Sử thi Êđê – M’Drong Dăm

 

Người hát – kể : Y Nuh Niê
Sưu tầm : Y Wơn, Nguyễn Thanh Đình
Dịch sang tiếng Việt : Y Điêng
Biên tập văn học : Đỗ Hồng Kỳ

Trích sử thi Êđê

MDRONG DAMTóm tắt cốt chuyện : M’Drong Dăm là con của nàng H’ Bia Knhí và chàng Dăm Bhu giàu có. Chàng có vợ là nàng H’Bia Sun xinh đẹp. Sắc đẹp của nàng khiến các tù trưởng quanh vùng ghen tỵ. Lần lượt đợi những lúc M’Drong Dăm vắng nhà, các tù trưởng Mtao Ak, Mtao Anur và Mtao Kuăt lại đến kiếm cớ đến thăm chơi nhà, lừa bắt H’Bia Sun. Nhờ mái tóc dài của H’ Bia Sun biến thành chim cu báo tin, M’Drong Dăm đánh nhau với các từ trưởng trên, giành lại được vợ mình

Người kể chuyện :

Ching nhà M’Drong Dăm không rời khỏi xà dọc. Rìu rựa không rời khỏi cán. Đầu trâu bò phơi khô không kể ngày đêm. Họ đánh ching cùng một nhịp, đánh trống đôi cùng một hơi. Nhà giàu ăn năm uống tháng không dứt tiếng ching. Họ uống rượu, nước tràn xuống gầm nhà, làm con ếch trắng phải kêu, con nhái kêu inh ỏi dưới gầm nhà sàn. Đến lúc đó nhà M’Drong Dăm mới cởi ching, gỡ ché. Mùa ăn năm uống tháng tạm ngừng. Nhà M’Dong Dăm ăn năm uống tháng đã dứt. Chàng gọi :

– Ơ chim chích một ngàn, chim cu một trăm, bao nô lệ của ta ơi! Nào chúng ta hay đi hạ cây mruah làm cánh ná, thân ná ta làm bằng cây kbla. Ta tìm cây nào cứng dẻo và thẳng nhất, ta bắn con hoẵng chết tại gố cây ksa, bắn con nhím chết dưới gốc cây đa, bắn heo rừng, con nai chết la liệt.

H’Bia Sun :

– Ơ anh M’Drong Dăm . Anh cứ đi đến khu rừng mà anh muốn . Cây ktu, cây kbla anh cứ hạ đi.

M’Drong Dăm :

– Nào, chúng ta đi. Hỡi chim chích một ngàn, chim cu một trăm, bao nô lệ đó đây ơi. Chúng ta đi nườm nượp như đàn hươu. Chàng trai cầm cây ná, các cô gái xếp nồi cơm. Ơ chị, ơ em, chúng ta đi thôi ! Ta đi đến nơi rừng thưa thoáng gió, mát mẻ. Ta đi săn bắn. Chúng ta đến núi cao, gai cỏ tranh đâm bàn chân, gai mây đâm bàn tay. Ta tìm thịt ngon, cá béo. Đên skhu ràng vắng, nhiều hươu nai, chim chóc là chỗ chúng ta săn bắn đấy.

Dân làng :

– Ơ chồng H’Bia Sun ! ta đi vào khu rừng xa buôn làng. Chúng tôi mệt quá. Còn H’Bia Sun ta không ngó, ta bỏ H’Bia Sun ăn củ mài. Chúng tôi sợ có kẻ giàu sang hùng mạnh đến cướp mất nàng.

M’Drong Dăm :

– Ơ chim chích một ngàn, chim cu một trăm, nô lệ của ta. Các người đừng vội ngã giữa đường, đừng vội tin, đừng vội nghĩ đến thần linh. Chỉ sợ gặp phải tiếng chèo bẻo hót, chim bồ chao la ta mới kiêng cữ.

Dân làng :

– Anh M’Drong Dăm, đi vào rừng thưa, đi lên núi cao thoáng mát, trên đường đi bị gai tranh đâm chân. Gai mây đâm tay.

M’Drong Dăm dẫn mọi người đi tìm ơi nào thấy thú ăn trái cây knia, đi tìm hươu nai đang tắm ở đầm lầy, tìm bò tót, con min đang ăn cỏ non. Nên chàng dẫn họ đến núi thoáng, rừng đẹp, đến nơi rừng hoang, nơi ấy muông thú chưa hơi người, chuột sóc chưa biết ăn lúa bắp. Núi nối núi, rừng giáp rừng. Những đồi nhấp nhô, núi cao có gió thoáng mát. Ở nơi đó nhìn thấy con hoẵng đứng nghiêng nghiêng, đàn hươu nhi nhúc, con mang đứng đầy rừng non, quanh gốc cây knia. Đấy là khu rừng M’Drong Dăm muốn săn bắn.

M’Drong Dăm :

– Hỡi lũ trẻ giữ bò, coi trâu, hãy vào rừng tìm cây, cắt tranh làm lán . Ta nghỉ ở đây để sắn bắn.

Sau khi dựng lán xong, M’Drong Dăm bắt đầu đi săn bắn. Chàng đi từ sáng đến tối mới về lán. Băn con bò rừng chết nằm la liệt ở ba đồi tranh, bắn con nai chết nhiều vô kể, bắn bò rừng, con min chết khắp núi đá. Về đến lán. M’Drong Dăm gọi mọi người.

M’Drong Dăm :

– Ơ chim chích một ngàn, chim cu một trăm, nô lệ đó đây. Hãy nướng và phơi thịt khô đi.

Sau khi phơi thịt trên dàn bếp đã khô, M’Drong Dăm lại giục mọi người :

– Hỡi trẻ nhỏ, con cháu, kẻ chăn bò, người chăn trâu. Các người hãy đem thịt khô về cho H’Bia Sun xinh đẹp. Ở nhà nàng đã chán ăn óc trâu, ăn gan bò, rượu ngọt, rượu chua cũng chán rồi.Nàng muốn ăn gan con nai, sừng vừa đúng một sải tay. Nàng ăn thịt bò rừng , thịt nai mới khỏe người, mạnh sức.

M’Drong Dăm đi săn bắn trong rừng một năm. Tiếng tăm nàng H’ bia Sun xinh đẹp, nết na vang đến vùng đất của Mtao Ak. Người ta đồn rằng vợ M’Drong Dăm đẹp người, tốt nết. Bắp chân cong, nàng mặc váy jih. Ngón tay tài việc dệt thêu, giỏi giang hết chỗ nói.

Mtao Ak nghe tin H’Bia Sun xinh đẹp , bắp chân cong , mặc váy jih; ngón tay tài việc thêu dệt. Ông ta muốn đi cướp nàng về làm vợ bé của mình. Mtao Ak dục dân làng

Mtao Ak :

– Chúng ta đi ngay, ơ chim chích một ngàn, chim cu một trăm, bao nô lệ của ta đó đây. Hôm nay chúng ta đi cướp sừng tê giác, giành ngà voi, của cải của kẻ giàu, ta đi cướp nàng H’Bia Sun xinh đẹp.

Dân làng :

– Không được đâu ông Mtao Ak ạ. Người ta đồn rằng M’Drong Dăm chồng H’Bia Sun xinh đẹp là người hùng mạnh, hung hăng. Anh ta không biết sợ chết là gì.

Mtao Ak :

– Hỡi lũ nô lệ, hỡi các chàng trai, sao các ngươi non gan, nhút nhát đến thế ? Các người chỉ biết ngồi sưởi lửa trước háng đàn bà mà thôi. Nếu vậy thì ta để lưỡi mác trên lưng, để con dao trên đầu. Ta sẽ giết các người tại đây.

Dân làng :

– Nếu ở lại thì sợ Mtao Ak để lưỡi mác trên lưng, để dao trên đầu. Nếu đi sợ kẻ giàu có. Thôi, chúng ta đành đi vậy.

Đám nô lệ vào rừng bắt voi, tắm rửa cho voi sạch sẽ rôi thắng bành. Vừa làm xong, họ lại nghe tiếng Mtao Ak dục

Mtao Ak :

– Nhanh lên các con

Dân làng :

– Đi, chúng ta đi thôi, Mtao Ak ! Ta đi cướp sừng te giác, giành ngà voi, đi cướp vợ người giàu. Ta thử đi xem, người ta cướp vợ chàng M’Drong dăm ở trong buồng hai ngăn, nhà có hai lớp phên, buồng có treo nhiều tua vải. Vợ M’Drong Dăm, H’Bia Sun có chân cong, ngón tay giỏi thêu dệt áo, khố. Nàng là người xinh đẹp giỏi giang. H’Bia Sun kéo chỉ sợi to bằng lông con trâu, dệt áo sợi nhỏ như lông con bò, thêu thùa không ai sánh kịp.

Mtao Ak , lũ nô lệ, nài voi lên đường. Họ đi qua mười đồi khum khum như lưng con rùa. Bao đêm rồi không biết đến cơm nước. Nhiều ngày qua không có giọt rượu trong bụng. Uống sương bụng kêu ọc ạch. Đi hết lên đồi tranh lại xuống khe khô. Đi trên con đường rậm rập, không còn biết sống chết thế nào.

Mtao Ak và lũ tôi tớ đến nương rẫy, bến nước của buôn làng M’Drong Dăm. Đến nơi nàng Sun tát nước, bắt cá. Ông ta hỏi :

– Ơ lũ trẻ, kẻ giữ bò, người chăn trâu ơi. Bến nước này của ai, buôn làng này của ai mà đẹp quá vậy? Bến nước dựa vào sườn núi, buôn làng có núi non thoáng mát như vậy.

Dân làng :

– Hỡi ông già Mtao Ak, sao ông khinh người ta như khinh chó. Ông không biết, không nghe đây là bến nước của cha nàng H’Bia Sun xinh đẹp sao? Họ là người đang giàu lên từng ngày. Đầu họ đội khăn nhiễu dài. Cha H’Bia Sun chưa già yếu đã có chồng nàng là M’Drong Dăm thay thế.

Mtao Ak :

– Hỡi lũ trẻ, hôm nay chồng H’Bia Sun có nhà không?

Lũ trẻ :

– Không có đâu ! M’Drong Dăm vắng nhà. Chàng vào rừng sâu săn bắn, chàng đi tìm thịt ngon, cá béo cho H’Bia Sun ăn, cho nàng béo mập.

Bến nước tuyệt đẹp. Bến nước to dần về phía dưới như đáy giỏ xúc cá. Bến nước sang láng. Hòn đá tảng dựa lưng vào núi. Đàn bò như cá chín , đàn trâu như những hòn đá biết đi. Voi ngoài rìa buôn đi ào ào. Mtao Ak nhìn thấy cổng làng cao và vững chắc. Mtao Ak gặp bà aduôn Sun. Bà Sun, bà Sauê cái đầu gật gật. Tóc bà trắng như bông hoa cỏ tranh, cằm bà dài, răng thưa thớt.

Mtao Ak :

– Ơ bà aduôn Sun ơi, ai là chủ bến nước . Ai là đầu gốc sung, cây đa ?

Aduôn Sun :

– Ôi sao ông lại không biết, mọi người đều đã nghe tiếng tăm vang tận núi cao. Như múi thối của con voi chết. Ông khôgn biết đây là bến nước của cha H’Bia Sun xinh đẹp , nàng là vợ của M’Drong Dăm sao?

Mtao Ak :

– Chồng của H’Bia Sun có nhà không hả bà?

Aduôn Sun :

– Tôi cũng không biết, bởi vì nơi tôi sống như trong tay áo. Tôi sống ngoài hàng rào, chỉ nghe thấy tiếng ching, tiếng trống rung từ xa. Đừng hỏi tôi. Ông đi hỏi thử người đàn bà có đôi vú lệch đang giã bột. Ông hỏi thử người đàn bà sa dạ con đang đứng giã men, đang sàng bột. Ba lần sàng đi rồi lại ba lần sàng lại. Ông đi hỏi thử xem có khi họ biết nhà cha H’Bia Sun đấy

Mtao Ak :

– Hỡi người đàn bà có đôi vú lệch đang giã bột. Hỡi người đàn bà sa dạ con đang giã men, ba lần sàng đi rồi ba lần sàng lại. Tôi muốn hỏi nhà M’Drong Dăm ở đâu vậy?

Người đàn bà giã bột :

– Ôi, chúng tôi là đàn bà có đôi vú lệch đang đứng giã gạo. Chúng tôi không biết nước non, cũng khôgn biết hoa vàng hoa đỏ đâu. Chúng tôi càng không biết nhà M’Drong Dăm, chồng nàng H’Bia Sun xinh đẹp ở đâu. Ông đến hỏi lũ trẻ đang gõ quả bầu, lũ trẻ đang ngồi đánh mõ ống tre . Hỏi lũ trẻ đang làm nhà chơi trên đất, có khi chúng biết đấy.

Mtao Ak :

– Hỡi lũ trẻ đang đánh quả bầu, lũ trẻ đang dựng nhà trên đất. Các cháu chỉ đường nhà M’Drong Dăm cho bác với.

Lũ trẻ :

– Ôi, chúng tôi là trẻ nhỏ, chỉ biết gõ mõ, chỉ biết dnưgj nhà trên đất. Chúng tôi làm sao biết được nhà M’Drong Dăm ở đâu. Ông đi hỏi lũ trẻ chăn bò, đi hỏi thử lũ trẻ giữ ngựa, bọn trẻ chuyên chạy ngược chạy xuôi kia, biết đâu chúng biết nhà M’Drong Dăm đấy!

Mtao Ak :

– Hỡi lũ trẻ chăn bò, coi trâu, chăn ngựa. Các cháu có biết nhà M’Drong Dăm ở đâu không?

Lũ trẻ :

– Ôi chao ôi ! Chúng tôi là kẻ chăn trâu bò hôi mùi cỏ, là kẻ chăn trâu hôi mùi bùn, làm sao biết được nhà giàu. Kia, ông đến hỏi thử thằng đang ngồi chạn háng sưởi lửa trấu, đêm ngồi như thế, sáng ngày cũng ngồi nhhư thế, có khi nó biết đấy.

Mtao Ak :

– Hỡi chàng trai ngồi giơ chân, giơ tay sưởi lửa trấu từ sáng đến chiều. Cháu có biết nhà M’Drong Dăm ở đâu không?

Trẻ sưởi lửa :

– Tôi làm sao biết được? Tôi là kẻ ngu dốt, chỉ ngồi sưởi lửa . Sáng ngồi thế này, đêm đến cũng ngồi như thế. Nếu ông muốn biết, ông hãy hỏi lũ trẻ đang đào đất, đi hỏi lũ trẻ đang nằm đầu cầu thang nhà giàu. Chúng chạy vào gian trong rồi lại chạy ra gian ngoài. Có khi chúng biết nhà M’drong Dăm ở chỗ nào.

Mtao Ak :

– Hỡi lũ trẻ ngồi đào đất, lũ trẻ nằm đầu cầu thang, chạy vào gian trong rồi lại chạy ra gian ngoài, cho tôi hỏi nhà anh M’Drong Dăm ở chỗ nào?

Lũ trẻ :

– Ôi, khách nào đấy? Khách người Joăn mười, người trăm, người ngàn tất cả đều biết nhà nàng H’Bia Sun xinh đẹp. Sao ông lại không biết ? Ông hãy nhìn cột hiên to cao, ở dưới để nhiều bành voi, cầu thang rộng bằng ba chiếc chiếu, người khiêng chiếu đi không chật, năm đứa trẻ đi xuống, ba người con gái đi lên vẫn không đụng vào nhau. Gian trong giăng chỉ đỏ, gian ngoài giăng chỉ vàng, trai lên xuống cầu thang như đàn ong đi lấy mật về làm tổ. Đó là nhà H’Bia Sun, vợ M’Drong Dăm đấy.

Mtao Ak cho đầu voi ghé sát hiên nhà cha H’Bia Sun. Mtao Ak nhảy từ trên đầu voi xuống hiên. Đàn heo kêu, đàn chó sủa, lũ trẻ chạy tới nhìn khách và la ó.

H’Bia Sun :

– Ơ chim chích một ngàn, chim cu một trăm, nô lệ trong nhà. Các người xem thử ngựa nhà ai lật cầu thang. Các người ra xem thử con voi của ai đạp hiên làm ching ché trong nhà đụng vào nhau kêu loảng xoảng?

Mtao Ak :

– Ơ em H’Bia Sun, người con gái xinh đẹp nhất. Không phải ngựa làm đổ cầu thang nhà em. Không phải voi đẹp hiên làm ching ché nhà em đụng nhau kêu loảng xoảng đâu.

Cha H’Bia Sun :

– Cha thấy người này có ý đến thăm dò chồng con có ở nhà không. Họ muốn đạp thử nơi cột ngựa, cột voi của chồng con đó, H’Bia Sun à.

H’Bia Sun :

– Người trai nào đấy? Đến dọa nạt, ăn hiếp tôi sao? Tôi là đồ thối tha, người không ra người, ngợm không ra ngợm. Tôi đến con chó cũng không thèm cắn, ngựa cũng không hề hý để đón chào. Tôi mặc váy mới tới nửa chân, mặc áo cộc tay, tai đeo khúc gỗ, vòng chân, như người con gái Bih, người Mnông.

Cha H’Bia Sun :

– Không, không phải người ta thích con như thích quả chua, quả ngọt đâu. Không phải người ta thích con như muốn ăn quả chua, canh ngọt đâu. Người ta không thích con từ hôm qua, hôm kia. Ma quỷ ám chồng con. Người ta ghen tức chồng con. Họ muốn nhóm lửa cây dầu rái, họ căm ghét chồng con. Sợ sau này chồng con sẽ giàu sang. Bởi vậy mới có Mtao Ak nhảy từ đầu voi xuống hiên, từ hiên nhảy đến ngưỡng cửa, từ ngạch cửa đến ghế kpan. Rồi nhảy từ đó đến nơi đánh ching nhịp. Nhảy từ nơi đánh ching nhịp tới nơi đặt trống. Từ nơi đặt trống nhảy đến buồng hai ngăn, buồng có hai lớp phên, buồng treo nhiều tua xanh đỏ.

H’Bia Sun :

– Ơ chích một ngàn, cái gùi của tôi bị rớt, tôi bỏ gùi. Ơ chim cu một trăm, tôi và chồng tôi bị người ta ngăn cách. Hàng rào người ta đến phá, cấy cau người ta đến chặt. Người ta đến đạp nơi để ching, ché, nơi buộc ngựa, voi, trâu , bò. Người khách nào mà ta chưa từng gặp? Khách người Hrê ta chưa từng thấy. Khách này là ai, mà dám xộc vào gian ngoài, dám vào gian trong, vào buồng hai ngăn có lớp phên che. Người chăn bò có mùi cỏ, kẻ chăn trâu có mùi bùn, người trông gà có mùi khăm khẳm như mùi khỉ?

Mtao Ak :

– Ơ H’Bia Sun, sao em lại dám khinh người ta như vậy? Ta từng nằm trên võng như em đấy, như trai người Lào. Chàng trai con nhà mtao Ea cũng nằm trong buồng nhiều ngăn như ta đấy. Ta đẹp trai, yang ban cho giàu sang. Ta giàu sang, lại hùng mạnh. Sao em dám khinh ta, em coi ta như con chó, em không biết ta là mtao Ak sao?

H’Bia Sun :

– Nếu ông là khách giàu sang thì ông phải ở gian ngoài, nếu là khách sang thì ngồi trên jhưng. Nếu là khách qua lại thường ngày thì ngồi tạm bếp gian ngoài. Sao ông lại đến nằm cửa buồng, mở nồi cơm?

Mtao Ak :

– Tôi đến đây thăm M’Drong Dăm, em H’Bia Sun ạ.

H’Bia Sun :

– M’Drong Dăm đang sắn bắn trong rừng, chàng tìm thịt ngon, cá béo. Chàng ăn óc trâu đã ngán, ăn gan bò đã no, rượu đắng rượu ngọt uống đã nhiều. M’Drong Dăm nói rằng ăn gan trâu khô, ăn gan bò có mùi thối, ăn thịt heo, gà có mùi chua. Chàng muốn ăn gan bò rừng trên đồi tranh, muốn ăn gan con nai trong rừng thưa, muốn ăn thịt hoẵng, thịt nai chạy quanh đồi, nên chàng cái ná không rời vai.

Mtao Ak :

– Ta đến đây không có việc gì đâu, chỉ muốn thăm M’Drong dăm thôi.

H’Bia Sun :

– Ông muốn gặp M’Drong Dăm về chuyện gì hở Mtao Ak ?

H’Bia Sun xinh đẹp bắt đầu ăn nói từ tốn với Mtao Ak. Nàng không còn chua chát nữa.

Mtao Ak :

– Thế này H’Bia Sun ạ. Tôi đến đây không phải ức hiếp ai. Tôi đi buôn ché Tuk, tôi có con trâu đầu bạc, nên tôi vội vàng đến đây để trao đổi.

H’Bia Sun :

– Ơ bác Mtao Ak. Không phải vì con trâu, con bò, trai với gái như ching vừa mới treo, như cây con mới mọc. Chúng tôi ăn ở với nhau chưa bao ngày, nuôi gà chưa được một năm, nuôi heo chưa hết mùa xuân, dạy bảo dân làng cũng chưa hết năm. Bác đến đây mang theo những thứ gì. Có phải bác đi buôn ching, thanh la, bác bán thuốc lá hai gùi? Bác nói muối có hai bọc. Bác bảo đi tìm khung dệt, đi đổi con trâu đực. Bác Mtao Ak ơi, chờ M’Drong Dăm đi săn bắn về, việc gì cần bàn thì bác bàn. Còn tôi không biết gì hết, vì tôi là con gái. Ơ chim chích một ngàn. Ơ chim cu một trăm. Bao ngời trong nhà, các người lấy gạo trắng nấu cơm, đập con gà mái ấp, cột rượu ché tuk để ta đãi bác mtao Ák.

Người kể chuyện :

Ơ chim chích một ngàn, ơ chim cu một trăm, nô lệ trong nhàd, người nấu cơm, kẻ thui gà, người buộc rượu. Cơm dọn ra, canh để trong bát mang ra cho Mtao Ak. Mtao Ak gọi H’Bia Sun đến cùng ăn với mình, nhưng nàng không đến. Mtao Ak ăn một mình. H’Bia Sun cột rượu ché ba đãi Mtao Ak. Cơm nước xong xuôi, Mtao Ak ra ngồi bên ché rượu, ông ta gọi H’Bia Sun :

– Ơ H’Bia Sun. Đến đây ngồi chơi và uống rượu cùng tôi. Uống một lúc thôi. Sáng mai tôi đi về. Trời gần tối rồi.

H’Bia Sun :

– Tôi bây giờ đã già nua, mắt kém, thân héo như cây thuốc lá trong vườn. Tôi nghèo, váy mặc ngắn cũn, áo mặc còn hở cánh tay. Hoa tai đeo ngược. Chân tôi mỗi chân đeo một vòng như thế này. Miệng môi tôi cong queo hôi mùi nhựa cây thuốc lá.

Mtao Ak :

– Này H’ Bia Sun, sao em khinh tôi như khinh chó, em không biết nhìn người hay sao?

Mtao Ak gọi H’Bia Sun uống rượu. Ông ta nài nỉ như chó đực theo chó cái. Mtao Ak nói mãi H’Bia Sun nghe bùi tai nên ra cùng uống rượu với ông ta ở gian ngoài. Mỗi người uống hết một sừng nước. Uống xong H”Bia Sun trở về buồng nằm nghỉ.

Mtao Ak :

– Ngồi chơi đã nào em H’Bia Sun, chúng ta chưa kịp nói chuyện. Sao em khinh tôi như khinh chó, ngó tôi như ngó người dưng? Rượu uống chưa nhạt. Uống rượu chưa say đã vội đi nằm .

H’Bia Sun :

– Bác ngủ đi, trời khuya rồi. Bác ngủ cho khỏe ngày mai còn về.

Mtao Ak nằm ngủ một mình ở gian tiếp khách. Vừa nghe râm ran tiếng gà gáy lần thứ nhất, Mtao Ak đã thức dậy gọi nài đi bắt voi, mắc bành để đi về. Ông ta gọi :

– Hỡi nài voi, dậy đi bắt voi để ta về thôi

Nài voi :

– Ơ ông chủ ơi, trời chưa sáng đâu, làm sao thấy đường mà mắc bành voi . Trời sáng chúng tôi mới mắc bành voi được ông ạ.

Mtao Ak ngồi dậy hút một, hai hơi thuốc chờ trời sáng. Đến khi trời sáng rõ, đám nài mới bắt đầu mắc bành voi. Mắc xong, nài mời Mtao Ak lên voi đi về. Nhưng con voi mới đi đến bến nước của buôn H’Bia Sun thì Mtao Ak đã bảo nài cho voi trở lại, ghé vào hiên nhà H’Bia Sun :

– Ơ nài voi, quay đầu voi trở lại nhà H’Bia Sun đi, ta để quên con dao ở ghế kpan , nơi đánh ching của cha H’Bia Sun rồi.

Đám nài voi tưởng chủ nói thật, liền cho voi quay lại nhà của cha nàng H’Bia Sun. Mtao Ak gọi nàng :

– Ơ H’Bia Sun, vợ M’Drong Dăm ơi. Cháu đưa giúp con dao của ta bỏ quên ở ghế đánh ching kia đi.

H’Bia Sun :

– Ơ bác Mtao Ak, tôi không mang cho bác đâu. Tôi đang bận dệt vải, con đang địu trên lưng. Bác xuống voi vào nhà mà lấy đi.

Mtao Ak làm như rất cần con dao, lại như rất vội. Ông ta thúc nài như muốn đi về ngay. Thấy vậy H’Bia Sun đứng dậy cầm con dao ra đưa cho Mtao Ak. Ông ta bảo H’Bia Sun giơ dao đến gần đầu voi một chút. H’Bia Sun dướn người lên cho gần hơn, chờ lúc thuận tay, Mtao Ak năm slấy ta nàng và kéo ném lên bành voi, rồi bảo đám nài quay đầu voi chạy nhanh về hướng buôn mình.

H’Bia Sun bị Mtao Ak cướp giữa ban ngày, chân tay bị trói chặt. Nàng vừa giãy giuạ vừa than khóc gọi cha mẹ. Nàng nói với búi tóc cua rmình hãy bay đến nơi M’Drong Dăm đang săn bắn, nơi rừng rậm núi cao, nói cho chàng biết vợ ở nhà đã bị người ta cuớp mất rồi. Búi tóc của H’Bia Sun liền biến thành con chim cu có lông màu đen , buổi sáng bay trên sườn đôi, buổi trưa cất tiếng gáy. Chim bay chầm chậm qua đồi tranh, qua rừng thưa. Chim cu vừa bay vừa hót liên hồi “ cúc cu ,cúc cu” . Con chim cu hót mãi trên đồi cỏ tranh, chim chèo bẻo, chim bồ chao cũng kêu, hót liên hồi. Chúng hót gọi M’Dong Dăm ở rừng cao, nơi lắm muông thú, nơi thú rừng chưa hề biết hơi người. Bầy chim bay đã đến lán của M’Drong Dăm và những người đi săn bắn. Chim bay đến lán liền cất tiếng hót “ cúc cu, cúc cu, M’Dong Dăm mải đi săn bắn, nàng H’Bia Sun ở nhà bị người ta cướp đi rồi”.M’Drong Dăm đnag nằm trong lán nghe tiếng chim kêu, chàng gọi mọi người cùng nghe:

– Hỡi lũ trẻ, ơ cháu con. Các người nghe xem có phải tiếng gà cục tác, tiếng trẻ con khóc, tiếng của trai làng đang vang ngoài kia không?

Lũ trẻ :

– Ơ ông, chúng tôi chỉ nghe tiếng chim hót vu vơ thôi.

Nô lệ và những người đi săn không ai hiểu tiếng chim hót nói điều gì.Con chim vẫn cứ cất tiếng hót “ cúc cu, cúc cu…” . Tất cả bày chim đang đậu trên cấy đều hót như thế. Ngay cả tai M’Dong Dăm nghe hai ba lượt cũng vẫn như thế, chim cu hót “ Mdrong Dăm mải đi săn để H’Bia Sun ở nhà bị kẻ ác cướp đi rồi”

M’Drong Dăm :
– Hỡi chim chích một ngàn, chim cu một trăm. Người xách ống tên, vác ná. Chúng ta trở về buôn làng thôi. Thịt heo rừng bỏ lại xương. Con diều hâu đến đuổi chúng ta đấy. Ta sẽ giết hết kẻ xấu ngay tại bãi chăn trâu bò của chúng.

Lũ trẻ :

– Có chuyện gì ông ơi. Bà H’Bia Sun xinh đẹp của chúng ta bị người ta cướp rồi ư?

M’Drong Dăm :

– Đấy chim cu hót, nóa bảo rằng bà của các con ở nhà đã bị kẻ ác đến cướp đi rồi. Hỡi lũ trẻ, con cháu, kẻ coi bò, giữ trâu, mắc bành voi đi! Các con cưỡi voi về sau, ta phải về trước ngay đây.

Nói rồi M’Drong Dăm liền nhảy một bước. Chàng nhảy đẹp như chàng trai người Hrê, tay cầm ná, lưng đeo ống tên, vai vác cây xagac to. Một hòn núi chàng chỉ một lần nhảy, gặp thác nước chỉ một lượt đã qua. Một lần nhảy cao bằng ngọn cây ênắt, nhảy qua ngọn cây knia, thân chàng tận mây xanh, mây trắng. Về đến nhà chàng lên cầu thang làm ngôi nhà lắc lư, nồi niêu của cha mẹ H’Bia Sun va vào nhau lách cách như trâu bò húc nhau. M’Drong Dăm nghe tiếng mẹ H’Bia Sun khóc thảm thương. Bà khóc điệu khổ, điệu buồn vì mất đứa con gái thương. Thấy mẹ H’Bia Sun khóc thảm thiết, M’Drong Dăm nói :

– Sao mẹ khóc đầy nhà, như có yang ác, ma quỷ ở đâu đó? H’Bia Sun đi mình trần, khăn áo còn treo ở nhà, H’Bia Sun chết rồi sao mẹ? Mẹ đừng vội trách, mẹ đừng vội la. Mất kim ta phải đi tìm. Con sẽ đi lùng theo dấu vết. Con dốc ngược thân mình để tìm bằng được H’Bia Sun. Nếu đi lần này sống thì con ăn lúa. Chết thì con ăn đất sỏi, sẽ đầu thai vào kiếp khác. H’Bia Sun với con máu đã đỏ lược, trái cây độc chết cùng một lần, sống cùng mốt ố nên con phải liều mình như thế. Mẹ đừng vội khóc để khổ, để nghèo. Con và H’Bia Sun sống không trách đàn bà, chết không trách đàn ông. Con và H’ Bia Sun chết nằm chung một hòm, chung một cái nhà mồ dài cao.

Mẹ H’Bia Sun vào bếp thui gà, nấu cơm nếp trong một cái bin. Còn M’Drong Dăm lo mài giáo mác, chùi khil để mang đi. Ăn uống xong, chàng lên đường đi tìm H’Bia Sun. M’Drong dăm một mình một ngựa lần theo dấu chân ngưa, chân voi, theo con đường Mtao Ak dẫn nàng H’Bia Sun đi. Qua rừng, lên núi cao, chàng lật đá và đi theo hang động. Đến buôn làng Mtao Ak chàng gọi lớn :

– Ơ lũ trẻ, con cháu, kẻ giữ bò, người chăn trâu, người giữ nhà, ai là người gác cổng buôn Mtao Ak?

Mtao Ak :

– Ơ lũ trẻ nhỏ, các cháu nghe thử , gà nhà ai cục tác, con ai khóc, tiếng rèn búa của ai ngoài kia.

Trong lúc đó H”Bia Sun đang bị trói tay, cùm chân. Nàng khóc. Nước mắt chảy xuống gông cùm, người ta giữ nàng như giữ bò ,giữ trâu.

M’Drong Dăm :

– Ơ lũ trẻ, hãy mở cổng sắt cho tôi vào để thăm chú bác tôi.

Mtao Ak :

– Ơ lũ trẻ. Con gà nhà ai cục tác. con ai khóc, tiếng rèn bủa của ai ngoài kia? Con gà trống mào đỏ nào đến đây đê rlấy ching, ché, cọc buộc ngựa, voi. Hỡi lũ trẻ, hãy đi xem thử. Nếu gặp khách yếu vía thì mở cổng cho vào. Nếu gặp khách hùng mạnh thì các cháu đóng thêm chốt cho chặt nhé.

M’Drong Dăm càng gọi thì tiếng đóng cổng cài then càng vang to hơn. Chàng dùng hết sức mạnh xô hàng reo một lần, hàng rào ngã rạp. Chàng đá bằng chân, ba lớp rào bị xiêu. Chàng áp người, bảy lớp rào bị đổ. Chàng gọi to :

– Ơ bác Mtao Ak. Sao bác dám bẻ ngà ở miệng voi, nhổ sừng trên đầu tê giác. Sao bác lại dám cướp vợ tôi ngay ở trong buồng.

Nghe tiếng chàng H’Bia Sun khóc lóc. Tiếng khóc của nàng mỗi lúc một to hơn. M’Drong Dăm nói :

– Em H’Bia Sun ơi, để cho nó ăn gan trâu bò rồi anh chặt đầu nó quăng cho thần nước, chặt đùì ném cho thần núi., xác nó để cho lũ kền kền, lũ quạ rỉa suốt ngày đêm. Thịt nó ném ra bụi cỏ tranh, xương ném xuống thác nước. Chân tay nó đưa cho thần Tlúa, máu nó đưa cho thần kbua, cho đấy hút, lũ ma quỷ uống. Để cho nó không còn hung hăng nữa. Ơ Mtao Ak. Xuống đi . Tôi muốn nói cười với bác đây.

Mtao Ak :

– Cháu hãy ra khỏi buôn làng của ta. Nếu không ta sẽ cho nô lệ khỏe mạnh đến giết chết cháu ngay tại bãi trâu bò. Ta tiếc cháu như cây tre còn non M’Drong Dăm ạ.

M’Drong Dăm :

– Tôi không đi đâu. Bác phải trả vợ cho tôi trước đã. Nếu không tôi sẽ chém bác, chặt cổ bác bằng giáo mác đang cầm trong tay đây.

Mtao Ak ra tới hiên nhà, M’Drong Dăm đứng sẵn trên sàn, chờ đọ đao, múa khil với ông ta. Mtap Ak coi khinh chàng, coi như đứa trẻ mới cao bằng đầu gối, còn chui qua háng người lớn. Ông ta khinh chàng như khinh con chó, không thèm dùng khil đao, ngoay ngoáy chạy vào gian trong. M’Dong dăm tức giận đến tận cổ. Chàng liền dùng tay rút cây xà dưới sàn, làm nhà Mtao Ak rung rinh, nghiêng cột nhà từ trong ra ngoài. Mtao Ak tức giận liền gọi nô lệ đánh M’Drong Dăm. Chàng đứng nguyên tại chỗ xoay chiếc khil. Gió khil của chàng làm cho bọn nô lệ ngã la liệt trước sân nhà. Năm lần đứng dậy là năm lượt ngã xuống. Bảy lần xông tới là bảy lần run rẩy sợ hãi. Lũ nô lệ không dám xông vào chàng nữa. Mtao Ak lại gọi những nô lẹ khỏe hơn, có tài hơn, cũng vẫn bị gió khil của chàng đánh bạt đi, ngã hết. Mtao Ak kêu nấu cơm nồi bung nồi bảy để nô lệ ăn đánh nhau với M’Drong Dăm vẫn không thắng nổi chàng. Chàng gọi :

– Tôi muốn bác Mtao Ak xuống sân này. Sao bác không dám xuống?

Mtao Ak hét nô lệ mang khil đao tới, nhảy xuống đất định chém M’Drong Dăm, nhưng lưỡi đao của ông ta chém không trúng. Mtao Ak liên tục đuổi đánh M’Drong Dăm. Chàng chạy quanh chuồng heo, ông ta chém nát chuồng heo. Chàng chạy quanh chuồng bò, ông ta chém nát chuồng bò, làm heo bò của ông chết la liệt. M’Dong Dăm nấp dưới bụng voi, Mtao Ak chém voi đứt đôi. Nấp dưới gầm nhà, ông ta chém chết con trâi đực buộc ở đó. M’Drong vừa chạy nhảy, trêu chọc vừa chế nhạo :

– Tiếc con voi quá. Sao bác lại chém voi đực nhà mình vậy? Tiếc con trâu quá ! Sao bác lại chém trâu nhà mình?

Mtao Ak khát khô cả cả họng liền gọi H’Bia Sun đem nước uống :

– Ơ em H’Bia Sun, hãy đem nước cho ta uống. Cởi trói cho H’Bia Sun đi các con.

Trong lúc nô lệ mở trói cho H’Bia Sun, Mtao Ak lại đòi ăn cơm nếp. H’Bia Sun ném cục cơm nếp , Mtao Ak chưa kịp bắt đã bị M’Drong Dăm tóm mất. Bà vợ cả của ông ta cầm cục cơm ném tiếp cho chồng :

– Đây cục cơm nếp của Mtao Ak, chồng tôi ăn đi để có sức chém M’Drong Dăm.

Mtao Ak đưa tay ra đón lấy cục cơm nếp, nhưng M’Drong dăm đã ngưa rcái khil ra đón lấy. Chàng vừa ăn vừa lia đao, múa khil. Gặp bảy hòn núi chàng chỉ nhảy một cái là qua. Gặp bảy thác nước chàng chỉ nhún một lần là vượt qua, nhảy tiếp từ đồi này sang đồi kia. Chàng luồn qua cả đám mây đen, chỉ loáng thoáng thấy tua khố bay theo trong mây. Mtao Ak than :

– Bác không bằng cháu nên mệt rồi cháu ạ. Bác nghỉ đây.

– Hai bác cháu ta cùng nghỉ vậy.

Mtao Ak nghỉ ngơi ăn cơm hút thuốc, ngủ thiêm thiệp một chút. Sau đó dậy lại hút thuốc, ăn cơm nếp, uống nước . Xong rồi bảo M’Drong Dăm tiếp tục đuổi đánh nhau. Mtao Ak bắt đầu nhảy . Ông ta nhảy như khúc gỗ, như người ta treo đá ở chân, như ai treo cối giã gạo ở vai. Đưa tay về phái Tây làm vỡ bầu nước, đưa chân về phía đông cũng làm vỡ bầu nước. Ông ta kếu khát nước. M’Drong Dăm bảo :

– Người bác ốm yếu, lại không giỏi khil đao. Sao bác lại dám đi bắt tê giác. Bác là kẻ già nua, mắt mờ, thân thể dần héo hon, sao bác lại dám bắt con cọp, con gấu? Bác có biết M’Drong dăm như heo đang lớn, như chó điên bị đau không?

Mtao Ak :

– Bác nghe tin từ nơi này đến nơi khác chỉ có H’Bia Sun là xinh đẹp. Bác thích nàng như thích quả chua, ưa nàng như ưa quá ngọt. Thích nàng từ ngày hôm qua, hôm kia rồi.

M’Drong Dăm :

– Bác thích nàng như thích qua rchua, như ưa quả ngọt. Sao bác không thích từ hồi nàng còn son trẻ, như quả mít, quả soài mới lớn. Sao lúc đó bac không đi dắt nàng về.

Nói rồi chàng cầm khil đao đuổi đánh Mtao Ak . hắn trốn trong chuồng heo, lũ heo đuổi cắn, chạy vào chuồng bò, đàn bò đuổi húc, dựa vào thân voi, con voi đá. Mtao Ak trốn vào dâu M’Drong dăm cũng chém tan tành nơi đó. Trốn dưới gầm nhà, các cột bị chém gãy đôi. Nha flớn nhà nhỏ trong buôn bị gió khil chàng làm cho tốc mái bay hết. Cho dù được vợ cả đem cơm đem nước, mang thuốc cho hút, Mtao Ak cũng không địch lại nổi vì H’ Bia Sun cũng mang cơm, nước và thuốc hút tiếp sức cho M’Drong Dăm. Sau lần nhảy cuối cùng, chàng chém trúng bắp chân ông ta, máu tràn ra khắp nơi. Lần nhảy thứ hai chàng chém đứt cánh tay, Mtao Ak ngã gục xuống. Tiếng kêu khóc vang lên thảm thiết.

M’Drong Dăm nói :

– Ơ bác Mtao Ak ơi! Trống tôi đánh kêu to, tù và tôi thổi vang. Vải xanh vải đỏ tôi phơi khắp nơi. Ngựa đực có theo ngựa cái; trai gái trong làng có đi theo tôi không?

Dân làng :

– Ơ anh M’Drong Dăm . Nếu ngựa đực không theo ngựa cái; con trai con gái nếu không đi theo ông thì ai sẽ trông coi chúng tôi. Trâu bò ai gìn giữ, cây đổ phải đi theo ván dài thôi.

Vậy là tất cả các nô lệ của Mtao Ak đều theo về buôn của cha nàng H’Bia Sun. Họ kéo đi đông như bầy hươu, ùn ùn như đàn kiến, nhi nhúc như đàn mối. Ngày đi, đêm nghỉ, đi liền ba ngày mới tới buôn làng của H’Bia Sun.

Từ đó, nàng H’Bia Sun xinh đẹp chỉ ở trong nhà. Nhà M’Drong Dăm ăn năm uống tháng triền miên, cho đến khi bước vào mùa rẫy mới. …

 

Một suy nghĩ 5 thoughts on “Sử thi Êđê – M’Drong Dăm”

  1. Kính chào các anh chị
    Mình đang nghiên cứu về văn hóa dân gian và đặc biệt là tộc người stiêng và Mnông. Mình rất mong được các anh chị hỗ trợ tài liệu tham khảo; đặc biệt là thi ca và sử thi. Mình chân thành cảm ơn rất nhiều

    Số lượt thích

Trả lời

Mời bạn điền thông tin vào ô dưới đây hoặc kích vào một biểu tượng để đăng nhập:

WordPress.com Logo

Bạn đang bình luận bằng tài khoản WordPress.com Đăng xuất /  Thay đổi )

Google photo

Bạn đang bình luận bằng tài khoản Google Đăng xuất /  Thay đổi )

Twitter picture

Bạn đang bình luận bằng tài khoản Twitter Đăng xuất /  Thay đổi )

Facebook photo

Bạn đang bình luận bằng tài khoản Facebook Đăng xuất /  Thay đổi )

Connecting to %s