Chào các bạn,

Thuốc y học cổ truyền ở Việt Nam là thuốc Bắc và thuốc Nam, hầu hết đều có nguồn gốc từ thực vật, chỉ có một số ít là từ động vật. Hiểu giản dị thì thuốc Bắc là các loại thực vật, động vật được dùng để làm thuốc được nuôi, trồng ở Trung Quốc, sau đó được nhập về Việt Nam; còn thuốc Nam là các loại thực vật, động vật được nuôi, trồng ở Việt Nam. Xu hướng hiện nay đang chuyển dịch sang sử dụng thuốc Nam (dược liệu nội địa) nhờ tính sẵn có, tác dụng tương đương với thuốc Bắc và chi phí thấp. Tuy nhiên, thị trường thuốc Bắc (nhập khẩu từ Trung Quốc) vẫn chiếm tỷ trọng lớn trong các cơ sở y tế cổ truyền.

Tình trạng này xảy ra là vì ở Trung Quốc, có các vùng chuyên trồng dược liệu với quy mô rất lớn và hoạt động theo kiểu công nghiệp. Các vùng này được quy hoạch, tổ chức bài bản và chuyên nghiệp từ khâu nuôi, trồng đến thu mua, chế biến, bảo quản, mua bán và vận chuyển. Họ có thể cung cấp thuốc Bắc cho tất cả các nhà thuốc Đông y trên toàn thế giới. Có thể nói, ở đâu có người Hoa, ở đó có các phòng khám Đông y và sẽ có thuốc Bắc được nhập từ Trung Quốc vào. Cùng một vị thuốc Bắc được trồng ở Trung Quốc, có thể cùng xuất hiện ở nhà thuốc của người Hoa ở Hoa Kỳ và ở Việt Nam. Từ đó tạo ra tính ổn định cao của nguồn cung cấp thuốc Bắc. Mà đó là đặc điểm sống còn của việc điều trị, nhiều bệnh nhân bệnh nặng, luôn cần được uống thuốc kịp thời.

Còn với thuốc Nam nguồn cung cấp không được ổn định như vậy. Dù một vài năm gần đây, Việt Nam đã quy hoạch 8 vùng dược liệu trọng điểm gắn với điều kiện sinh thái từng miền, từ Tây Bắc, Đông Bắc đến Tây Nguyên và Tây Nam Bộ (1). Nhưng các vùng dược liệu này mới có một vài năm nên khả năng cung ứng dược liệu ổn định và đầy đủ vẫn là điều phải quan sát và chờ đợi.

Thực tế, việc thu hoạch thuốc Nam phần lớn vẫn diễn ra nhỏ lẻ. Việc thu gom, xử lý thuốc Nam thường diễn ra bằng cách các nhóm nhỏ người đi vào rừng hoặc tới các khu đất mà các vị thuốc tự mọc rồi thu hoạch thủ công bằng cuốc, dao, rựa… Việc thu gom diễn ra rất bấp bênh vì phụ thuộc nhiều vào mùa vụ, thời tiết, địa hình, sức người, kinh phí…

Ví dụ: Những vị thuốc chỉ mọc vào mùa hè, mùa đông thì không có. Nếu mùa hè không thu hoạch đủ để dùng dần cho cả năm thì nguồn thuốc có thể hết giữa chừng trong quá trình điều trị. Hay, vì thuốc tự mọc nên nếu thu hoạch hết sạch ở năm này thì năm sau thuốc sẽ không mọc lại để thu hoạch nữa. Đó gọi là thu hoạch “tận diệt”. Ngoài ra, có những vị thuốc thường được mọc trong rừng nên việc thu hoạch thường số lượng ít, khó khăn và nguy hiểm.

Vậy nên, dù thuốc Nam là nguồn thuốc có sẵn ở “sân nhà” với hơn 4.700 loài (2), chi phí rẻ hơn thuốc Bắc, tác dụng ít nhất là tương đương để thay thế hầu hết thuốc Bắc, nhưng phần lớn thuốc Đông y, chúng ta đang vẫn phải nhập thuốc Bắc về để điều trị cho người dân.

Còn một tình huống cần phải nghĩ tới nữa là, vì lý do bất khả kháng nào đó mà không nhập được thuốc Bắc. Như đợt dịch Covid-19 năm 2020, chính quyền Trung Quốc đóng các cửa khẩu, nguồn cung thuốc Bắc bị đứt đoạn, làm cho giá thuốc Bắc ở Việt Nam tăng lên rất nhiều. Một số vị thuốc tăng giá gấp 2 lần và một số vị thuốc hết hàng. Thế nên, việc làm sao để thị trường thuốc Nam cần chiếm tỷ trọng lớn trong các cơ sở y tế cổ truyền là nhiệm vụ cần được thực hiện mạnh mẽ và nhất quán để mang lại lợi ích về sức khỏe và kinh tế cho người dân và kinh tế đất nước.

Gần đây, việc nhà nước đã quy hoạch các vùng trọng điểm trồng thuốc Nam là một tín hiệu đáng mừng. Tuy nhiên, cần tiếp tục có sự quan tâm và đầu tư đúng mức từ các cơ quan chức năng, để các vùng trồng thuốc này thật sự mang lại nguồn thuốc ổn định và chất lượng. Đồng thời, vì nước ta là nước nông nghiệp, việc trồng trọt là thế mạnh của người dân cả ngàn năm nay, nên khuyến khích và hỗ trợ việc trồng trọt, xử lý, thu mua dược liệu để nhiều người dân hơn tham gia việc trồng dược liệu một cách chuyên nghiệp, để họ xem việc trồng dược liệu như là một nghề nghiệp lâu dài, giúp họ có cuộc sống sung túc từ đó.

Nếu chúng ta chỉ có nhiều nông dân nhỏ lẻ có thể trồng thuốc Nam thì khuyến khích các nông dân đó gom lại thành những hợp tác xã lớn để hoạt động chung với nhau. Và, làm ơn, hãy giúp các nông dân đó lập hợp tác xã tư nhân của họ, và nhà nước đừng nhúng tay vào để điều khiển hợp tác xã. Các chuyên gia của Nhà nước nên đứng vòng ngoài và giúp ý kiến cho họ để họ độc lập và hoạt động hợp tác xã riêng của họ. Chuyên gia của Nhà nước nhúng tay vào lĩnh vực nào cũng thường có thói quen làm bố thiên hạ trong lĩnh vực đó. Hỗ trợ người dân về ý kiến mà thôi, và để cho người dân tự quyết định công việc của họ, please. DÂN LÀ CHỦ.

Nguyễn Bảo Ngọc

Tham khảo:

(1) 8 vùng dược liệu trọng điểm: Lợi thế sinh thái và cơ hội phát triển, Sức khỏe & Đời sống, 13-09-2025

(2) Sự đa dạng của cây thuốc Việt Nam, Bệnh viện Nguyễn Tri Phương

o0o

Southern medicine needs to hold a major proportion in traditional medical facilities

Dear Brothers and Sisters,

Traditional medicine in Vietnam consists of Northern medicine (thuốc Bắc) and Southern medicine (thuốc Nam). Most are plant-based, with only a few derived from animals. Simply put, Northern medicine refers to herbs and animal products farmed or grown in China and imported into Vietnam. In contrast, Southern medicine refers to those farmed or grown in Vietnam. The current trend is shifting toward Southern medicine (domestic medicinal materials) due to its availability, comparable efficacy to Northern medicine, and lower costs. However, the market for Northern medicine (imported from China) still accounts for a large proportion of traditional medical facilities.

This situation exists because China has specialized medicinal growing regions on a massive, industrial scale. These areas are systematically planned and professionally organized, from cultivation and harvesting to procurement, processing, preservation, trade, and logistics. They can supply Northern medicine to traditional Chinese medicine pharmacies worldwide. It could be said that wherever there are Chinese communities, there are traditional Chinese medicine clinics and imported Northern medicine. The same herb grown in China can appear simultaneously in a Chinese pharmacy in the United States and in Vietnam, creating a highly stable supply chain. Stability is a vital factor in treatment, especially for many severely ill patients who require timely medication.

The supply of Southern medicine, however, is not as stable. Although Vietnam has planned eight key medicinal regions tailored to local ecological conditions, from the Northwest and Northeast to the Central Highlands and the Southwest (1). These regions have only been established for a few years. Their ability to provide a stable and sufficient supply remains something we must observe and wait for.

In reality, the harvesting of Southern medicine is still largely fragmented. Collection and processing often involve small groups of people going into forests or plots of land where herbs grow naturally and harvesting them manually with hoes, knives, and machetes. This collection process is very precarious, as it depends heavily on seasons, weather, terrain, labor, and funding.

For example, some herbs only grow in summer and are unavailable in winter. If not enough is harvested in summer to last the year, the supply may run out mid-treatment. Furthermore, because these herbs grow wild, if they are “over-harvested” one year, they may not grow back the next. This is known as “destructive harvesting.” Additionally, many herbs grow deep in forests, making their collection limited, difficult, and dangerous.

Therefore, even though Southern medicine is a “home-grown” source with over 4,700 species (2), lower costs, and effects that are at least equivalent—making it a viable replacement for most Northern medicine—we are still largely importing Northern medicine to treat our citizens.

Another scenario to consider is the possibility of “force majeure” preventing imports. During the COVID-19 pandemic in 2020, the Chinese government closed border gates, disrupting the supply chain. This caused the price of Northern medicine in Vietnam to skyrocket; some herbs doubled in price, while others went out of stock. Thus, ensuring that Southern medicine holds a major proportion in traditional medical facilities is a mission that must be executed vigorously and consistently to bring health and economic benefits to the people and the nation.

The government’s recent planning of key Southern medicinal growing regions is a promising sign. However, continued attention and proper investment from relevant authorities are necessary to ensure these regions truly provide a stable and high-quality source of medicine. At the same time, as our country is agricultural and farming has been a strength for thousands of years, we should encourage and support the cultivation, processing, and procurement of medicinal materials. This will allow more people to participate professionally and view medicinal farming as a long-term career that provides a prosperous life.

If we have many small-scale farmers growing Southern medicine, they should be encouraged to form large cooperatives to work together. And please, help these farmers establish their own private cooperatives, and let the state refrain from trying to control them. State experts should remain on the periphery, providing advice so that the cooperatives can operate independently. There is a tendency for state experts to act overbearingly whenever they get involved in a field. Just support the people with advice, and let them decide their own affairs, please. THE PEOPLE ARE THE MASTERS.

Nguyen Bao Ngoc

References:

(1) 8 Key Medicinal Regions: Ecological Advantages and Development Opportunities, Health & Life Newspaper, Sept 13, 2025.

(2) The Diversity of Vietnamese Medicinal Plants, Nguyen Tri Phuong Hospital.

o0o