Danh mục lưu trữ: trà đàm

Đơn giản chỉ là hạnh phúc

Họp mặt lớp cũ, thầy giáo già tóc đã điểm sương, gặp lại học trò rưng rưng nước mắt. Thầy hỏi đi hỏi lại chỉ một câu: “Cuộc sống em giờ ra sao? Có hạnh phúc không em?”

Cô bạn lớp trưởng năm xưa ngồi xuống cạnh thầy, nửa đùa nửa thật: “Thầy ơi, bao nhiêu năm trời không gặp, vậy mà thầy chỉ mong đợi ở tụi em có điều đó thôi sao?”
sohappy

Phải rồi, chỉ điều đó thôi sao? Không phải là ông nọ bà kia, không phải là chức này tước khác, không phải tiền này của nọ. Cũng không phải đã đóng góp được điều gì cho xã hội, cho đất nước. Chẳng lẽ chỉ là hạnh phúc thôi sao, hở thầy?

Thầy cười. Học trò của thầy ai cũng có năng lực và lòng tự trọng. Và chỉ cần hai thứ đó thì chắc chắn các em sẽ có đóng góp cho xã hội bằng cách này hay cách khác. Thầy không băn khoăn về việc đó. Rồi thầy nheo đuôi mắt đã đầy nếp nhăn, và hỏi: “Em không nhớ ngày ra trường thầy nói gì sao? Thầy đã hỏi các em có bao giờ suy nghĩ tại sao lại là “Độc lập – Tự do – Hạnh phúc”? Tại sao là Hạnh phúc mà không phải là Thịnh Vượng hay Văn Minh? Hoá ra không em nào suy nghĩ về điều đó cả.”

Có lẽ, đó cũng là lý do tại sao, đất nước Bhutan từ 3 thập niên qua đã đo lường sự phát triển của đất nước bằng chỉ số GNH (Gross National Happiness- Tổng hạnh phúc quốc gia). Có thể lâu nay chúng ta vẫn nghĩ về từ “hạnh phúc” như một từ sáo rỗng, bởi không thể xác định được một cách cụ thể nó bao hàm điều gì. Sự thành đạt, giàu có? Được tôn vinh? Là được hưởng thụ bất kỳ điều gì ta muốn? Là chia sẻ và được chia sẻ? Là đem đến niềm vui cho người khác? Hay chính là sự hài lòng của riêng bản thân ta?

Có thể, chúng ta vẫn nghĩ hạnh phúc là vấn đề rất “riêng tư” và “cá nhân”. Nhưng không phải vậy. Nếu em lo buồn hay gặp bất trắc thì ít nhất, thầy cô, cha mẹ, bạn bè mỗi lần nhìn thấy em đều cảm thấy xót xa lo lắng cho em. Còn nếu em vui tươi, hạnh phúc thì ít nhất cũng làm cho chừng đó người quan tâm đến em cảm thấy yên lòng, lạc quan và vui vẻ khi gặp em.
Holding Together 2
Mỗi con người là một mắt xích, dù rất nhỏ nhưng đều có gắn kết và ảnh hưởng nhất định đến người khác. Và người khác ấy lại có ảnh hưởng đến những người khác nữa. Tôi thích nghĩ về mối quan hệ giữa con người với nhau trong cuộc đời như một mạng tinh thể kim cương. Mỗi con người giống như một nguyên tử cacbon trong cấu trúc đó, có vai trò như nhau, và ảnh hưởng lẫn nhau trong một mối liên kết chặt chẽ. Một nguyên tử bị tổn thương sẽ ảnh hưởng đến 4 nguyên tử khác, và cứ thế mà nhân rộng ra. Chúng ta cũng có thể vô tình tác động đến cuộc đời một người hoàn toàn xa lạ theo kiểu như vậy. Thế thì em có tin rằng sống hạnh phúc chính là đóng góp cho xã hội một cách căn cơ nhất? Em có cho rằng, sự phát triển và bền vững của quốc gia phải được xây dựng từ mỗi cuộc đời riêng lẻ của từng người dân?

Khi đọc cuốn tiểu thuyết Suối nguồn dày gần 1200 trang của Ayn Rand, tôi chỉ nhớ có 1 câu duy nhất: “Nếu muốn nói “Anh yêu em” thì phải nói Anh trước đã.” Tôi yêu thích triết lý đó quá chừng. Vì nó làm tôi vỡ ra nhiều thứ, giống như bài học về hạnh phúc của thầy tôi. Rằng để yêu người thì trước hết chúng ta phải biết yêu mình, phải trân trọng và giữ gìn niềm hạnh phúc của chính mình. Rằng ta phải bồi đắp chính bản thân ta thành một con người tốt đẹp và cảm nhận được niềm hạnh phúc, trước khi nghĩ đến việc mang đến hạnh phúc cho bất cứ ai hay đóng góp điều tốt đẹp gì cho xã hội.

Bởi vì, em biết đó, chúng ta không thể mang đến cho người khác thứ mà ta không có.

Phạm Lữ Ân

Làm sao đưa đất nước đi lên ?

Chào các bạn,

Tư duy tích cực là khoa học cá nhân cho mỗi người chúng ta.  Đó không phải là khoa xã hội học hay chính trị học cho đất nước.  Nhưng bạn không cần phải là Einstein thì cũng có thể thấy tư duy tích cực là xây dựng đất nước ở mức căn bản nhất—mức sâu thẳm nhất của mỗi trái tim con người.  Nếu đa số chúng ta tích cực thì đương nhiên là cả quốc gia tích cực và tiến lên ồ ạt.

lifteachotherup

Khi nói đến đất nước, chúng ta có khuynh hướng nói ngay đến hiến pháp, luật, nhà nước, v.v…  Tất cả những điều này đương nhiên là quan trọng, nhưng chúng thì cũng như nội quy và điều lệ của một công ty, hay tờ giá thú của hai vợ chồng trong gia đình.  Chẳng ai quan tâm đến nội qui và điều lệ của công ty khi bàn đến mạnh yếu lời lỗ của công ty, và chẳng ai nhắc đến tờ hôn thú khi nói đến sức mạnh hay điểm yếu của một gia đình.   Cái mạnh hay yếu chỉ do một điểm duy nhất mà ra—mọi người trong công ty và trong gia đình có hòa thuận và nâng đỡ nhau cùng tiến lên hay không, hay là chia năm sẻ bảy, dành giựt nhau, đấm đá nhau?  Cộng đồng ta sống—làng, xã, huyện, thành phố, quốc gia—cũng không ra ngoài qui luật căn bản này:  Mọi người chúng ta có đỡ đần nhau cùng đi lên hay không?  Hay là tìm cách đứng trên bằng cách đạp người khác xuống?  Nếu cùng nâng nhau lên thì đất nước đi lên, và cùng đạp nhau xuống thì đất nước đi xuống. Vấn đề giản dị thế thôi.

Vậy thì làm thế nào để chúng ta cùng nâng nhau lên, các bạn ?

Rất giản dị:

  • Chúng ta khen nhau và khuyến khích nhau.  Người nào làm điều gì đó, miễn là điều đó không có hại, thì ta luôn luôn có thể khen, dù là cách họ làm còn nhiều thiếu sót.  Ví dụ, một em xung phong trả lời trong lớp và trả lời sai, thì cái sai đó không quan trọng bằng tinh thần xung phong.  Giáo viên có làm cho em thấy cái hứng khởi của mình khi em xung phong không?  Còn sai thì giáo viên cho thêm thông tin sau, cho em và cả lớp, có chuyện gì đâu.
  • Nếu tìm chuyện để khen thì hầu như 90% điều mọi người làm quanh ta đều có cái gì đó cho ta khen, kể cả chuyên rất hàng ngày như ăn mặc.  Thỉnh thoảng mình gặp một anh hay một chị ăn mặc rất hay, màu sắc hòa hợp, và có “cái gì đó” rất là nghệ thuật (nói là “cái gì đó” vì mình chẳng biết nó là cái gì, mấy chục năm nay mình vẫn chưa thuộc xong cách thắt cà vạt, rất bực mình!  Tại sao đàn ông phải mang cái cà vạt làm gì cho rộn ràng, mất công quá!  Mình tin là cái và vạt đầu tiên do một nhà tạo mẫu nữ tạo ra, chỉ để tiện nghi khi muốn kéo cổ ông chồng), dù sao đi nữa thì mỗi lần thấy một anh hay chị ăn mặc nghệ thuật như vậy mình cảm thấy rất vui vẻ yêu đời, và mình hay nói ngay với người đó, “Mỗi khi gặp chị/anh, cách ăn mặc của chị/anh làm tôi yêu đời hết sức.”  Đó là một lời ca ngợi rất thành thật, và mình biết là người nghe nó cũng vui.
    people-helping-each-other

  • Nếu thấy ai yếu điều gì đó mà ta có thể giúp họ khá hơn thì nhắc nhẹ một câu (trừ khi đã có phản hồi, “Cám ơn, đủ rồi,” thì thôi).  Nhắc nhẹ là nghĩa vụ của mình (vì “yêu người”), theo hay không là quyền của người nghe.  Hãy tôn trọng nhau và đừng áp chế nhau.
  • Tạo cơ hội cho nhau: Có cơ hội làm ăn, thăng tiến, thì giới thiệu cho nhau, giúp nhau đi lên.  Nhiều người thấy cơ hội không hạp với y’ thích mình hoặc mình không đủ khả năng, cũng dìm luôn, không giới thiệu cho bè bạn!  Vậy có phải là lớ ngớ không?  Thực ra khi ta giới thiệu cho bạn thì xem như là bạn mắc nợ ta 1-0, dù ta không xem là nợ, thì bạn vẫn xem đó là nợ.   Cho nên, ta cũng mong cho bạn thành công khá, để mai mốt hắn còn khả năng “trả nợ” một lúc nào đó, nếu không trả cho ta thì biết đâu lại trả cho con cháu ta.  Đã trồng cây thì sẽ có quả.
  • Các bạn có biết tại sao các băng đảng mafia và tham nhũng rất mạnh không?  Tại vì họ không bao giờ đi cá nhân lẻ tẻ, họ luôn luôn làm việc theo băng đảng.  Vậy là khôn ngoan đó, các bạn ạ.  Những người lương thiện thật thà thường yếu kém, vì lớ ngớ, không biết nguyên tắc “một cây làm chẳng nên non, ba cây chụm lại nên hòn núi cao.”

    Nếu có y’ tưởng làm ăn thì nên chia sẻ, đừng khư khư sợ hãi.  Guy Kawasaki , một nhân vật nổi tiếng của Thung Lũng Silicon Valley, giám đốc điều hành và chủ tịch của quỹ đầu tư mạo hiểm Garage.com, nói: “Nếu bạn có một ý tưởng, chia sẻ nó, nói về nó, xin phản hồi về nó. Đừng có ôm khư khư vào ngực. Hãy tạo ra đối tác và đồng minh. Cho người ta thuê y’‎ tựởng của bạn.  Bởi vì, như tôi đã nói, không phải chuyện độc đáo của ý tưởng là chìa khóa. Mà điều độc đáo là khả năng thi hành ý tưởng đó của bạn.”

  • Lâu lắm rồi, mình có đọc được một ngụ ngôn về thiên đàng và hỏa ngục.  Thiên đàng và hỏa ngục y hệt nhau.  Mỗi nơi có một nồi cháo và mọi người ngồi vòng tròn chung quanh nồi, cách nồi khá xa.  Mỗi người có một cái muỗng (cái thìa) rất dài, dài hơn cả cánh tay mình để có thể với tới nồi cháo.  Bàn tay mỗi người gắn dính chặt vào một đầu muỗng.  Ở hỏa ngục, mỗi người chiến đấu vô vọng ngày đêm để lo đút cháo cho chính mình (nhưng không được vì muỗng quá dài).  Ở thiên đàng, chẳng ai tự đút cho mình cả, mọi người đút cho nhau ăn.
  • Chúc các bạn một ngày vui.

    Mến,

    Hoành

    © copyright TDH, 2009
    www.dotchuoinnon.com
    Permission for non-commercial use

    Trẻ em học theo cách chúng sống

    children
    Nếu trẻ em sống với chỉ trích, chúng học lên án
    Nếu trẻ em sống với thù địch, chúng học đánh nhau.
    Nêu trẻ em sống với sợ hãi, chúng học sợ sệt
    Nếu trẻ em sống với thương hại, chúng học than thân trách phận
    Nếu trẻ em sống với châm chọc, chúng học nhút nhát.
    Nếu trẻ em sống với ghen tương, chúng học ghen tị
    Nếu trẻ em sống với nhục nhã, chúng học cảm giác có tội.
    Nếu trẻ em sống với khuyến khích, chúng học tự tin
    Nếu trẻ em sống với chịu đựng, chúng học kiên nhẫn.
    Nếu trẻ em sống với khen ngợi, chúng học tri ân.
    Nếu trẻ em sống với chấp nhận, chúng học yêu thương
    Nếu trẻ em sống với chấp thuận, chúng học thích thú chính mình.
    Nếu trẻ em sống với công nhận, chúng học được rằng có một mục đích là điều rất tốt.
    Nếu trẻ em sống với chia sẻ, chúng học rộng lượng
    Nếu trẻ em sống với thành thật, chúng học chân thật
    Nếu trẻ em sống với công bằng, chúng học công lý
    Nếu trẻ em sống với tử tế và quan tâm, chúng học kính trọng
    Nếu trẻ em sống với an toàn, chúng học về có niềm tin ở chính chúng và những người xung quanh.
    Nếu trẻ em sống với tình bạn, chúng học được rằng thế giới là một nơi tốt để sống.

    Nguyễn Minh Hiển dịch

    .
    vietnamese-children-running
    Children Learn What They Live

      By Dorothy Law Nolte, Ph.D.

    If children live with criticism, they learn to condemn.
    If children live with hostility, they learn to fight.
    If children live with fear, they learn to be apprehensive.
    If children live with pity, they learn to feel sorry for themselves.
    If children live with ridicule, they learn to feel shy.
    If children live with jealousy, they learn to feel envy.
    If children live with shame, they learn to feel guilty.
    If children live with encouragement, they learn confidence.
    If children live with tolerance, they learn patience.
    If children live with praise, they learn appreciation.
    If children live with acceptance, they learn to love.
    If children live with approval, they learn to like themselves.
    If children live with recognition, they learn it is good to have a goal.
    If children live with sharing, they learn generosity.
    If children live with honesty, they learn truthfulness.
    If children live with fairness, they learn justice.
    If children live with kindness and consideration, they learn respect.
    If children live with security, they learn to have faith in themselves and in those about them.
    If children live with friendliness, they learn the world is a nice place in which to live.

    Copyright © 1972 by Dorothy Law Nolte

    Ta sẽ làm chi đời ta

    dreams_moon
    1. Trong nhóm thợ xây đang làm việc cạnh nhà tôi, có một cậu phụ hồ dáng ốm yếu thư sinh, nhưng luôn miệng ca hát. Cậu vừa tốt nghiệp phổ thông, làm những việc vặt như khiêng vác, sắp xếp đồ đạc, và ở lại công trường vào ban đêm để trông coi vật liệu. Đêm, nằm dài trên chiếu, dưới ánh đèn tờ mờ, xung quanh ngổn ngang gạch cát, cậu vừa đọc ngấu nghiến những tờ báo tôi cho mượn vừa hát vang hết bài này đến bài khác.

    Hỏi chuyện mới biết, ba mẹ cậu đều đi làm mướn, cố cho con học hết phổ thông, giờ thì ngặt lắm nên cậu phải lên Sài Gòn làm phụ hồ để kiếm sống và phụ giúp ba mẹ. Rồi cậu nói chắc nịch là sẽ kiếm đủ tiền để mai mốt đi học tiếp. Tôi hỏi cậu thích học ngành học gì. Cậu nói ngay rằng mình sẽ thi vào Nhạc viện.

    Một cậu phụ hồ nhà nghèo rớt đang nuôi giấc mơ vào Nhạc viện. Một hình ảnh dường như không thật khớp. Như hiểu ánh mắt ngại ngần của tôi, cậu nói thêm rằng nhiều người đã khuyên cậu nên theo một ước mơ khác, thực tế hơn. Nhưng cậu tin vào bản thân, và không có một con đường nào khác có thể làm cậu xao lãng.

    Tôi nghe tim mình nhói lên, vì một điều đã cũ, người nghèo nhất không phải là người không có một xu dính túi, mà là người không có lấy một ước mơ.

    Nói cho tôi nghe đi, ước mơ của em là gì vậy?

    .
    dreams
    2. Cách đây lâu rồi, tôi đọc được một cuốn sách của Vũ Hoàng Chương. Cái đầu đề của nó làm tôi mất ngủ nhiều đêm: “Ta đã làm chi đời ta?”.

    Có nhiều người tôi gặp đã từng day dứt bởi những điều giống nhau: Có phải chính mình đã chọn nghề này không? Có phải chính mình đã chọn cách sống này? Sao nó khác những ước mơ thời hoa niên của mình đến vậy? Hay là mình theo dòng đời đưa đẩy, mình chọn ngả dễ đi, đường êm ái chứ không phải chọn đường mình muốn được đi? Ước mơ tuổi mười lăm sao không biến mất, mà vẫn đeo bám mình cho đến tận bây giờ?

    Năm tháng qua đi, em sẽ nhận ra rằng những ước mơ không bao giờ biến mất. Kể cả những ước mơ rồ dại nhất trong lứa tuổi bất ổn định nhất là tuổi học trò.. Nếu em không theo đuổi nó, chắc chắn nó sẽ trở lại một lúc nào đó, day dứt trong em, thậm chí dằn vặt em mỗi ngày. Lúc ấy, có thể em sẽ phải ngậm ngùi mà thốt lên: “Chao ôi, ta đã làm chi đời ta vậy?”

    Nếu vậy, sao chúng ta không nghĩ đến điều này ngay từ bây giờ?

    Sao ta không ngồi xuống đây trong một ngày cuối năm và tìm kiếm câu trả lời từ đáy tim mình: Ta muốn làm gì? Ta muốn sống ra sao? Ta muốn trở thành ai trong cuộc đời này?

    Ta muốn làm chi đời ta?

    Sống một cuộc đời cũng giống như vẽ một bức tranh vậy. Nếu em nghĩ thật kỹ về điều em muốn vẽ, nếu em dự tính được càng nhiều những màu sắc mà em muốn thể hiện, nếu em càng chắc chắn về chất liệu mà em đã sử dụng, thì bức tranh trong thực tế càng giống với bức tranh mà em hình dung trong tâm trí. Bằng không, có thể nó sẽ là những màu mà người khác thích, là bức tranh mà người khác ưng ý, chứ không phải là em.

    Dan Zadra viết rằng: “Đừng để ai đánh cắp giấc mơ của bạn”. Vậy thì hãy tìm ra ước mơ cháy bỏng nhất của mình, nó đang nằm ở nơi sâu thẳm trong tim em đó, như một ngọn núi lửa đợi chờ được đánh thức…

    Phạm Lữ Ân

    Đi biển mồ côi một mình

    aloneinthesea
    Chào các bạn,

    Chẳng có cách nào tập luyện để lửa đốt tay mà ta không thấy đau, và chẳng có cách nào để tránh không bao giờ bị phỏng. Cuộc đời như một dòng sông, lúc này dòng sông tĩnh lặng, một lúc nào đó sẽ đến đoạn thác ghềnh. Tư duy tích cực không giúp chúng ta tránh thác ghềnh, trốn được khổ đau. Tư duy tích cực chỉ giúp chúng ta sống mỗi ngày vui vẻ và khi bị khốn khó thì ta có thể chống đỡ với thác ghềnh để có thể sống sót qua khỏi thác. Nhưng bị phỏng là phải đau.

    Paul McCartney của the Beatles kể lại khi John Lennon chết, Paul an ủi Yoko Ono, vợ của John: “Tôi hiểu chị đang cảm xúc thế nào” (I know how you feel). Yoko trả lời lại một cách tức giận, “Không, anh không hiểu tôi đang cảm xúc thế nào” (No, you don’t know how I feel).

    Tất cả những cơn đau đều như thế. Không ai thực sự có thể hiểu được, bởi vì hiểu chỉ là tư tưởng, nhưng đau là cảm giác thực sự. Người đau chỉ đau một mình, không ai chia sẻ được cái đau với mình cả. Ngay cả vợ chồng, khi vợ đau đẻ, dù cho chồng có đứng ngay trong phòng sinh thì cũng: “Đàn ông đi biển có đôi, đàn bà đi biển mồ côi một mình.” Đau luôn luôn là một nỗi cô đơn tuyệt đối. Cho nên, thực là lúc ta đang đau không ai có thể thực sự hiểu và chia sẻ với ta được. Có chăng cũng chỉ là một tí bên ngoài.

    Nỗi cô đơn tuyệt đối đó làm cho những cơn đau lớn trở thành vĩ đại, vì chồng lên trên cơn đau ban đầu là một nỗi cô đơn lớn hơn cả cơn đau ban đầu nhiều lần.

    Những lúc như vậy nếu ta nói vui vẻ yêu đời thì chẳng khác nào nói với người góa phụ chồng vừa mới chết “Vui vẻ, yêu đời lên.” Không được. Những lúc đó chúng ta chỉ có thể nói, “Chị cố giữ gìn sức khỏe. Cố ăn uống đầy đủ, đi ngủ đầy đủ. Đừng để chị mang bệnh.”

    Và chí có hai cách chia sẻ có hiệu lực. Một là, gần gũi đỡ đần nếu ta có thể làm được việc đó. Hai là nói “Em sẽ cầu nguyện cho chị.” Hai cách này là cách chúng ta cố gắng nói “chị không đi biển mồ côi một mình đâu,” để hy vọng thu nhỏ lại nỗi cô đơn vĩ đại kia phần nào.
    aloneinthesea1
    Chúng ta luôn luôn nói đến tư duy tích cực, nghe như là những siêu nhân, vì bản chất của nói là như thế. Nhưng sự thực là mọi người trên thế giới, tích cực hay không, thì cũng đau nhức khốn khổ như nhau khi gặp khó khăn hoạn nạn. Có khác nhau chăng chỉ là khả năng sống sót và vượt qua.

    Cho nên nếu bạn nào đang khổ đau nhức nhối–và chắc đó là con số không nhỏ, vì ai trong chúng ta lại chẳng có những đường dao xuyên tim mình không hôm nay thì ngày mai—thì bạn cũng nên nhớ rằng dù sao đi nữa thì bạn cũng không nhất thiết phải đi biển mồ côi một mình. Tất cả chúng ta đều ngồi trên một chuyến tàu của những người đã và đang và sẽ có nhiều đau khổ.

    Đau khổ là một điều chắc chắn. Và hai điều chắc chắn khác là: (1) Mọi người chúng ta đều biết đau khổ–bạn không đi biển mồ côi một mình đâu. (2) Kinh nghiệm cho thấy, dù là tình hình có tệ hại đến mức bạn nghĩ là không chịu đựng nổi, thì chắc chắn 100% là cơn bão của thế kỷ cũng phải đến lúc tàn. Nghĩa là, thời gian đứng vào phe của bạn.

    Chúc các bạn một ngày vui.

    Mến,

    Hoành

    © copyright TDH, 2009
    www.dotchuoinnon.com
    Permission for non-commercial use

    Ý nghĩa của thành phố này là gì ?

    askfordirection
    Chào các bạn,

    Một tấm biển cũ kỹ nằm trước một nhà thờ ở New Haven Green, thành phố New Haven, Connecticut có hàng chữ:

    “When the Stranger says: “What is the meaning of this city?
    What will you answer?

      TS Eliot”

    “Khi người xa lạ nói: “Ý nghĩa của thành phố này là gì?
    Bạn sẽ trả lời thế nào?”

    Mình giật thót mình. Có gì để trả lời cho người xa lạ? Chỉ có 3 giây suy nghĩ thôi!

    Ý nghĩa của thành phố nơi bạn ở là gì?

    Ý nghĩa của khu phố bạn là gì?

    Ý nghĩa của trường học của bạn là gì?

    Ý nghĩa của khu chợ gần nhà là gì?

    Ý nghĩa của cộng đồng những con người này là gì?

    Ý nghĩa của cái hồ này là gì?

    Người xa lạ hỏi.

    Chúc các bạn một ngày tuyệt vời,

    Hiển

    Hãy luôn mở cửa

    The_Open_Door
    Ngôi nhà được “khởi công” vào một ngày cuối năm 1978, trước khi tôi ra đời đúng hai tháng tròn và hoàn tất sau 52 ngày. Ông Nội đã tích góp từng tấm tôn, từng bao xi măng, từng thiên gạch…từ nhiều vụ lúa trước, và mặc dù nguyên liệu chưa được bao nhiêu nhưng ông vẫn quyết định bắt tay xây dựng ngôi nhà. Vì đứa cháu Nội đầu lòng của ông sắp chào đời. Mùa lạnh thì đang đến, và căn chòi trống lốc quây bằng cót, lợp bằng lá dừa nằm chơ vơ giữa rẫy mì mà ba mẹ tôi đang ở chắc chắn không thể che chở nổi cho sinh linh bé nhỏ (là tôi) qua những cơn gió buốt da tháng Chạp.

    Thế là, trong khi ba tôi đi cày, mẹ tôi đi dạy, bà Nội đi chợ thì ông Nội hì hục một mình đào móng, trộn vữa, đặt từng viên gạch…trên mảnh đất mà ông khai phá được từ nhiều năm trước. Và rồi căn nhà hoàn thành, rất đơn giản, chỉ là hai gian phòng chữ nhật ghép vào nhau thành hình L, lợp tôn, vách bằng gạch, quét vôi màu mỡ gà, những cánh cửa sơn xanh…và một chái bếp nhỏ chìa ra như cái đuôi xấu xí. Đối với ba mẹ tôi, món quà của ông là một thiên đường. Ông chỉ dặn một câu: “Trong ngôi nhà này, các con hãy yêu thương nhau, và hãy luôn mở rộng cửa!”

    Trong ngôi nhà ấy, tôi đã lớn lên. Những ngày thơ ấu êm đềm. Ban đêm, tiếng mưa xối, tiếng gió đưa những cành xoài ràn rạt trên mái tôn, cả tiếng xe chạy qua lại ngoài đường quốc lộ, những âm thanh quen thuộc dỗ tôi vào giấc ngủ. Buổi sáng mở mắt, chạy ra sân đã thấy những hàng bắp, những luống dưa leo tươi nõn, xanh ngắt mà ông Nội trồng quanh sân. Cỏ lóng lánh sương. Chim ríu rít trên cành ổi sau nhà…Con bò vàng cất tiếng “ụm bò… ò” bên cạnh cây rơm.

    Lớn lên một chút, ngôi nhà cùng chúng tôi trải qua những sự kiện đáng nhớ. Nhà tôi ở ngay mặt đường quốc lộ, lại có vườn xoài râm mát nên nhiều xe tải, xe khách Bắc Nam dừng lại cho khách nghỉ ngơi hoặc bị hỏng xe cả hai ba ngày trời. Sau một thời gian phải trả lời cho quá nhiều khách vào hỏi xin nước uống, tắm giặt, nấu ăn…Ba tôi quyết định dỡ cả hàng rào, chặt bớt cành xoài để xe có thể vào đậu hẳn trong sân. Đồng thời, đóng một tấm biển đề chỉ dẫn đến nhà bếp, nhà vệ sinh, giếng nước, và chua thêm câu : “Miễn phí!”. Tôi nhớ mãi những buổi trưa, mấy chị em ngồi chơi trước hiên, nhìn ra sân la liệt người trải chiếu, tấm nilông nằm ngồi dưới bóng xoài đợi sửa xe, nói chuyện ồn ào với đủ giọng…
    openheart
    Cũng một buổi trưa như thế, khi mẹ tôi đang nấu ăn trong bếp thì có người đàn bà mang bầu chạy vào kéo tay: “Chị ơi làm ơn làm phước. Em sắp sanh rồi!” Những người khách lỡ đường rỗi rãi liền nhao nhao chạy vào xem và la lên, bảo mẹ tôi đưa người phụ nữ ấy ra gốc xoài ngay, chứ để bà ấy đẻ rớt trong nhà mình thì…xui lắm! Mẹ rất bình tĩnh, lịch sự mời mọi người yên lặng ra ngoài, đóng cửa lại, lấy khăn gối sạch trải lên tấm phản gỗ cho người kia nằm, bảo tôi chạy đi gọi cô mụ gần đó. Cô mụ đến chưa được 10 phút thì đứa bé oe oe chào đời, ngay trên tấm phản mà chị em tôi vẫn ngủ trên đó. Cảm giác lạ lẫm mà tôi trải qua buổi trưa hôm ấy chưa bao giờ tan biến.

    Vài năm sau sự kiện đó, ba tôi mua giường mới cho mấy chị em, còn tấm phản thì mang ra hiên để ngủ trưa cho mát. Đêm nọ, một ông lão hành khất đột nhiên xuất hiện, xin được tá túc trên chiếc phản. Mẹ mang ra cho ông thêm cái gối và tấm mền. Cứ sáng sớm, ông xếp chăn gọn gàng rồi tay bị tay gậy mà đi cho đến tận khuya, khi cả nhà tôi đã ngủ, ông mới về. Đến khi trời trở lạnh, và đột ngột đổ mưa xối xả, mẹ đi qua đi lại ngó ra hiên vài lần, rồi bảo ba mời ông lão vào ngủ luôn trong nhà. Sáng mai, tỉnh dậy thì ông lão đã đi, không lời từ biệt, để chăn gối lại, chỉ mang theo… chiếc áo len của ba tôi vẫn treo ở đầu giường.

    Nhiều năm sau, gia đình tôi thỉnh thoảng vẫn nhắc lại những chuyện xưa cũ ấy. Tôi cười rằng: “Mẹ gan thật, chẳng may ông ấy không phải là người tốt và khiêng hết đi thì sao”. Mẹ cười hiền lành: “Ừ, cũng có thể. Nhưng để ông ấy ngủ ngoài mưa thì mẹ không chịu được. Con không biết cái cảnh đó khổ sở như thế nào đâu. Ông Nội cũng đã luôn nói là “hãy mở rộng cửa”. Mà mẹ nghĩ, mình đối xử như vậy, lẽ nào…”

    Cái triết lý đó của ba mẹ tôi, cũng đơn sơ giản dị như ngôi nhà vậy, cứ thế mà qua bao thăng trầm cuộc đời. Và cứ mỗi năm, cho đến gần 20 năm sau, đứa bé tên Rớt ngày nào bây giờ đã thành chàng trai chững chạc, vẫn theo cha (mẹ của cậu bé thì không bao giờ đến vì…mắc cỡ) trở lại cám ơn ba mẹ tôi và rất áy náy khi thấy gia đình tôi vẫn cứ thế, vẫn ngôi nhà cũ, khu vườn xưa, chứng tỏ chẳng làm ăn “lên” được, trong khi gia đình họ thì khá giả hơn xưa rất nhiều.

    Thật ra, mẹ nói, bây giờ ba mẹ đã có dư khả năng xây một căn nhà mới. Nhưng mỗi lần nhìn lại tường vôi loang lổ, cánh cửa gỗ sơn xanh, mẹ lại nhớ ông Nội nay đã về với đất mà không đành lòng. Vả lại, mẹ nhấn mạnh : “Ba mẹ vẫn thấy mãn nguyện khi sống trong căn nhà này!”. Tôi hiểu mẹ, bởi tôi cũng vậy, ngay cả khi đã lấy chồng, và đến sống trong một ngôi nhà khác, tiện nghi và đẹp đẽ hơn rất nhiều, nhưng chỉ khi về lại ngôi nhà cũ, tôi mới có được những giấc ngủ thật sâu. Ngôi nhà không chỉ là ngôi nhà, mà là tổ ấm thương yêu, là kỷ niệm. Nó cũ kĩ đơn sơ vậy, nhưng đã chở che cho cả một gia đình, từ khi đưá con đầu lòng của ba mẹ tôi ra đời cho đến khi đứa con út tốt nghiệp đại học. Nó nhỏ bé chật chội vậy, nhưng luôn mở rộng cửa, để chở che cả những mảnh đời nào đó tình cờ ghé ngang.

    Đông Vy

    Phải có danh gì với núi sông ?

    reputation

    Chào các bạn,

    Đã sinh ra ở trong trời đất, phải có danh gì với núi sông? Các bạn có thấy vấn đề gì với câu nói đó không? Đó là chữ “danh.” Chữ này tạo ra rất nhiều vấn đề:

    1. Nếu bạn là người có thể để “danh” cho đời, thì mọi hành động bạn làm trong đời chỉ nhắm mục đích để lại “danh.” Đó không phải là chỉ nhằm mục đích phục vụ “cái tôi” của mình sao?

    Dĩ nhiên, ta có thể nói, vậy thì sao? Nhắm xây dựng “danh” cho mình cũng là việc tốt, vì “danh” đó đòi hỏi mình làm mọi việc lợi ích cho đời. Dù là có “cái tôi” làm chủ đích trong đó, mọi hành động vẫn tốt cho đời cơ mà.

    Đúng như vậy. Nhưng nếu mọi người đều nhắm vào “danh” cho mình, thì đất nước sẽ không có sáng tạo. Vì người sáng tạo, như ta đã nói nhiều lần trước đây, luôn luôn là người thiểu số, làm những việc mà đám đông chê bai và chống đối. Nếu bạn là người sáng tạo, thì thành công và danh tiếng ở đâu không thấy, nhưng trước mắt bạn sẽ được biết đến như “thằng điên, thằng khùng, dốt, lập dị…” Và nếu các y’ kiến và lối sống mới của bạn khác với truyền thống văn hóa xưa nay, thì đương nhiên bạn sẽ được xem là “không tôn trọng truyền thống ông cha, ngoại lai, phản bội tổ tiên…”
    ego

    Cái “danh” thường là cái đám đông cho ta. Nếu ta theo đuổi cái “danh” ta thường trở thành nô lệ cho đám đông, phục vụ truyền thống có sẵn, và dập tắt sáng tạo. Đây có phải là l‎y’ thuyết không các bạn? Không, đó là chuyện vẫn đang xảy ra ngày nay trong xã hội ta. Ví dụ, nếu mình vừa nói tiếng Việt vừa chêm English vào trong câu để nghe cho smooth như thế này, thì có cơ hội là ai đó có thể viết một bài phê phán là mình lai căng và ngoại lai. Vài người còn cực đoan đến mức, nếu các bạn đi du học chẳng hạn, khi trích dẫn Abraham Lincoln hay Ronald Reagan, thì các bạn có thể sẽ bị gán ngay một nhãn “lai căng”.

    Cái “danh” luôn luôn là nhà tù của sáng tạo. Trong nhiều trường hợp, nó thường trở thành kỳ thị, áp bức, truy tố những người và những luồng gió sáng tạo. Và trong hệ thống giáo dục của chúng ta, phải chăng cái danh là nguồn gốc của bệnh thành tính và háo danh, các bạn?
    xichlo
    2. Nếu bạn là người quê mùa thất học thì bạn sẽ chẳng có danh gì với núi sông cả. Nếu vậy, cuộc đời của bạn chằng đáng gì sao? Dù chúng ta có cố ly’ luận cãi chày cãi cối thế nào, thì “danh” luôn luôn có khái niệm kỳ thị–trong một xã hội nào đó, luôn luôn chỉ có một số người rất nhỏ là có danh. Đại đa số thì không ai biết đến, tức là vô danh, hay nói theo từ thời nay là “đa số thầm lặng”. Những người nằm trong đa số thầm lặng này, chẳng ai có danh ngoài vòng gia đình và vài người bạn của họ cả.

    * Mình chẳng biết khái niệm chữ “danh” này từ truyền thống triết l‎y’ hay đạo học nào ra, nhưng mục đích “làm nên tiếng anh hùng đâu đấy tỏ” và “thông minh nhất nam tử…trong vũ trụ đã đành phận sự, phải có danh mà đối với núi sông…” tất cả các điều này nghe không ổn.

    Ý niệm chính ở đây phải là “phải có công gì với núi sông” (và có lẽ là Nguyễn Công Trứ thực sự nghĩ về “công” khi dùng chữ “danh”, nhưng tiếc thay đối với đa số mọi người, danh là danh và công là công, hai chữ rất khác nhau). Hãy phục vụ núi sông mà không cần “danh” gì cả. Phục vụ núi sông thì mọi người đều có thể phục vụ bình đẳng trong vai trò giáo sư, giáo viên, tướng, binh sĩ, nông dân, xích lô, của mình. Mỗi người một việc khác nhau. Ai cũng đều có công với đất nước—từ người có danh đến người vô danh, từ người “thông minh nhất nam tử” đến người dốt nhất nước.
    CayRuong-01
    “Công” là mục tiêu của đời sống, danh là hậu quả của công. Đừng nhầm lẫn mục tiêu và hậu quả. Đôi khi công tạo ra danh lớn, đôi nhi danh nhỏ, đôi khi vô danh. Danh thì như tiền bạc—công có thể tạo ra nhiều tiền, ít tiền, hay chẳng có đồng nào. Nhưng số tiền to nhỏ không có nghĩa là công to nhỏ, và chẳng ai nên đặt tiền là mục tiểu của đời sống mình cả. Các mục tiêu đời sống thường là cái gì cao quí hơn tiền. Đôi khi các mục tiêu cao cả mang lại nhiều tiền, nhưng đó không phải là ly’ do để dùng tiền, hay danh, là mục tiêu của đời sống. Tại sao vậy? Tại vì tiền và danh là những cái vừa phù du vừa không cao quí đủ để kích động qủa tim con người ở tầng sâu thẳm nhất.

    Chúc các bạn một ngày vui.

    Mến,

    Hoành

    © copyright TDH, 2009
    www.dotchuoinnon.com
    Permission for non-commercial use

    Bồ câu, chim sẻ, đàn sóc và ông già “thuộc về” công viên

    Ông già và chim bồ câu :-)
    Ông già và chim bồ câu 🙂

    Chào các bạn,

    Chủ nhật vừa rồi, mình đi dạo bộ ở công viên New Haven Green, khuôn viên trường đại học Yale và gặp một cảnh tượng thú vị 🙂

    Một đàn bồ câu, sẻ, và sóc dễ thương chạy nhảy quanh một ông già đang ngồi trên ghế đá. Ông mặc quần sóc, áo sơ mi hơi nhếch nhác, nhưng tươi tắn như làn gió và rất “thuộc về” công viên. Ông đang cho đàn chim ăn những viên lạc, cạnh ông có mấy tờ báo.

    Mình ngạc nhiên đứng lại để ngắm. Ông đang mải mê cho chim ăn lạc và ngắm chúng. Mình không xa lạ với sự thân thiện giữa con người và chim bồ câu ở những nước Tây phương. pigeon2 Chim chóc tự do lắm, hồi trước mình cũng cho chim ăn bánh mỳ, thỉnh thoảng cũng bị chim mổ trộm nếu không để ý. 🙂  Nhưng lần này đúng là tuyệt thật khi được thấy rất gần và gần gũi với chim chóc.  🙂

    Mình chào ông và xin ông mấy viên lạc, và bẻ nhỏ ra. Mình ném lạc xuống đất, chim xà tới mổ. Mình để lạc trên tay và hạ thấp tay xuống, chim bay tới mổ, mổ cả vào tay mình. Mình nâng tay cao dần lên, chim chấp cánh bay cao theo tay, đậu vào tay để ăn lạc. Mình ấp nhẹ tay kia vào đôi cánh chim nhưng không ôm chặt chúng vào đôi tay để rồi ném lên khoảng không vì chúng không thích như thế.  🙂

    Mình nói chuyện với ông, ông kể tên những chim bồ câu, chim sẻ, con sóc mà ông đặt tên ở công viên này–Johny, Liz, Tiny, Peter… Ông nói lẩm bẩm “You’re camouflaged but I see you”, hóa ra có một con sóc đang đứng đầu ở dưới đuôi ở trên, dọc theo thân cây sồi phía trước. Ông gọi “kéc kéc kéc” và chú sóc chạy xuống từ từ từ thân cây, đi đến tay của ông, đứng bằng 2 chân sau, dùng hai chân trước giữ viên lạc và măm măm. Ông kể chuyện chuyển hóa tất cả bồ câu, chim sẻ và sóc từ ăn bánh mỳ sang ăn lạc như thế nào. Lúc đầu, chúng bị nhầm là ông sẽ cho chúng ăn bánh mỳ và sau đó nghiền ăn lạc luôn.

    Chim bồ câu ở Nhật
    Chim bồ câu ở Nhật

    Ông kể chuyện, một lần có chú bồ câu gắp viên lạc nhưng viên lạc lại nằm ngang so với mỏ chim, mỏ chim lại mềm quá nên chú cứ loay hoay mãi không biết làm sao với viên lạc nằm ngang mỏ mình. Ông phải đánh trống lảng để chim buông mỏ và viên lạc rơi xuống, nếu không chú chim đó chắc chẳng biết làm sao. 🙂

    Ông chỉ lên một chú chim đang bay một mình cao tít trên đỉnh của nhà thờ gần đó. Người  nói chuyện râm ran và chim đang măm măm, bồng òa một cái như có đợt gió nhẹ, cả đám chim nhất loạt bay đi và đậu lại ở đám cỏ ở phía xa. Mình hỏi ông sao thế, ông bảo “I wish I could know” 🙂

    Bồ câu ở Ý.  Luật Ý cấm cho bồ câu ăn vì chúng tự do quá :-)
    Bồ câu ở Ý. Luật Ý cấm cho bồ câu ăn vì chúng tự do quá 🙂

    Mình hỏi, chắc nhiều người chụp ảnh ông lắm. Ông nói chắc đến mấy trăm người. Mình hỏi tên ông để mình kiếm ông trên Internet, vì mình không có máy ảnh mang theo để chụp ảnh ông. Ông cười, bảo là chẳng ai hỏi cả, chắc họ gọi ông là “bird man” hay “pigeon man” 🙂 Mình sau đó cũng chép lại tên ông. Ông tên là Bear Hilliker. 🙂

    Rốt cuộc mình không tìm thấy hình ông trên Internet khi mình viết bài này. Mình đành lấy các hình bồ câu khác vậy 🙂

    Bồ câu ở New York
    Bồ câu ở New York

    Ông là một người tàn tật, làm nghề nhặt ve chai để sống. Ông nhặt những vỏ chai mà các du khách đến thăm trường Yale bỏ lại trên các thùng rác. Câu chuyện của ông và mình trải dài từ chim sẻ, tên chim, đặc điểm của sóc, tới chuyện ngụ ngôn về chim sẻ trong thánh kinh, và cúm chim và ảnh hưởng tới môi trường của sự văn minh của con người. Vừa nói, cả hai vừa ngắm chim sẻ và sóc. 🙂

    Thoáng chốc, mình hòa vào thế giới của động vật và cây cối xung quanh công viên. Mình nhận ra rằng, trước khi nói chuyện với ông già, mình đúng thật là một du khách. Thoáng sau đó, mình đã là người “thuộc về” công viên. 🙂 Tự nhiên mình để ý tới những du khách và những người “thuộc về” công viên trong khu vực này. Mình nghe thấy tiếng chim hót líu lo, của gió thổi qua cành cây, và nhìn thấy các con sóc chạy nhảy giữa một chủ nhật nắng dịu.  Hóa ra, có một bản giao hưởng nhạc nền đang ngân vang trải khắp công viên này, và có lẽ cũng ở bất kỳ đâu, nơi công sở, bệnh viện hay trường học. Nếu ta mở lòng mình, ngạc nhiên như một em bé, quan sát xung quanh và “tune in” (bắt tần số), ta sẽ “thuộc về” và không chỉ những người du khách. 🙂

    Chúc các bạn một ngày “đúng tần số” 🙂

    Hiển.

    Vạn thọ hương

    vantho-merigold
    Có nhiều năm, tôi nán lại Sài Gòn đến tận hai mươi chín, ba mươi Tết, mặc dù mẹ cứ gọi điện thúc giục về mau.

    Nán lại, để đợi lãnh hết các thứ tiền lương thưởng, rồi mới rộn rã chạy ra chợ Trần Hữu Trang mua mấy thứ bánh, mứt ở quê không có. Thứ mứt dừa non mềm và dẻo của Sài Gòn khác xa loại mứt dừa già tự sên ở nhà, chưa kể mứt me, mứt bí, hạt dẻ, các loại bánh kẹo “sang trọng” mà khi mời khách, bao giờ mẹ cũng thêm một câu “cái này mua tận Sài Gòn đó, ở đây không có đâu”. Xong lại chạy một vòng ra đường Hai Bà Trưng, Lê Văn Sỹ mua cho mấy đứa em chục chiếc áo sơ mi và quần jeans hàng thanh lý bán ở lề đường. Gom góp hết mấy tờ lịch treo tường được tặng. Vội vàng gói ghém cho kịp chuyến tàu tối.

    Bình thường khi đi tàu, mạnh ai nấy ngồi. Những câu chuyện cảnh giác đầy rẫy trên báo khiến cho mọi người trở nên khép kín. Tôi thường trải qua những đêm trên tàu bằng cách ngủ co chân trên ghế, sao cho không phiền đến người bên cạnh.

    Nhưng chuyến tàu Tết thì khác. Khi con tàu bắt đầu xình xịch lăn bánh ra khỏi ga Hòa Hưng, tôi nghe quanh mình bỗng đầy ắp những tiếng thở dài nhẹ nhõm. Về quê ăn Tết. Những lo toan thường ngày đã xếp lại. Mặc kệ những lo âu về việc phải tìm một chỗ ở mới hay thậm chí chỗ làm mới khi trở vào sau Tết. Tất cả đều thấy lòng xôn xao, chút tiền còm trong túi, chút quà mọn trong giỏ, và niềm vui được về quê kéo mọi người lại gần với nhau. Trong chốc lát, bỏ lại đằng sau những ánh đèn thành thị, tiếng nói chuyện bắt đầu tràn ngập toa tàu. “Quy Nhơn hả?” “Nha Trang cháu ở đường nào?” “Quê đâu mà nhìn mặt quen quen?”

    Gần như tất cả những người bạn đường của tôi trên toa ghế cứng chật ních người đều đã qua một năm lao động mệt mỏi ở Sài Gòn. Những khó nhọc và bụi bặm của cuộc sống thường ngày vẫn vương bám trên vầng trán đầy nếp nhăn và những đôi bàn tay cáu bẩn. Nhưng trong khoé mắt họ ánh lên niềm vui. Những gói giấy, túi, giỏ nhét chật căng để chen chúc dưới gầm ghế.
    vantho-merrigold
    Một năm kia, dưới chân tôi là hai chậu vạn thọ.

    Chàng trai đen sạm ngồi ngay lối đi cười ngượng nghịu: “Chật quá, chị làm ơn cho để ké chút…” rồi như phân bua, anh nói tiếp “bông thọ này ông bác ở Củ Chi tặng, chứ ở ngoài quê rẻ rề”

    Tôi mỉm cười. Đúng rồi, rẻ rề. Cái thứ vạn thọ lùn, bông tròn, màu vàng chanh hay ngả sang màu nghệ, một chục ngàn mua được vài chậu.

    Có một lần, tôi tình cờ nhấp vào trang web từ điển mở Wiktionary ở ngay từ vạn thọ. Thấy trong đó viết: “Loài cúc, hoa có nhiều cánh, màu vàng, trồng làm cảnh”, ở dưới chêm một câu xanh rờn “Hoa vạn thọ rẻ tiền”. Tự dưng thấy nhoi nhói.

    Chợt nhớ cô bạn đi du học ở Úc, năm kia Tết không về được, ra chợ người Việt nhìn bông vạn thọ mà òa khóc. Cô bảo rằng chợ Tết ở xứ xa chỉ có độc hoa vạn thọ, đích thị cái thứ hoa nhà quê mà sao sang đến đó lại nao lòng quá vậy.

    Bạn nức nở qua điện thoại kể một năm nào đó ở lại Sài Gòn ăn Tết, tối ba mươi đi chợ hoa muộn, nhìn thấy mấy chậu vạn thọ không bán hết bị người bán bỏ lăn lóc bên lề đường, chưa qua giao thừa mà cánh đã rụng tả tơi. Bạn tiện chân đá bụp cả chậu vô đống rác, miệng than: “Chời chời, cái thứ bông này mà ở Sài Gòn cũng bán nữa nè chời?”

    Kể lại, để thấy thương làm sao. Vạn thọ ơi vạn thọ, nếu không vì cái tên chắc mày còn thiệt thòi nữa. Vì cái màu vàng tròn đầy quá phô phang hết cả cái duyên, vì cái mùi thơm nồng hắc quá khiến người ta phải nhăn mặt.

    Trên chuyến tàu về Tết năm ấy, người bạn đồng hành còn cho tôi biết thêm nhiều bài thuốc từ hoa vạn thọ. Rằng hoa vạn thọ phơi khô dùng nấu nước uống rất mát. Lá và hoa tươi giã ra trộn với chút muối đắp vào những chỗ sưng sẽ tan máu bầm rất nhanh… Tôi tiếc không ghi lại, chỉ nhớ sơ sơ.
    van tho3
    Nhưng tôi vẫn nhớ rằng, người bạn đó là một sinh viên trốn vé, suýt nữa thì bị nhân viên tàu đẩy xuống cùng với hai chậu hoa và chiếc ba lô nhẹ tênh. Vài ba người ngồi quanh đó đã cùng tôi góp tiền mua vé cho anh tiếp tục cuộc hành trình. Đáp lại với đôi mắt long lanh và nụ cười ngượng nghịu, anh tặng tôi một chậu vạn thọ trước khi nhảy xuống ở một ga xép. “Chẳng có gì, chị nhận giùm cho tui khỏi áy náy”.

    Ông cụ già ngồi cùng hàng ghế với tôi, vuốt chùm râu trắng bé xíu dưới cằm, khe khẽ đọc:

    Nhất nhơn tác phước, thiên nhơn hưởng,
    Độc thọ khai hoa, vạn thọ hương.*

    Tàu lại xình xịch đi. Đêm mát và đen như thạch. Tôi nhìn xuống những bông vạn thọ chợt bừng sáng lạ lùng trong ánh điện mờ, mùi hương nồng tràn ngập toa tàu. Tết đang đến gần, gần lắm!

    ĐặngNguyễn Đông Vy

    * Câu này nguyên là “Nhất nhân tác phúc thiên nhân hưởng/ Độc thụ khai hoa vạn thụ hương”(Một người làm phúc, ngàn người được hưởng; một cây trổ hoa, vạn cây được thơm lây).

    Tích cực hay tiêu cực nhìn từ bên ngoài

    gratitude
    Chào các bạn,

    Chúng ta luôn luôn nói đến tư duy tích cực và hành động tích cực như là một hoạt động phát xuất từ tâm ta. Nghĩa là, y’ nghĩa thực sự của một hành động thì chỉ có người làm nó mới biết. Các phê phán và kết luận từ bên ngòai đều không chính xác. Vậy có nghĩa là ta không thể dùng bên ngoài để định giá tích cực tiêu cực hay sao?

    Thưa, vấn đề lệ thuộc vào ta là ai—người làm hành động? hay người nhận hành động? Giả sử một người hành khất được một người phụ nữ cho 20 nghìn đồng. Ông ta có cần phải biết người phụ nữ đó nghĩ gì trong đầu không? Có cần biết bà ta cho vì lòng thương người hay vì muốn nổi tiếng không? Nếu cần phải biết như vậy thì có thể người hành khất này sẽ sớm nghỉ làm hành khất, vì anh ta sẽ chết đói rất nhanh. Hơn nữa, không ai có thể biết được trong đầu người khác, vậy thì đừng đoán mò mất công vô ích. Cứ phán đoán theo bên ngoài—bà ấy giúp mình một số tiền, cứ nhận và cám ơn bà ấy thật tình. Vậy là đủ.

    Ngay cả khi nguời làm không thực sự có lòng tốt, nhưng việc làm đó tốt đối với người nhận, thì người nhận cứ nhận và cám ơn nồng nhiệt thật tình. Ví du: Người phụ nữ trên thực sự muốn nổi tiếng khi cho tiền, và người hành khất cũng biết được điều đó, nhưng 20 nghìn đồng đến tay anh ta là một hành động thiện, nó giúp cho anh và con cái được một bữa ăn. Vậy thì, anh nhận nó như là một cử chỉ thiện hảo và cám ơn thật tình. Việc bà ấy muốn nổi tiếng chẳng ăn nhập gì đến lợi ích và suy tưởng của anh hành khất cả.

    Ví dụ khác. Mỹ viện trợ giáo dục cho Việt Nam là để giúp Việt Nam đào tạo nhân tài, nhưng với mục đích xa hơn là để Việt Nam thành một quốc gia thân Mỹ với lãnh đạo đào tạo từ Mỹ. Cứ coi như là mục tiêu ích kỷ đi. Nhưng Việt nam vẫn được lợi ích rất nhiều từ những viện trợ giáo dục đó, vậy thì ta cứ hăng hái nhận lãnh và cám ơn rất thật tình. Và nếu Việt Nam có thân Mỹ thì cũng chẳng sao, vì chính sách ngọai giao của Việt Nam hiện nay là thân thiết với mọi quốc gia trên thế giới.
    gratitude1
    Nói tóm lại, khi thụ nhận một hành động, chúng ta chỉ có thể và chỉ nên xem xét bên ngoài và những lợi lộc mà hành động đó mang đến cho ta, và cám ơn thật tình. Không nên suy đoán điều không thể biết và cũng không cần thiết—là người làm hành động đó thực sự nghĩ gì—để rồi có những hành động rất vô ơn như là: “Ối, tiền chùa không lấy thì uổng. Chứ cái đám đó thì ân nghĩa phúc đức gì!” Vô ơn bạc nghĩa như thế chỉ vì ngồi suy đoán lung tung, là một tội với trời đất và với con người. Thà là không nhận. Nếu nhận là phải tri ân.

    • Đó là về người nhận.—người nhận không thể biết tâm ‎ y’ của người cho, vì vậy không nên suy xét lăng nhăng mà chỉ nên thấy lợi ích cho mình và cám ơn. Tuy nhiên, nếu ta là người cho, thì ta biết rất rõ tâm ‎ của mình. Vậy thì ta phải có được tâm ‎y’ tốt và không thể làm việc chỉ vì những hào nhoáng—cám ơn, nổi tiếng, ghi danh—bên ngoài. Nếu làm việc tốt chỉ vì bên ngoài thì chẳng được phúc đức gì cả mà chỉ gây nên tội. Tại sao? Vì chạy theo hào nhoáng tiếng tăm bên ngoài là nuôi dưỡng thêm “cái tôi” của mình cho thêm trương phình. Mà cái tôi càng lớn thì cơ hội cho mình làm thêm bao nhiêu điều xấu xa càng tăng. Các việc thiện mình làm, có thể thiện cho người khác, nhưng đối với mình thì chúng đã biến thành thực phẩm nuôi nấng cái tôi của mình; đó là nuôi dưỡng mầm ác.

    • Tóm lại, ta có 2 qui luật suy tư ngược chiều nhau tùy theo ta là ai. Nếu ta là người nhận hành động, ta phán đoán theo bên ngoài và tri ân mà không nên đoán mò tâm y’‎ của người làm (ngọai trừ một vài trường hợp đặt biệt cần biết tâm y’‎ người làm, như khi tòa án nhìn bằng chứng bên ngòai để quyết đoán là thủ phạm cố y’ giết người hay đó chỉ là tự phòng vệ).
    lookintoyourheart
    • Người tư duy tích cực hầu như luôn luôn có 2 qui luật trái ngược nhau trong mỗi trường hợp—một cho mình và một cho người:

      — Không quan tâm đến người khác nghĩ gì về mình, nhưng quan tâm đến mang lợi ích an vui đến cho người khác.
      — Không cầu nguời yêu mình, nhưng cầu mình yêu người.
      — Không có cái tôi cho mình, nhưng nâng cao phẩm tính của người khác.
      — Không đòi công l‎y’ cho mình, nhưng mang công l‎y’ đến cho mọi người.

    Hai bộ qui luật gần như đối chọi nhau tùy theo đối tượng là mình hay người. Nhưng cả hai rốt cuộc phục vụ cùng một mục đích—mang đến an lạc cho mình cũng như cho người khác.

    Chúc các bạn một ngày vui.

    Mến,

    Hoành

    © copyright TDH, 2009
    www.dotchuoinnon.com
    Permission for non-commercial use

    Lắng nghe

    askUtolisten
    Khi tôi hỏi bạn lắng nghe tôi
    Và bạn bắt đầu đưa cho tôi lời khuyên
    Bạn đã không làm điều tôi hỏi

    Khi tôi hỏi bạn lắng nghe tôi
    Và bạn bắt đầu bảo tôi tại sao tôi không nên cảm xúc như vậy
    Bạn đang giẫm đạp lên cảm xúc của tôi

    Khi tôi yêu cầu bạn lắng nghe tôi,
    Và bạn cảm thấy bạn phải làm gì đó để giải quyết những vấn đề của tôi,
    Bạn thất bại với tôi, lạ lùng như thế đó.

    Nghe.
    Tôi chỉ hỏi là bạn lắng nghe,
    Không phải nói hay làm – chỉ nghe tôi thôi.

    Khi bạn làm gì đó cho tôi
    Mà tôi cần phải chính tôi làm điều đó,
    Bạn góp thêm vào nỗi sợ và cảm giác yếu kém của tôi.

    Nhưng khi bạn chấp nhận một thực tế giản đơn.
    Rằng tôi thực sự cảm thấy điều gì tôi cảm thấy,
    Dù là vô ly’ đến thế nào,
    Thì tôi có thể dẹp qua chuyện cố gắng thuyết phục bạn
    Và tôi có thể vào việc
    Tìm hiểu những gì bên sau cảm xúc của tôi.

    Vậy, hãy lắng nghe và chỉ nghe thôi
    Và, nếu bạn muốn nói
    Đợi một phút để đến lượt bạn – và tôi sẽ lắng nghe bạn

    .
    desperate
    Listen

    When I ask you to listen to me,
    And you start giving me advice,
    You have not done what I asked.
    When I ask that you listen to me,
    And you begin to tell me why I shouldn’t feel that way,
    You are trampling on my feelings.
    When I ask you to listen to me,
    And you feel you have to do something to solve my problems,
    You have failed me, strange as that may seem.
    Listen.
    All that I ask is that you listen,
    Not talk or do – just hear me.
    When you do something for me
    That I need to do for myself,
    You contribute to my fear and feelings of inadequacy.
    But when you accept as a simple fact
    That I do feel what I feel, no matter how irrational,
    Then I can quit trying to convince you
    And go about the business
    Of understanding what’s behind my feelings.
    So, please listen and just hear me
    And, if you want to talk,
    Wait a minute for your turn – and I’ll listen to you.

    Dư vị từ những tình bạn đã nhạt nhòa

    daysgoneby

    Này Bi ơi này Lữ ơi
    hồi tụi mình còn học lớp ba
    nắng chắc vàng hơn bây giờ nhỉ?
    (Thơ Nguyễn Hồi Thủ)

    Tôi có một người bạn rất thân khi học cấp hai. Rồi không hiểu vì sao, do đâu và từ bao giờ, chúng tôi không gặp mặt nhau nữa, không trò chuyện với nhau. Chúng tôi mất hút nhau trong cuộc đời.

    Một hôm kia, tôi chợt nhìn thấy bạn khi đang trên đường đi làm về. Tôi không kìm được mừng rỡ đến chào hỏi bạn, bắt tay bạn và nhắc lại thời thơ ấu xưa. Nhưng bạn có vẻ ngại ngần…Và tôi, sau mấy câu xã giao bỗng dưng không còn gì để nói. Chia tay bạn ra về, tôi chợt nhận ra rằng tình bạn ấy đã phai nhạt từ lâu lắm. Tôi vẫn yêu quý bạn như ngày cũ, vẫn nhớ về bạn dù bao năm trời không gặp. Và bạn, có lẽ không đến nỗi hững hờ. Nhưng những ngã rẻ cuộc đời đã khiến chúng tôi không còn gì chung để chia sẻ với nhau…

    Người ta thường nói tình bạn khởi đầu từ tuổi hoa niên luôn rất đẹp. Nhưng người ta quên không nói rằng tình bạn ở tuổi hoa niên cũng có thể là một bước ngoặt.

    Đó là thời điểm của những đổi thay về thể xác, tâm lý, nhận thức và tình cảm…Những thay đổi đến từ từ và không hề theo trình tự nào, không giống nhau ở từng người một. Đó là lúc ta nhận ra mình thay đổi, ta khám phá ra hình ảnh của mình, ngày một rõ ràng hơn. Và rồi, cả những người bạn vốn rất thân thiết của ta cũng thay đổi.

    Những người bạn đồng hành cùng em đi qua thời mới lớn chông chênh này nhiều khả năng sẽ là những người bạn thân thiết và chân thành nhất mà em có được trong suốt cuộc đời. Đó là những người đã nhìn thấy em trong quá trình lột xác, có khi từ một người hiền lành bỗng dưng trở nên cục cằn, có khi từ xấu xí trở nên xinh đẹp, từ yếu đuối trở nên mạnh mẽ, hoặc ngược lại. Người đã chứng kiến những thay đổi lạ kỳ nhưng vẫn ở bên cạnh em, và người đã thay đổi nhưng em vẫn cảm thấy thân quen.

    Có nhiều khả năng đó sẽ là một người bạn thiết.

    Giai đoạn thơ ngây và thường vô vị lợi này là cơ hội tốt nhất để tìm được một tình bạn thân thiết. Em có thể có nhiều mối quan hệ trong đời được mệnh danh tình bạn, nhưng những người bạn thiết thì thật sự hiếm hoi. Vì thế, hãy cố giữ chặt lấy họ.

    Nhưng nếu…
    childhoodfriends
    Nếu em không thể nào giữ được tình bạn thì sao? Trong quá trình thay đổi không gì ngăn cản được ấy, có những người bạn ngày càng trở nên gắn bó, nhưng cũng có khi, em đột nhiên nhận ra rằng có những người bạn từ thời ấu thơ giờ bỗng trở nên xa lạ. Có thể đó là lỗi của em, có thể đó là lỗi của bạn, có thể là lỗi cả hai, nhưng có thể (và cũng thường như thế) là không ai có lỗi.

    Mary Tyler Moore đã nói rằng “Đôi khi, bạn phải quen biết một người thật sâu sắc mới có thể nhận ra đó là một người hoàn toàn xa lạ”. Cuộc sống đang chảy về phía trước. Em đổi thay và bạn cũng đổi thay. Sự chia xa âu cũng là lẽ thường tình của đời sống, có rồi lại mất, đến rồi lại đi. Vì thế sẽ có những tình bạn keo sơn kéo dài đến tận khi ta xa lìa cuộc đời với mái đầu bạc trắng, nhưng cũng có những người chỉ gắn kết với nhau trong một đoạn đời nào đó rồi thôi. Những người bạn của cuộc đời/ Có người như tấm gương/ Có người như cái lược/ Có người như con dao/ Có người như ngụm nước…(*) Theo sự đưa đẩy của cuộc đời (và đôi khi của cả lòng người), ta có thể kết thân rồi sau đó phải giã biệt không ít tình bạn qua mỗi chặng đường.

    Người ta vẫn viết trong sách rất nhiều cách để giữ cho tình bạn lâu bền. Nhưng dường như chẳng mấy khi người ta nói cho chúng ta biết cách để tình bạn ra đi đúng lúc. Giữ được tình bạn đẹp là một nghệ thuật. Nhưng biết cách chia tay tình bạn (đã từng) đẹp cũng là một nghệ thuật. Đó là phải làm sao để dù không còn cà phê cà pháo, hẹn hò hàn huyên hay quan tâm sâu sắc đến nhau nữa, nhưng vẫn không hề ghét bỏ nhau.

    Nếu sống chân thành, em sẽ hiểu là đôi khi phải buông tay để tình bạn ra đi – nhẹ nhàng trong luyến tiếc. Bởi sự thân mật một cách gượng ép – cốt để níu kéo một mối quan hệ đã nhạt nhòa – sẽ chỉ tạo nên những vết hằn xấu xí trên gương mặt hồn nhiên của kỷ niệm.

    Chi bằng cứ trả tình bạn ấy về đúng chỗ của nó – trong một ngăn ký ức của ta – để mỗi lần nhớ đến ta đều thấy lòng mình rung lên bởi chút bồi hồi rất nhẹ: “Về đâu dăm người bạn nhỏ/ tựa những vì sao đêm/ lấp lánh trong dòng Ngân Hà của trí nhớ?”(*)

    Và điều đáng kể nhất, chính là những dư vị còn lại trong trái tim ta, làm đầy ắp tâm hồn ta. Những dư vị ngọt ngào từ một tình bạn – dù đã nhạt nhòa.

    Phạm Lữ Ân

    (*) Thơ Nguyễn Hồi Thủ.

    Năng Lượng và Các Định Luật

    Trong quyển sách “ The Light Shall Let You Free “, hai Tiến sĩ Milanovich và McCune, giải thích rằng có 12 định luật phổ quát, diễn tả mối quan hệ giữa nguyên nhân và hậu quả. Hiểu những định luật này có thể giúp ta thêm kinh nghiệm sống và tăng trưởng đời sống tinh thần tốt đẹp hơn.

    Các định luật này dựa trên sự nhận thức rằng mọi cái trong vũ trụ này đều là năng lượng, kể cả chúng ta, và rằng năng lượng chuyển động theo đường tròn. Nhìn qua kính hiển vi, ta thấy năng lượng gồm một khối lượng lớn các điện tử và nguyên tử năng quay với vận tốc rất nhanh; ta thấy các hành vi của ta có quan hệ mật thiết với năng lượng.electro

    Mọi điều ta nghĩ, cảm nhận, và nói năng đều có chứa năng lượng. Năng lượng ta phát ra kiểu nào sẽ quay trở lại ta theo dạng ấy như chiếc boomerang, vì thế chúng ta có khả năng tạo ra an bình, hòa hợp, và sự thịnh vượng tốt đẹp hay ngược lại căm ghét, hỗn loạn, mất mát đau khổ….

    Mười hai định luật phổ quát gồm:

    1. Định luật Hòa Hợp;harmonious_tree_coloring
    Định luật Hòa hợp giúp con người nhận thức được mình đang sống trong một thế giới mà mọi cái đều gắn kết với nhau. Mọi việc ta làm, nói, nghĩ và tin đều tác động lên những người khác và thế giới quanh ta. Luật này được lý giải rõ ràng. Loài người là một sinh vật bậc cao trên trái đất nhưng còn có muôn loài động, thực vật cùng quyền sống trên trái đất này. Chúng ta phải chung sống hòa hợp với nhau và với các loài sống khác.

    2. Định luật Chuyển Động:
    Định luật này cho rằng vạn vật trong vũ trụ chuyển động, rung động và di chuyển theo các kiểu đường tròn. Cùng những nguyên tắc chuyển động trong thế giới vật lý áp dụng vào tư duy, cảm xúc, ước muốn, và ý chí của chúng ta trong thế giới tinh thần của ta. Mỗi âm thanh,. sự vật và ngay cả ý nghĩ cũng có tần số rung động riêng, độc đáo của nó.

    3. Định luật Hành Động:
    Áp dụng luật này để chúng ta biểu thị các sự vật trên trái đất, và khẳng định mình là ai.
    Vì thế, ta phải tham gia hành động để đi đôi với suy nghĩ, ước mơ, xúc cảm, và ngôn từ.
    Hành động để hiện thực hóa mọi suy nghĩ, kế hoạch và ước mơ….

    4. Định luật Giao Tiếp:
    Theo định luật này , các nguyên lý hay qui luật vật lý giải thích thế giới vật chất – năng lượng – Ánh sáng, Chuyển động và rung động. – đều có những nguyên tắc tương hợp với vũ trụ “Trên sao Dưới vậy”
    5. Định luật Nhân Quả:
    Luật này khẳng định rằng không có gì xảy ra tình cờ hay vượt ra khỏi nhân quả. Mỗi hành động đều mang lại sự đáp ứng, hay hậu quả, và chúng ta “ gieo gì gặt nấy”

    6. Định luật Bù Trừ
    Định luật phổ quát này là về Nhân và Quả ứng dụng vào các ân phúc và các lợi lộc ta được ban cho. Những kết quả về các hành động ta được đền đáp có thể trông thấy là quà tặng, tiền, thừa kế, tình bạn và ơn phúclaw-of-attraction

    7. Định luật Hấp Dẫn
    Định luật này minh chứng cách chúng ta tạo ra các sự việc, sự kiện, và những con người có mặt trong cuộc sống của ta. Ý nghĩ, cảm xúc, ngôn từ và hành động tạo ra năng lượng, mà năng lượng này hấp dẫn những thứ khác như năng lượng. Ta có thể thấy năng lượng tiêu cực thu hút năng lượng tiêu cực, và ngược lai

    8. Định Luật Chuyển Hóa Năng Lượng Không Ngừng

    Định Luật này khẳng định rằng tất cả mọi người đều có khả năng tự bản thân để thay đổi các điều kiện sống. Các xung động cao hơn phá hủy và chuyển hóa các xung động thấp hơn , vì thế, mỗi người có thể thay đổi năng lượng trong đời mình bằng sự hiểu biết các định luật phổ quát này và áp dụng chúng theo một cách nào đó để đem lại thay đổi tốt hơn

    9. Định Luật Tương Đối:
    Định Luật này cho rằng mỗi người sẽ nhận được một loạt các vấn đề ( Các kiểm tra sơ bộ) nhằm mục đích làm mạnh Ánh sáng nội tâm. Chúng ta phải xem mỗi kiểm tra này như một thách đố và vẫn gắn kết với trái tim mình khi tiến hành giải quyết các vấn đề. Luật này cũng dạy chúng ta so sánh vấn đề của mình với những người khác và đặt mọi cái vào đúng vị trí. Với định luật này ta được dạy rằng : Dẫu chúng ta có thể nhận thức tình thế của mình tệ đến đâu, luôn có một ai đó ở vào cảnh ngộ tệ hơn mình. Đó là luật tương đối

    10. Định Luật Phân Cực:
    Theo định luật này, mọi cái đều nằm trong một chỉnh thể và có mặt đối lập. Chúng ta có thể khống chế và chuyển hóa những tư tưởng tiêu cực bằng cách tập trung vào đối cực. Nó là định luật của các xung động tinh thầnrhythm
    11. Định Luật Nhịp Điệu
    :

    Với định luật này, mọi cái đều rung và chuyển động theo các nhịp điệu nào đó. Các nhịp điệu này tạo ra mùa, chu kỳ, các giai đoạn phát triển, và khuôn mẩu. Mỗi chu kỳ phản ánh tính quy tắc trong vũ trụ của Thượng đế. Các bậc thầy biết cách vượt lên trên các phần tiêu cực của một chu trình bằng cách không bao giờ quá kích động hay để cho các thứ tiêu cực đi vào ý thức họ

    12. Định Luật Giới Tính:
    Định luật này mọi cái đều có nguyên tắc âm dương của nó, và đây là cơ sở của tất cả sự sáng tạo. Chúng ta phải cân bằng các năng lượng âm dương trong chúng ta để thành bậc thầy

    Luật Phụ _Aspiration
    • Ngoài 12 định luật ra , theo tiến sĩ Milanovich and McCune còn có 21 luật phụ của vũ trụ do Thuợng Ngã điều khiển. 21 luật phụ là các tính cách con người có liên quan đến các qui luật phổ quát. Các luật phụ bao gồm:
    • Khát vọng vươn lên quyền lực cao hơn
    • Nhân hậu, Từ tâm
    • Dũng cảm, Đức tin dâng hiến
    • Tha thứ
    • Khoan dung
    • Đức hạnh
    • Trung thực
    • Niềm vui
    • Tử tế
    • Khả năng lãnh đạo
    forgiveness2• Bất can thiệp
    • Kiên nhẫn
    • Biết ca ngợi
    • Yêu mình
    • Biết ơn
    • Yêu vô vụ lợi
    • Hi vọng

    Bạn nghĩ sao về các qui luật phổ quát này? Chúng có chứa đựng chân lý? Bạn có nghĩ rằng còn nhiều hơn những gì đã liệt kê?
    Nếu có xin các bạn giúp mình kể tiếp vào đây.

    Thân ái chúc các bạn chuyển hóa được nhiều năng lượng tinh thần tích cực, trước hết niềm vui

    Bạn là con Thượng đế

    childofGod
    Nỗi sợ sâu thẳm nhất của ta không phải rằng ta kém cỏi.
    Nỗi sợ sâu thẳm nhất của ta là chúng ta mạnh mẽ vượt quá mọi thước đo.
    Ánh sáng của ta, không phải bóng tối, khiến ta sợ hãi.
    Ta tự hỏi, mình là ai mà
    sáng láng, lộng lẫy, tài năng và kỳ diệu vậy?
    Thật ra, bạn là ai mà lại không như vậy?
    Bạn là con Thượng đế.
    Chơi kiểu cò con chẳng giúp gì thế giới.
    Chẳng có gì sáng suốt từ chuyện co vòi để những người khác không cảm thấy bất an quanh bạn.
    Chúng ta sinh ra để biểu hiện vinh quang của Thượng đế ở trong chúng ta.
    Điều này không chỉ ở trong một vài chúng ta, điều này ở trong mọi người.
    Và khi chúng ta để ánh sáng của ta tỏa sáng, chúng ta vô thức cho phép người khác cũng làm vậy.
    Khi chúng ta được giải thoát khỏi nỗi sợ của chính mình, sự hiện diện của chúng ta tự động giải phóng những người khác.

    Nguyễn Minh Hiển dịch

    .
    child_of_god
    You are a child of God

    Our deepest fear is not that we are inadequate.
    Our deepest fear is that we are powerful beyond measure.
    It’s our light, not our darkness, that frighten us.
    We ask ourselves, who am I to be
    brilliant, gorgeous, talented, and fabulous?
    Actually, who are you not to be?
    You are a child of God.
    Your playing small doesn’t serve the world.
    There is nothing enlightened about shrinking so that other people won’t feel insecure around you.
    We were born to manifest the glory of God that is within us.
    It is not just in some of us, it is in everyone.
    And as we let our light shine we unconsciously give other people permission to do the same.
    As we are liberated from our fear, our presence automatically liberates others.

    – Marianne Williamson