới mong thổ cẩm trở lại được với đời sống buôn làng… Việc kết hợp nghề dệt truyền thống với nghề may sẽ tạo ra những mặt hàng mỹ nghệ, vật lưu niệm dùng chất liệu thổ cẩm cũng quan trọng không kém, sẽ có thể trở thành hàng hoá, tham gia vào thị trường, đặc biệt là thị trường du lịch đang ngày một mở rộng ở Tây Nguyên…

Để thổ cẩm Tây Nguyên thực sự trở lại được đời sống buôn làng, trước tiên, như đã nói ở trên, giá cả cần phải phù hợp với túi tiền của bà con người dân tộc có thể có. Nguyên liệu cũng phải thay đổi để tạo độ mềm, mỏng, phù hợp với cuộc sống đời thường. Chúng ta thử tìm hiểu qua một số “ hiện tượng” tương tự :

Gần nhất :
thocamTN3
– Hiện ở một số buôn làng, bà con còn lưu giữ được một số bộ trang phục cổ truyền, dệt từ thời Pháp, bằng chỉ tốt, có độ mỏng, mềm và mặt vải rất mịn

– Trong một số cuộc thi Hoa hậu, Người đẹp Tây Nguyên mấy năm gần đây,nhiều cô gái đã lọt được vào vòng trong bởi rất đẹp trong cả trang phục nguyên gốc lẫn cải tiến trên chất liệu vải thổ cẩm, đặc biệt là những bộ cải tiến, mẫu mã rất đa dạng, phù hợp với thời trang hiện đại.

– Xa hơn một chút :

Thổ cẩm Chăm với cả khung dệt thủ công và công nghiệp, bằng các nguyên liệu chỉ cao cấp, đã có tới 36 mặt hàng bán đi khắp thế giới và trong nước. Giới trẻ các thành phố lớn cũng rất ưa chuộng một số vật dụng từ thổ cẩm ( balô, ví cầm tay, móc chìa khóa, áo…).

Tháng 10/09, tôi có một cuộc “ dạo chơi ” với văn hóa K’Ho, để có thêm chuyện kể với các bạn . Rằng nghề dệt truyền thống của người Chil, người K’Ho ở đây, vẫn có bốn buôn ở xã Đạ Đờn (Huyện Lâm hà, tỉnh Lâm Đồng) “ túc tắc” giữ nghề, bởi đến mùa cưới, người K’Ho cả tỉnh đổ về đây mua thổ cẩm (mỗi đám cưới nhà gái phải nộp cho nhà trai từ 20-30 tấm thổ cẩm). Tuyệt thật đấy! Đó còn là hai địa chỉ sản xuất và kinh doanh nghề dệt huyện Lâm Hà và huyện Lăk (Đăk Lăk).

Công ty Vân Nguyễn ở xã Đạ Đờn (Lâm Hà , Lâm Đồng) có một cách làm “không giống ai” : các chị em người Chil, K’Ho được học lại nghề dệt truyền thống, rồi trên nền những tấm thổ cẩm được cải tiến nhiều sắc màu ấy, chị Vy Vân đã bổ sung thành những bức tranh sơn mài, tranh thêu, đồng hồ treo tường mang tính nghệ thuật cao. Tôi rất thích những bức tranh thổ cẩm ở cơ sở Vân Nguyễn, nhưng chắc chắn sẽ không bao giờ dám mua vì toàn tranh lớn và quá đắt. Tất nhiên, nghệ thuật “ thứ thiệt” thì phải vậy thôi.

Làng dệt thổ cẩm ở xã Krông Nô, huyện Lăk là một cơ sở rất bề thế, có nhà trưng bày và bán sản phẩm, có xưởng chết tác, có khu nội trú cho nữ công nhân người Mnông, chủ là một doanh nhân Việt Kiều Mỹ. Chắc chắn thổ cẩm làm ra không chỉ bán ở đây, ở cái nơi tận cùng của tỉnh Đăk lakk này, vì giữa rừng núi, cận kề các bon làng, người ta không dại gì đầu tư mà không có lãi. Điều khiến tôi băn khoăn là ở chỗ khác : các thiếu nữ Mnông tại đây, đã được đưa sang tận Di Linh học nghề dệt. Nhưng là học nghề dệt truyền thống của…người Chăm. Sản phẩm thổ cẩm Chăm hàng ngày các em làm ra rất đẹp, kể cả chất liệu vải lẫn màu sắc. Nhưng sản phẩm thổ cẩm truyền thống Mnông thì dẫu hoa văn có rất độc đáo và khác lạ, nhưng nguyên liệu lẫn màu sắc sản phẩm thì không “ bắt mắt ” chút nào. Du khách nếu có ghé lại, chắc chắn sẽ mua các sản phẩm từ thổ cẩm Chăm chứ không phải thổ cẩm Mnông.
thocamTN4
– Xa hơn nữa :

Công nghiệp dệt của Ấn độ đã góp phần duy trì bộ Sari truyền thống của phụ nữ, bởi chất lượng, các màu sắc đa dạng của loại vải dùng cho loại trang phục này. Ở Lào và Thái Lan cũng vậy.Chính ngành dệt may công nghiệp đã góp phần gìn giữ đặc trưng văn hoá mặc ở các nước này.( Bà con các dân tộc Tây Nguyên lâu nay vẫn rất thích sắm cho con gái chiếc váy Thái Lan hoặc vát Lào. Bản thân tôi thuở nhỏ cũng có được nhận một chiếc váy Lào, là vật kỷ niệm của bà nội dành cho đứa cháu gái đầu tiên ).

Như thế có nghĩa là : nếu muốn duy trì và phát triển nghề dệt thủ công truyền thống, thì không nên chỉ chú trọng đến việc dạy nghề bằng phương pháp dệt thủ công, mà phải kết hợp song song giữa thủ công với công nghiệp, chú trọng tới việc tìm và tạo ra những nguồn nguyên liệu mới, cải tiến mẫu mã… Việc tạo ra những mặt hàng từ nguyên liệu thổ cẩm cũng quan trọng không kém, để có thể trở thành những mặt hàng có giá trị kinh tế cao, tham gia vào thị trường, đặc biệt là thị trường du lịch đang mỗi ngày một đa dạng hơn, như cách làm của Vân Nguyễn.

Thổ cẩm nguyên gốc chỉ kén khách du lịch ưa tìm của lạ, không còn hợp với điều kiện lao động sản xuất và sinh hoạt hiện tại, lại còn rất cần vừa với tuí tiền và thị hiếu của lớp trẻ trong cộng đồng dân cư. Điều cuối cùng là nghề dệt phaỉ đi đôi với nghề may, nếu không cũng lại tốn tiền vô ích.

Sao cho những tấm váy, áo thổ cẩm rực rỡ sắc màu lễ hội, còn đó trong hiện tại, góp phần không nhỏ cho việc gìn giữ bản sắc văn hóa vật thể và không gian văn hoá cồng chiêng của đồng bào các dân tộc Tây nguyên.

Nhìn từ trang phục trong các liên hoan nghệ thuật dân gian

Đã từ lâu, thổ cẩm và trang phục các dân tộc thiểu số miền núi là một trong những nét đặc trưng của văn hoá của mỗi tộc người. Đến chợ Sa Pa, hay chợ Bắc Hà ở phía Bắc, người ta dễ nhận ra những cô gái Dao với chiếc mũ đỏ chói làm hồng thêm gương mặt, bước chân xúng sính của những thiếu nữ H’Mông trong chiếc váy xếp hàng mấy chục nếp gấp.Chị em người Thái óng ả trong tấm áo chẽn, hàng cúc bạc & chiếc váy đen kín gót. Bàn tay khéo léo của các nàng Xá Phó thêu hàng trăm ngôi sao trắng trên tấm váy áo đen xen chỉ đỏ… Đi về phương Nam các cô gái Chăm, Khơ mer lại phô vẻ duyên dáng qua đủ kiểu những tấm khăn choàng vai mềm mại.

Lấy nền đen, bằng tất cả những nguyên vật liệu của rừng đại ngàn Trường Sơn, phụ nữ Tây nguyên cũng tạo nên cho mình những bộ trang phục mang vẻ đẹp rất riêng của núi rừng. Hình tượng cuộc sống và môi trường xung quanh được dệt hết lên những tấm váy áo. Đơn sơ như trang phục nữ Jrai, lại khoe tài trên mảnh hoa văn nơi cặp mông đánh đưa uyển chuyển trong mỗi bước đi hay dáng múa. Những cô gái Bâhnar thả cho hai tay áo hững hỡ đính trên vai để khoe bắp tay trần tròn lẳn. Hay bộ váy ngắn ngang bắp chân, áo cộc tay khoẻ khoắn của những thiếu nữ Mnông, Bih chẳng khác gì thời trang hiện đại. Phụ nữ Êđê dường như kín đáo hơn trong áo cổ thuyền dài tay,váy trùm kín gót chân nhưng lại chỉ khép hờ nơi vạt trước, khiến mỗi bước đi rất cần khép nép. Tấm váy chỉ đủ cao che ngang bầu ngực của các thiếu nữ Ca Tu thật quyến rũ. Đặc biệt chiếc áo nam của tù trưởng Êđê với hai màu đỏ đen và những chiếc nút vàng thật rực rõ và oai vệ… Chỉ những bộ váy áo nguyên gốc đó thôi, cũng đủ là những mẫu thời trang lạ và không kém phần độc đáo, tôn vẻ khoẻ đẹp và duyên dáng của người miền núi.
thocamTN7
Chợt nhớ :

– Một vài năm sau ngày đất nước thống nhất, phụ nữ các dân tộc thiểu số Tây nguyên vẫn giữ cách mặc váy đen dài cùng với áo thường phục các loại (kể cả nơi công sở & trường học). Phụ nữ Thái- H’Mông vẫn mặc thường ngày những bộ váy áo của dân tộc mình

– Trong “Liên hoan Văn hoá cồng chiêng & đua voi Tây Nguyên lần thứ I-1993” tại Buôn Ma Thuột Ban tổ chức quy định : các dân tộc phải mặc đúng trang phục truyền thống nguyên gốc của mình. Đa số nghệ nhân các tỉnh đều thực hiện nghiêm túc.Chỉ có hai đoàn phải có lời “trần tình”, đó là đoàn các nghệ nhân tộc người Rak glây (Khánh Hoà), vì cho đến cả những người già nhất của các làng, cũng không nhớ nổi trang phục nguyên gốc của mình là gì? Và đoàn nghệ nhân dân tộc Brâu ( Kon Tum), trang phục là những chiếc bao tải đựng gạo loại 50kg, khoét cổ & hai tay cộc, bởi trước khi lên đường “lửa ăn” hết cả buôn.

– Liên hoan cồng chiêng tỉnh Gia Lai năm 1996, hơn 500 nghệ nhân là hơn 500 bộ trang phục gần như nguyên gốc (kể cả những dân tộc phía Bắc có mặt trong liên hoan). Như một rừng hoa đẹp sáng bừng phố núi Plei ku.

Vậy mà tiếc thay, vài năm gần đây, mặc dù nghề dệt thổ cẩm ở Tây nguyên chưa bị mất hẳn, thậm chí ở một số vùng còn có thể phát triển (đặc biệt là thổ cẩm Chăm) qua những HTX dệt thổ cẩm, nhưng càng ngày những bộ trang phục nguyên gốc càng bị biến dạng và mất dần vẻ đẹp độc đáo của chính “ nó”. Như:
thocamTN6
– Trong liên hoan “Dân ca –Dân vũ lần thứ II- 2004,Buôn ma Thuột”, đoàn nghệ nhân Đăk Nông hầu như không còn bộ trang phục nguyên gốc nào. Đoàn Đăk lăk cũng chỉ đạt tỷ lệ một nửa .

– Trong “Liên hoan Văn hoá cồng chiêng các dân tộc Trường Sơn – Tây nguyên” ở Lâm Đồng 7- 2002 và Đăk Lăk 12-2004, tỷ lệ các trang phục nguyên gốc cũng chỉ chiếm 30%. Thậm chí đoàn nghệ nhân của huyện Lâm Hà ( Lâm Đồng) xử dụng hoà toàn trang phục “ cải biên” như diễn viên đoàn ca múa chuyên nghiệp.

– Liên hoan nghệ thuật dân tộc & dệt thổ cẩm tỉnh Đak lăk, giao lưu các thôn buôn văn hoá thành phố BMT (trong khuôn khổ những hoạt động mừng kỷ niệm BMT 100 năm hình thành – phát triển & 30 năm ngày giải phóng), tình hình trang phục dân tộc “ cải tiến” cũng chiếm đa số.

Điều này thật làm buồn lòng không chỉ các ama, ami cao tuổi của buôn làng, mà còn cả trong tâm trạng những người yêu quý & thực tâm mong muốn gìn giữ văn hoá truyền thống của Tây nguyên.

Có ba trạng thái biến dạng của trang phục cổ truyền các dân tộc Tây nguyên :

– Một là: may đại trà (nhất là cho học sinh các trường nội trú dân tộc) theo kiểu trang phục của các đoàn nghệ thuật – Nghĩa là vải đen và một số đường kẻ ngang, phổ biến là vàng & đỏ. Váy áo cho nữ và áo ghile cho nam. Một số các đội văn nghệ quần chúng ở các buôn làng cũng may theo hình thức này, có khác chăng là đính thêm những hạt kim sa tạo sự lóng lánh cho trang phục biểu diễn. (Thậm chí chiếc áo dài đen của các cô gái Tày cũng viền kim sa quanh kín vạt).

– Hai là : váy thổ cẩm nhưng mặc áo thường. Nam thì ngược lại, áo thổ cẩm nhưng quần âu phục (đây hình như là cách mặc phổ biến nhất trong những ngày lễ hội)

– Ba là : vẫn là tấm vải thổ cẩm dệt từ tay các phụ nữ của buôn làng, hoặc thổ cẩm dệt máy công nghiệp, nhưng không còn hoa văn chỉ có những đường kẻ ngang và được may theo thời trang hiện đại ( cúp, đầm dây, xường sám, ghile…) váy áo nữ đính kèm đủ kiểu những đăng ten, ren các màu. Đây cũng chính là trang phục của đa số các nghệ nhân từ già đến trẻ tham dự những liên hoan nghệ thuật dân gian Tây nguyên gần đây.

thocamTN8 Chúng tôi không có ý định phản đối lớp trẻ hiện nay cải tiến trang phục thổ cẩm. Nếu xử dụng trong sinh hoạt ngày thường, hoặc một ngày lễ chung nào đó, thì thổ cẩm được may theo thời trang mới sẽ là một hình ảnh rất đẹp. Cải tiến để có thể mặc được, mặc đẹp trong đời thường bằng thổ cẩm, càng là việc nên làm. Ví dụ như Á hậu Người đẹp Tây nguyên 2004 H’Wion Knul đã xuất hiện rất ấn tượng ở Tuần Châu trong vòng chung kết Hoa hậu Việt nam, với chiếc đầm dây may từ vải thổ cẩm do chính cô tự thiết kế. Hay vẻ đẹp trong trang phục thổ cẩm của cô gái Êđê Á hậu cuộc thi “Người đẹp dân tộc” ở Đà Lạt 2006. Hoặc kiểu áo ghile dành cho nam giới, rất tiện và lịch sự. Chỉ tiếc rằng chưa có ai quan tâm thật sự đến việc này, để các chị em tự cải biên một cách rất thiếu thẩm mỹ . Đã chẳng “ mốt” hơn ,lại còn dường như làm mất đi vẻ đẹp vốn có của trang phục truyền thống đích thực.

Trang phục truyền thống là vẻ đẹp riêng của mỗi một tộc người, không nên để bị mai một, hoặc bị cải biên một cách sai lệch, mà chẳng hề làm cho nó đẹp lên hơn. Cách bảo tồn và phát triển nghề dệt truyền thống tốt nhất là làm sao để nó tồn tại thực sự trong chính cộng đồng của mình. Làm sao để từ những chiếc khăn cõng con, tấm chăn đắp hàng ngày, nhất là bộ trang phục nguyên gốc, mỗi thành viên trong một gia đình đều nên có. Chỉ cần tìm kiếm một loại chỉ làm cho mặt vải mỏng hơn, may cách nào cho dễ mặc hơn. Sau nữa mới là những bộ cải tiến cho dễ mặc và hợp thời trang hơn của giới trẻ.

Với công tác văn hoá ở các vùng dân tộc, nên chăng cần có các quy định rõ ràng trong các cuộc liên hoan nghệ thuật dân gian, về trang phục nguyên gốc. Nếu có cải tiến chỉ xuất hiện trong những liên hoan nghệ thuật quần chúng & thi trang phục, có phần trình diễn trang phục tự chọn & cải tiến . Cũng nên có giải thưởng đặc biệt cho những bộ trang phục đẹp, hợp thời trang, cải tiến từ chất liệu thổ cẩm Tây nguyên.

Mong sao cho như tà áo dài của phụ nữ Việt Nam, cải tiến theo Đông, Tây thế nào, cũng vẫn giữ được dáng vẻ thuần Việt. Trang phục dân tộc nguyên gốc chắc chắn là những bông hoa làm đẹp thêm cho vườn văn hóa Việt nói chung và Tây Nguyên nói riêng.

Linh Nga Niê Kdăm