Làm thế nào để thành thật

Chào các bạn,

Trong một phim xi-nê mình xem đã khá lâu, một nhóm khoa học gia tạo dựng một đứa bé, hình như là bằng cloning (tạo từ tế bào mẫu) thì phải. Đứa bé lớn lên khỏe mạnh và bắt đầu biết nói như bình thường. Rồi một hôm nọ, đứa bé nói dối một câu gì đó, đó là câu nói dối đầu tiên em nói, và cả nhóm khoa học gia nhảy lên vui mừng, “Ô, nó nói dối, nó nói dối. Nó đã biết nói dối rồi.” Và đó là bằng chứng trí óc em đã tiến triển tốt, đến mức thông thái hơn.
honest
Phải chăng đó là sự phát triển tự nhiên của tâm trí con người. Trẻ em thì không biết nói dối. Bắt đầu khoảng 3 tuổi là đã học được nói dối chút xíu, thông thường là vì làm gì đó, như là làm vỡ cái gì đó, và không dám nhận tội với bố mẹ. Và càng lớn, khả năng nói dối càng tăng lên cao độ, đến mức thành nghệ thuật trong mọi lãnh vực nghề nghiệp, như là PR, tiếp thị, biện hộ, “đào mỏ”, hay lãnh đạo chính trị. Và rất nhiều người trong chúng ta nói dối một ngày 24 tiếng mà không thấy ngượng miệng, mà cũng có thể là không biết mình nói dối, cũng như người chửi thề quen miệng, mở miệng là chửi thề mà không biết là mình đang chửi thề 3 câu trong một câu nói.

Trong bài Tư duy tích cực và chiều sâu con tim, chúng ta đã nhắc đến năm đức tính làm người của Khổng tử, có thể đại diện cho mọi đức tính làm người trong mọi nền triết l‎ý khác—nhân, lễ, nghĩa, trí, tín. Và chúng ta có nói:

“Phan Bội Châu trong quyển Khổng Học Đăng có nói chữ “nhân” bao gồm tất cả các chữ khác. Và năm chữ “ngũ thường” này đi theo thứ tự quan trọng của nó: Nhân lễ nghĩa trí tín. Mất Nhân thì phải dùng Lễ. Mất Lễ thì phải dùng Nghĩa. Mất Nghĩa thì phải dùng Trí. Mất Trí thì phải dùng Tín.

“Theo mình thấy trong mấy mươi năm nay, ở nước ta, và ở cả nhiều nơi trên thế giới, có một luồng văn hóa tích cực dạy người ta không thành thật, tức là sống mà bỏ chữ tín, bỏ cái thành thật đi, sống theo kiểu giành giật lươn lẹo, và cho đó là thức thời.

“Chính sức mạnh dữ dội của luồng văn hóa đó đã gây ra bao nhiêu dối trá trộm cắp trong xã hội. Chúng ta phải đứng vững, vận động gạt luồng văn hóa đó ra ngoài, trước hết là trong tim mình, sau đó là thuyết phục những người chung quanh.

“Chữ Tín là thành trì cuối cùng, chữ cuối cùng, trong đạo làm người; mất chữ này là ta đã mất hết cả năm chữ của đạo làm người.

“Đây là vấn đề lớn cho đất nước và cho cả guồng máy giáo dục (vì thế, ta có chiến dịch nói “Không” với tiêu cực trong giáo dục). Chúng ta phải vững tâm để xua luồng văn hóa dối trá đi xa. Nếu không thì rất khó phát triển đất nước. Chỉ trong một ngôi trường nhỏ, thiếu chữ tín là bao nhiêu xào xáo đã xảy ra rồi, huống chi là cả một nước.”

Trong phát triển kinh tế, chính trị, hay thương mãi, chữ tín cực kỳ quan trọng. Nếu nhà nước nói mà dân không tin, thì chẳng chính sách nào có thể thành công. Nếu người tiêu thụ không tin công ty, thì công ty sập tiệm. Nếu bạn có danh tiếng là lời nói không đáng tin, thì rất khó để tìm việc hay làm ăn.
honesty1
Nhưng làm sao ta thành thật?

1. Thành thật với chính mình

Người thứ nhất ta cần thành thật là với chính mình. Bạn đã gặpngười nào cứ mở miệng ra là làm người khác bực mình, hoặc vì nói chuyện đâm chọc, hoặc vô duyên, hoặc thiếu tế nhị, hoặc kiêu căng… nhưng người đó hầu như chẳng bao giờ biết mình có tật đó không?

Biết mình không phải là việc dễ.

Mình phải dành thời gian yên lặng mỗi ngày, quán sát mình một tí xem mình có kiêu căng không, có hay thiếu thành thật không… Nếu mình không có “thời gian mỗi ngày để quán sát mình”, dù là chỉ vài phút, thì mình không thể thành thật với chính mình, vì mình không thể biết được là mình không thành thật đến mức nào. Mà nếu ta không thành thật với chính mình, thì bảo đảm là ta không thành thật với cả thế giới. Cho nên thành thật với chính mình là điểm khởi đầu. Nếu bạn không khởi đầu nơi này, thì nên bỏ luôn đọan sau vì không thể có đoạn sau nếu không có điểm khởi đầu.

2. Thành thật với người khác

• Công thức căn bản thì quá dễ, phải không các bạn? Nói thật có nghĩa là nói sự thật; không dối trá. Cái bàn màu xanh thì nói là màu xanh, đừng nói là màu đỏ. Giản dị thế thôi. Đừng bóp méo sự thật để thổi phòng mình lên như là “Tôi là sinh viên cao học” trong khi mình đang học năm thứ hai đại học thôi. Không biết thì nói là không biết, biết thì nói là biết. Có gì là phức tạp đâu?

• Đôi khi, có một loại “nói thật” nhưng thực ra là đánh lạc hướng để người nghe hiểu lầm sự thực. Đây gọi là misleading. Ví dụ: “Các bạn bước vào tiệm đầu tiên ngày thứ 7 này sẽ mua được HP computers với giá hạ 50% , cho đến khi hết hàng.” Sáng thứ bảy, 500 người sắp hàng trước khi tiệm mở cửa, mở cửa ra, 500 chen lấn người ùa vào để giành giật chỉ có 2 HP computers trong đó. Đó là quảng cáo misleading, và đó là phi pháp, vì đa số mọi người không nghĩ là cả một chiến dịch cho cả mấy trăm người sắp hàng chỉ có 2 món hàng (Có thể là 10 hay 15 computers thì hợp l‎y’ hơn). Nếu ông tòa nào đó, cho rằng đó là hợp pháp, thì nó cũng vẫn vi phạm đạo đức thương mãi. Và dĩ nhiên, là với các công ty lươn lẹo như vậy, các bạn nên tự hỏi là có tin tưởng được để mua hàng của họ không.
honesty2
Tuy nhiên, thành thật không có nghĩa là nói bậy.

— Nói bậy ta thường nghe nhất là “Để tui thành thật nói điều này cho bà nghe…” rồi tiếp theo là một màn phê phán làm người ta tối tăm mày mặt. Chữ “thành thật” không thể được dùng để xúc phạm người khác như thế, nhất là đối với bạn bè hay người thân của mình. Thành thật không có nghĩa là lạm dụng. Thành thật là nội dung, cách trình bày nhã nhặn làm mát lòng người là hình thức. Có phở ngon cũng không thể bỏ vào chậu rửa chân mời bạn ăn.

Có nhiều chuyện không thể nói, vì nó liên hệ đến bí mật thương mãi của công ty hay bí mật quốc phòng, hay chuyện đời tư người khác, hay chuyện người khác tâm sự riêng với mình… không thể nói ra được. Thành thật không phải là “đài phát thanh chợ cầu muối.” Cái miệng nói lảm nhảm sẽ kiện cái thân. Đó là vô trách nhiệm, vô ‎y’ thức, chứ không phải thành thật.

Thành thật không có nghĩa là ngu. Bí mật làm ăn, bí mật chiến đấu, không thể cho địch thủ biết được. Trong chiến trận người ta thường hay misleading địch thủ bằng các đòn như là dương đông kích tây, thực mà hư hư mà thực… Đây là vấn đề rất phức tạp về nghệ thuật chiến đấu. Theo quan sát và kinh nghiệm của mình thì nếu ta rất giỏi biến hóa, ta chẳng cần phải nói dối một câu nào, chỉ cần nín thinh, thì các đòn phép chiến đấu của mình người khác không thể lường được, chỉ vì nó biến hóa quá nhanh.

Thực ra trong chiến đấu, làm cho địch thủ tin vào sự thành thật trong lời nói của mình rất quan trọng. Ví dụ: Mình nói, “Nếu anh không bằng lòng rút thì tôi buộc sẽ tấn công;” địch thủ mình phải tin là mình sẽ làm đúng như thế. Nếu không thì mình chẳng điều đình được việc gì. Hoặc là mình nói, tôi sẽ chiến đấu đến lúc thắng hoặc chết, địch thủ mình phải tin là mình sẽ làm như thế, để liệu mà một là chuẩn bị đánh nhau trí chết hai là làm hòa với mình bây giờ.

Đó là chưa kể ta sống trong thế giới nhiều người, ngay cả khi hai người đối đầu, nếu ta dối trá với đối phương thì chỉ làm cho đa số thiên hạ bàn quang bỏ ta mà ủng hộ đối phương.

Thành thật không có nghĩa là tin người. Giang hồ hiểm hóc. Thành thật nghĩa là nói ra câu nào thì đúng sự thật câu đó; chuyện không nên nói thì không nói. Nhưng thành thật không có nghĩa là ai nói gì cũng tin. Đó là khờ khạo chứ không phải thành thật. Điều này thì bạn phải “khôn kiểu đường phố” (street wise) một tí.

Tập lắng nghe cho kỹ, đọc email cho kỹ, nhìn cho kỹ, để khi người ta nói cái gì đó có vẻ thiếu thành thật là mình nhận ngay. Không thấy được sự dối trá của người là khờ, chứ không phải thành thật. Nhưng, biết người dối trá, không có nghĩa là mình phải dối trá lại. Cũng như biết người sắp cướp, mình nhận ra để tránh bị cướp, chứ không phải để mình cướp họ.

• Nói chung là, thành thật có nghĩa là nói câu nào là mình muốn người nghe hiểu đúng câu đó và câu đó đúng sự thật. Chuyện nào không thể nói được thì đừng nói, không cần thiết phải nói dối. Cũng không nói chỉ một phần tí xíu của một sự thật, và che dấu các phần còn lại, chỉ để đánh lạc hướng và lừa người khác.

Trong chiến đấu, người ta thường làm cho địch thù không nhận ra được sự thật, cho nên người ta dối trá nhiều. Tuy nhiên, người giỏi biến hóa, chuyển động chớp nhoáng, thì không cần dối trá trong chiến đấu. Và người dối trá vẫn bị thiệt thòi trong chiến trận, vì dối trá thì không thể điều đình được với địch thủ–không ai muốn điều đình với người dối trá. Mà trong chiến đấu, như binh pháp Tôn gia nói, “không đánh mà thắng” mới là tướng giỏi–không đánh là thắng bằng điều đình, thắng bằng cách nói.

Thành thật cũng không có nghĩa là khờ khạo, ai nói gì cũng tin theo mà không nhận ra các dấu hiệu khả nghi. Thành thật không có nghĩa là đi đâu cũng nhắm măt, bịt mũi, che tai.

Thành thật sẽ làm cho người tin ta. Mà nhiều người tin ta thì nhất định là phải thành công, vì trong liên hệ con người trong xã hội, chẳng có gì được mọi người quí trọng hơn thành thật.

Chúc các bạn một ngày vui.

Mến,

Hoành

© copyright TDH, 2009
www.dotchuoinnon.com
Permission for non-commercial use

Bài liên hệ: Tư duy tích cực và chiều sâu con tim, Giữ mình làm lãnh đạo, Bảo trọng bản tính chân thật.

Một suy nghĩ 12 thoughts on “Làm thế nào để thành thật”

  1. Chào các bạn,

    Tình cờ surf the net, thấy có bài phỏng vấn anh Hữu Thọ về sự dối trá trầm trọng trong nước ta. Mình post vào đây để thêm đầy đủ.

    Anh Hữu Thọ là cựu tổng biên tập báo Nhân Dân, sau đó là Trưởng Ban Văn Hóa Tư Tưởng Trung Ương Đảng. Mình và anh Hữu THo biết nhau rất nhiều. Trong cuối thập niên 80 và nửa đầu thập niên 90 mình viết bài thường xuyên cho Nhân Dân. Vào thời đó, các bài mình viết luôn luôn là để thúc đẩy đổi mới, và thường là các báo trong nước, Tuổi Trẻ, v.v.., không dám đăng, và thường là anh Hữu Thọ nhận đăng trên Nhân Dân, sau đó thì các báo khác trong nước mới dám đăng lại.

    Mình hay nói chuyên dài với anh Hữu Thọ, hoặc gặp nhau ở Hà Nội hoặc qua điện thọai từ Mỹ. Nhiều khi đang nói chuyện, anh nói: “Điều anh đang nói hay lắm anh Hoành, anh viết thành bài đi rồi tôi đăng.” Thế là lại có bài mới. Thường thì cách edit của anh cũng không làm thay đổi bài của mình mấy, dù là đôi khi vài từ nhậy cảm phải cắt ra.

    Đây là link đến bài phỏng vấn anh Hữu Thọ http://dantri.com.vn/c202/s202-304121/tran-tro-dau-nam-moi-cua-tri-thuc-viet-nam-benh-gia-doi.htm

    Vấn đề suy đồi đạo đức và gia tăng dối trá, mình và anh Thọ cũng đã có một lần nói chuyện với nhau rất dài, hình như năm 1995.

    Và sau đây là nguyên văn bài phỏng vấn. Chỉ có một điều mình có vấn đề là cuối bài có câu: “Nhưng không phải mọi lời nói dối đều xấu..” và ví dụ là thầy thuốc không cho bệnh nhân biết bệnh nặng để bệnh nhân bớt lo.

    Mình tin rằng vì câu “Không phải mọi lời nói dối đều xấu” mà nước ta đại lọan vì dối trá, bởi vì câu này xóa lằn ranh thật và dối, đúng và sai.

    Mình tin rằng, nếu không nói thật được thì đừng nói, nhưng hễ nói ra thì phải nói thật. Thầy thuốc không có quyền dấu bệnh nhân cơn bệnh trầm trọng của họ. Đó là lạm dụng và không trung thành. Bệnh nhân là thân chủ của thầy thuốc, thuê thầy thuốc để biết bệnh mình, và thầy thuốc được thuê để chẩn bệnh, báo bệnh và chữa bệnh. Ở Mỹ, thầy thuốc dấu bệnh sẽ bị mất bằng vì thiếu đạo đức nghề nghiệp (unethical conduct).

    Bài phỏng vấn anh Hữu Thọ đây:

    Trăn trở đầu năm mới của trí thức Việt Nam: Bệnh giả dối

    Có thể nói bệnh dối trá đã và đang trở thành mối lo ngại lớn nhất trong đời sống xã hội những năm gần đây. Nó có mặt ở nhiều lĩnh vực đời sống xã hội và huỷ hoại nền tảng đạo đức dân tộc.

    Phó Thủ tướng kiêm Bộ trưởng GD-ĐT Nguyễn Thiện Nhân trong bức thư gửi các thày cô giáo nhân Ngày nhà giáo Việt Nam 20/11/2008 vừa qua đã tỏ ra hết sức lo lắng: “Chúng ta rất lo lắng khi tiêu cực, bệnh thành tích hay, rộng hơn là sự giả dối vẫn đang tồn tại trong ngành và xã hội”. Giáo sư Hoàng Tuỵ, trong một trả lời phỏng vấn đã nhận xét “nói dối là mối nhục lớn”.

    Nhân dịp Xuân mới, chúng tôi đã có cuộc trò chuyện với Nhà báo Hữu Thọ và một số trí thức có nhiều trăn trở về cái gọi là “mối nhục lớn” này.

    Nhà báo Hữu Thọ: Rửa tai để được nghe những lời nói thật

    “Sự thật nó không tự đến mà anh phải tìm đến nó. Rồi anh phải đủ niềm tin ở người ta thì người ta mới nói sự thật với anh. Anh cũng phải có đủ bản lĩnh để sàng lọc, tìm ra những thông tin chính xác. Muốn nghe được lời nói thật là phải công phu lắm, phải thành tâm lắm. Hãy rửa tai để nghe lời nói thật vì không có lời nói thật nào mà không có vị chua chát”.

    Gióng lên sự cảnh báo

    Thưa Nhà báo Hữu Thọ, có khi nào ông nghĩ rằng dân tộc ta lại là dân tộc có… truyền thống nói dối?

    Ông cha ta thường khuyên bảo con cháu phải thật thà. Dân tộc ta rất quý trọng những người trung thực, ngay thẳng. Nhưng thời nào cũng có người nói dối, dối trá có mặt trên khắp ngõ ngách thế gian. Chỉ có điều nó xuất hiện với tần số và dung lượng như thế nào thôi.

    Theo ông, ở Việt Nam hiện nay nó xuất hiện với tần số và dung lượng như thế nào?

    Cũng chưa có một con số thống kê cụ thể hay một điều tra xã hội học nào đủ quy mô để định lượng vấn đề này nhưng theo cảm nhận của tôi, nó ở mức trầm trọng, gây nhiều bức xúc cho nên các vị lãnh đạo mới phải cảnh báo. Ngay tại Quốc hội kỳ họp vừa rồi cũng có vị đại biểu đã nói tới sự dối trá rất đang lo ngại. Nói dối không chỉ là do bệnh thành tích, còn là do bệnh cơ hội, muốn tiến thân bằng con dường man trá…

    Công phu và thành tâm

    “Trầm trọng” và “bức xúc”. Tại sao lại dẫn đến tình trạng trầm trọng và bức xúc, thưa ông?

    Người nói dối đương nhiên là xấu nhưng vấn đề là có một nhu cầu muốn nghe nói dối từ phía người nghe. Tôi nhớ cách đây đã lâu, tôi có đọc một vở kịch nước ngoài (hình như của Lécmôntốp thì phải) đại để là một vị quan hỏi một kẻ thuộc cấp làm sao nói dối, không nói thật những khiếm khuyết của xã hội, của các mệnh lệnh, gã này thưa rằng bởi tôi đã ba lần nói thật thì cả ba lần đều bị quở mắng, trừng phạt cho nên chẳng dại gì mà tôi nói thật nữa. Để bệnh nói dối tràn lan chủ yếu là tại người nghe.

    Nghĩa là muốn nghe lời nói thật thì trước hết phải thật sự cầu thị…?

    Thì đúng rồi. Tôi cũng đã đọc ở đâu đó, hình như của nhà văn Vũ Bằng, chuyện một hoạ sý tài năng nhưng lại có vai vế trong xã hội. Khi triển lãm tranh của mình, ông này phải cải trang và nấp kín để được nghe lời nói thật bình phẩm về những bức tranh của mình vì khi anh đã có một địa vị nào đó mà xuất hiện, rất khó được nghe những lời nói thật. Không ít kẻ nịnh bợ, tâng bốc anh. Nhưng cũng có người chỉ vì nể nang mà không nỡ nói ra sự thật. Còn như không ít lãnh đạo địa phương, khi cán bộ và người dân ở đó nói lên những sự thật không hay ở địa phương mình đã nổi đóa lên thì làm sao có thể được nghe lời nói thật.

    Nhưng từ xa xưa, các cụ đã nói “Trung ngôn nghịch nhĩ”?

    Đấy. Đấy. Vấn đề là nó còn ở chỗ ấy. Sự thật nó không tự đến mà anh phải tìm đến nó. Rồi anh phải đủ niềm tin ở người ta thì người ta mới nói sự thật với anh. Anh cũng phải có đủ bản lĩnh để sàng lọc, tìm ra những thông tin chính xác. Muốn nghe được lời nói thật là phải công phu lắm, phải thành tâm lắm. Hãy rửa tai để nghe lời nói thật vì không có lời nói thật nào mà không có vị chua chát. Bác Hồ nói phải “lắng nghe” tiếng nói của dân. Ai cũng có tai để nghe nhưng “lắng nghe” là nghe một cách chân thành, chăm chú, nghe để sửa mình.

    Nói ra chân lý cũng cần một nghệ thuật

    Ông có thấy nói dối đã và đang trở thành căn bệnh đáng lo ngại?

    Tôi lo chứ. Tôi đã từng phát biểu ở Quốc hội về vấn đề này. Cách đây ít lâu, tôi vào Tây Nguyên, đến thăm đồng chí Kso Si, một trí thức Tây Nguyên cùng một khóa Trung ương với tôi, đồng chí ấy nói các anh không nghe được tiếng nói thật của dân đâu. Hỏi vì sao, ông ấy bảo khi khen thì họ nói tiếng Kinh còn khi chê thì họ nói tiếng dân tộc. Mà mình thì có biết tiếng của dân tộc họ đâu, cho nên chỉ dược nghe lời khen bùi tai.

    Nói đến Quốc hội, ông có tin rằng lần cố Chánh án Tòa án Nhân dân Tối cao Trịnh Hồng Dương nói đại để án dân sự của ta xử thế nào cũng được là ông ấy nói thật?

    Tôi không am hiểu đâu nhưng là người đứng đầu ngành toà án, ông ấy phải hiểu rõ nhất, sâu sắc nhất thực trạng của ngành mình phụ trách và khi ông ấy nói như thế thì chắc rằng đó là sự thật.

    Còn trường hợp người kế nhiệm ông Dương là Chánh án Nguyễn Văn Hiệu. Ông Hiệu cũng vì nói lên một sự thật đại ý rằng đội ngũ thẩm phán thiếu đến mức phải “vơ bèo vạt tép” cũng là nói thật?

    Thật chứ. Hai ông ấy đều nói đúng về một sự thật.

    Ông nghĩ gì khi cả hai ông đều vì nói lên sự thật dẫn đến sự phản ứng gay gắt ở ngay Nghị trường Quốc hội?

    Tôi nghĩ có lẽ các ông ấy sai lầm ở cách nói. Không ai khuyên anh nói dối nhưng bảo vệ chân lý có nhiều cách. Tiếp cận chân lý có nhiều con đường. Đi đến chân lý cũng có nhiều con đường và nói ra chân lý có nhiều cách nói.

    Im lặng trước cái xấu cũng là một kiểu dối trá

    Là đảng viên 60 năm tuổi Đảng, đã từng nhiều năm tham gia Trung ương và lãnh đạo văn nghệ sỹ, nhà báo, xin được thành thật hỏi ông, các nhà lãnh đạo của ta có thật sự muốn nghe lời nói thật không?

    Về cơ bản, theo tôi các đồng chí đó rất muốn nghe sự thật, muốn nghe phản biện nhưng trong tâm lý con người rất phức tạp. Khi anh còn là cấp dưới thì anh muốn “cãi” cấp trên, nhưng khi có quyền lực thì anh lại không muốn người ta cãi lại mình. Phức tạp thế đấy.

    Ông có như thế không?

    Có chứ. Khi còn công tác, tôi có cậu thư ký mẫn cán, thạo việc và thẳng thắn. Có lần vì vội, mình trực tiếp thảo công văn, đưa cậu ta cho đánh máy, thấy cậu ta rút bút sửa ngay vào bản thảo. Thế là mặt mình nóng bừng lên. Đêm về nghĩ lại, thấy cậu ấy sửa thế là đúng. Mình viết vội nên một số từ thuộc lĩnh vực chuyên ngành mình nắm không được chắc. Rất may là lần ấy, mình kìm được chứ nếu bị mắng, chắc cậu ta sẽ chẳng bao giờ sửa những cái sai cho mình nữa.

    Sự thật luôn khắc nghiệt. Một nửa cái bánh là một nửa cái bánh nhưng 99% sự thật vẫn chưa chắc đã là sự thật. Ông có nghĩ rằng không nói ra những nhược điểm, những cái xấu của nhau cũng là một kiểu dối trá?

    Đấy, đấy. Chính vì thế mà việc đánh giá cán bộ vẫn chưa đạt hiệu quả. Chúng ta đánh giá cán bộ chủ yếu là qua tự phê bình và phê bình, nhưng tự phê bình và phê bình hiện nay hiệu quả còn thấp. Có vụ tham nhũng nào do nội bộ cơ quan phanh phui ra đâu. Đã có lần tôi nói tới sự cản trở trong tự phê bình và phê bình trong tâm lý: phê bình cấp trên thì sợ bị trù úm, phê bình ngang cấp thì sợ bị đánh giá là gây mất đoàn kết nội bộ, phê bình cấp dưới thì sợ mất phiếu. Rồi tâm lý dĩ hòa vi quý, nể nang… Khổ nỗi sự thật không được nói ra nó sẽ âm ỉ, dồn tụ. Nếu không được tháo ngòi sẽ có lúc nó bung ra.

    Nhưng không phải mọi lời nói dối đều xấu…?

    Đúng rồi. Ví dụ như một thầy thuốc chưa nói thật bệnh nhân nan y để trấn an tinh thần hay chuyện nói dối trẻ em rằng ông già Noen tặng quà đêm giáng sinh chẳng hạn. Đó là những lời nói dối cần thiết và đáng yêu.

    Hi vọng năm mới

    Xin hỏi ông một câu ngoài lề. Có ý kiến rằng năm 2008 là năm báo chí bị “sao quả tạ chiếu”. Ông đánh giá gì về nhận định này?

    Tôi nghĩ năm Mậu Tý đúng là năm không vui với báo chí khi có nhiều nhà báo bị thu thẻ, một số nhà báo bị bắt giam. Đây là một tổn thất nặng nề vì theo tôi, ngoài mấy nhà báo dính vào tham nhũng, bắt giam là đúng. Số còn lại, theo tôi chủ yếu là do rủi ro nghề nghiệp, non yếu về bản lĩnh chính trị trong việc xử lý thông tin và sự thiếu thận trọng, nóng vội, câu khách để bán báo… Đúng là nhiều vấn đề phải rút kinh nghiệm. Hi vọng năm mới, những đồng nghiệp của tôi sẽ thận trọng hơn trong khi hành nghề.

    Xin cám ơn ông và chúc ông một năm mới tốt lành!

    Theo Bùi Hoàng Tám – Nguyễn Kim Khánh
    Nhà báo và Công luận

    Số lượt thích

  2. Chào anh Hoành,

    Em cảm ơn anh vì bài viết chân tình, thành thật và nhiều ý nghĩa của anh. Anh đã giúp em ngộ ra nhất nhiều điều.

    Chúc anh và gia đình luôn khỏe mạnh.

    Cảm ơn anh một lần nữa,

    em Huấn.

    Số lượt thích

  3. Trong một xã hội rệu rã về đạo đức, lương tâm còn bé xíu. Trước khi “Làm thế nào”, bạn có muốn là người thành thât và chấp nhận cái giá phải trả? Hàng triệu con người đang cân đong đo đếm chừng mực nào để bản thân và tổ ấm của mình tồn tại?
    Trung thực là anh của thật thà, còn thật thà là cha của kẻ dại!
    Nhưng Thành thật khi đã trở thành hàng xa xỉ thì Con người trở thành Tinh thành Sói.
    Chúng ta hổ thẹn với Tiền nhân. Tôi ước mình là dân
    Đại Việt ngàn năm trước hoặc ở bộ lạc nào đó có gắn lông chim trên đầu, laptop xách tay cũng được.
    Cảm ơn bạn Hoành có bài! Tranhung09 xin cóp về nhà để ngâm cứu tiến hóa.

    Số lượt thích

  4. Mình cũng theo quan niệm là cần sống thành thật, trong mọi hoàn cảnh, nên xin góp thêm một số ý.

    Thành thật với mình để nhận thức được đúng mình nhất có thể. Có thể mình sẽ bớt vui khi nhận ra mình không hoàn hảo, không “hơn người” nhưng mình sẽ hoàn thiện được mình và khi đó, niềm vui về mình sẽ là niềm vui thật và bền chắc.

    Thành thật với người thì việc cân nhắc thiệt-hơn sẽ khó hơn và đa dạng hơn. Nhưng một điều có lẽ luôn đúng là thành thật sẽ giúp mình khiêm tốn, tự tin và an trong lòng. Sống thành thật thì mình sẽ nhận được nhiều sự thành thật hơn và nhiều điều lành hơn. Những khó khăn sau lưng sẽ bớt đi và mình sẽ chủ động đối diện với những khó khăn để giải quyết chúng.

    Số lượt thích

  5. Cám ơn anh Hoành về bài viết này. Thực tế cuộc sống đã cho thấy ngay cả tụi trẻ bây giờ muốn sống thành thật cũng khó, khi ở nhà cha mẹ dạy con phải thành thật nhưng đến trường cô giáo lại dạy con ” tưởng tượng một việc tốt nào đó ” thay vì con hãy kể một việc tốt nào đó con đã làm. Vì bệnh thành tích nên trong khi thi cử , kể cả áp dụng trông chéo lớp thì các cô giáo cũng vẫn ” nhắc khéo” kết quả cho các con, điều đó khiến tôi cảm thấy rất đau lòng vì hệ thống giáo dục của chúng ta đang dạy trẻ nói dối, làm dối một cách “bài bản và hệ thống” như vậy… liệu rằng xã hội sẽ đi về đâu khi mà thế hệ trẻ của chúng ta bị tiêm nhiễm ” bệnh thành tích ” đến như vây…

    Số lượt thích

  6. Cám ơn chị Linh Hoa đã chia sẻ.

    Thực sự là xã hội chúng ta đang có rất nhiều vấn đề. Áp lực phát triển kinh tế nhanh chóng có khuynh hướng làm cho người ta nghĩ lầm rằng các giá trị tiền bạc và vật chất là đích điểm của cuộc sống.

    Thực ra, để phát triển kinh tế quốc gia trong trường kỳ, thì các giá trị tinh thần của con người là yếu tố chính–thành thật, làm việc nghiêm chỉnh, lấy phẩm chất công việc là chính, khiêm tốn để hòa hợp, v.v…

    Nếu chúng ta là chủ một công ty, ta thấy ngay chân lý này: Trong một thời gian ngắn, một công ty có thể kiếm nhiều tiền bằng cách lừa bịp thiên hạ. Nhưng công ty sống lâu sống mạnh nhất định phải tùy thuộc vào tính thành thật của công ty đó–là, hàng tốt, nói thật với khách hàng, đối xử tốt với khách hàng, khiêm tốn với khách hàng…

    Cho nên khi chúng ta nói đến các đức hạnh cá nhân, chúng ta đang giải quyết vấn đề phát triển quốc gia trong trường kỳ tại mức nền tảng nhất.

    Đương nhiên là chúng ta cũng phải quan tâm đến việc điểu chỉnh hệ thống quản lý (giáo dục, kinh tế, tòa án, v.v…) để chúng ta có được môi trưởng khuyến khích mọi người hướng thiện.

    Rất nhiều việc phải lo, phải không chị? Nhưng việc cần làm nhất và dễ làm nhất là mỗi người chúng ta phải nâng cao phẩm chất của cách sống của chính mình, để từ đó chúng ta có thể ảnh hưởng môi trường sống của chúng ta. Nếu ta không bắt đầu từ chính mình, thì bắt đầu từ đâu cũng đều sai cả.

    Chị Linh Hoa khỏe.

    Số lượt thích

  7. cám ơn anh đã phản hồi. Cá nhân tôi cũng luôn tâm niệm rằng có thể xung quanh ta còn rất nhiều điều ” không thể chấp nhận được” nhưng điều quan trọng nhất là mỗi cá nhân tự nhận thức và tìm ra cách sống đúng đắn cho mình, mỗi người góp một chút thì chắc chắn là xã hội sẽ tốt đẹp lên. Sự thành thật tự nó đã đẹp rồi nếu mỗi cá nhân luôn hướng đến điều đó, hoàn thiện nó thì sẽ làm nó càng đẹp lên. Chinh vì vậy, nhiều khi tôi cũng phải động viên bọn trẻ rằng cô giáo có làm vậy với các con là vì cô luôn mong các con học giỏi, nếu bạn nào cũng học giỏi thì cô sẽ rất vui và không phải nhắc nhở các con như vậy nữa. Và sau mỗi lần đó, con tôi đều cảm thấy rất tự tin, không còn bức xúc nữa. Với bọn trẻ, chọn cách nói thế nào để chúng cảm thấy không bị tổn thương, cảm thấy tự tin vào cuộc sống, thì tôi chọn cách nói ” thành thật như vậy, bởi chúng ta ko thể phân tích hay mổ xẻ cho chúng đấy là việc làm xấu của người lớn nếu chúng ta nhìn vấn đề tiêu cực… Chính vì vậy, giao dục sự thành thật ở trẻ là trách nhiệm vô cùng lớn của mỗi bậc cha mẹ, khi con bạn đã hiểu tại sao phải thành thật thì chúng sẽ hành xử hướng đến sự thành thật một cách tuyệt đối. Hơn ai hết, người lớn hã̃y tạo môi trường để chúng được sống thành thật….Chúc anh sức khỏe và có nhiều bài viết hay chia sẻ với mọi người.

    Số lượt thích

  8. Hi Harmony,

    Nghe để biết người nói có thành thật hay không và thành thật đến mức nào là một nghệ thuật mà các điều tra viên và luật sư đều phải rành, và tất cả mọi người đều nên rành.

    Thực sự, đây là một nghệ thuật không chính xác (vì nếu chính xác thì công an điều tra đến đâu đều biết sự thật đến đó hết rồi, thế giới làm gì có nhiều tội phạm) 🙂

    Quy luật đầu tiên là phải nghe cho kỹ càng. Bí quyết nằm trong chữ “Lắng nghe”.

    * Lắng nghe thông tin chính xác không? “Em đã có 10 năm kinh nghiệm ngành hàng hải.” (Nhưng mới 28 tuổi, vậy là em đã vào nghề hàng hải 4 năm trước khi tốt nghiệp đại học hàng hải?)

    * Lắng nghe các lời nói xem có logic không. Thiếu logic có thể là vì người đó thiếu logic, nhưng cũng có thể là vì điều đó sai sự thật. “Bởi vì em chán đời nên em bỏ học bác sĩ đổi sang học thương mãi”. (Tại sao chán đời thì lại đổi ngành học, thay vì tự tử? 🙂 )

    * Lắng nghe lời nói có rõ ràng không. Dĩ nhiên là ai cũng có nhiều điều riêng tư, nhưng người nói mà thông tin mù mờ nhiều quá thì đáng đánh câu hỏi. Như là “em đi công chuyện” (chuyện gì?), “rất nhiều người đầu tư” (ai?), “tốn kếm cũng không bao nhiêu” (bao nhiêu?).

    * Too good to be true (quá tốt để là sự thật): “Cho chỗ này mượn tiền, một tháng lời lên đến 100%” (really?)

    * Lắng nghe vận tốc và âm giọng: Tự nhiên đang nói đột nhiên chậm lại, hay đằng hắng, hay trầm giọng xuống… là có thay đổi trong tâm trạng.

    * Lắng nghe “body language”: Cách ngồi và cử chỉ có vẻ tự nhiên thoải mái hay là có gì đó bồn chồn hoặc “cố gắng quá đáng” v.v…

    * Cảm giác được aura và cảm xúc từ người đó.

    Người càng tĩnh lặng, càng nghe kỹ và quan sát kỹ, sẽ càng thấy được nhiều. Đôi khi mình có thể nhận ra ngay là người này không thành thật điều này điều kia. Nhưng thường khi là mình không thấy rõ ràng như vậy, mình chỉ thấy chỗ này người này nói rõ, nhưng chỗ kia lại cố tình mù mờ… Có thể vì nhiều lý do để mù mờ (muốn giữ kín chuyện riêng tư, phải giữ kín vì lý do công việc, phải giấu giếm điều gian dối…). Dù không chắc chuyện bên trong, nhưng ít nhất mình cũng có được hiểu biết bên ngoài là thông tin từ người kia chỗ nào rõ ràng chính xác, chỗ nào rõ ràng không chính xác, chỗ nào mù mờ. Cộng với các nhận xét của mình về body language của người đó vào những thời điểm mù mờ đó, minh có thể có một số kết luận tạm hoặc câu hỏi trong đầu…

    Nhưng trong cuộc sống vấn đề còn phức tạp hơn thế. Đa số mọi người là kiểu 50/50, nửa thiện nửa ác: gặp người thành thật, họ thành thật; gặp người không thành thật, họ không thành thật. Cho nên rất nhiều khi, tác phong tĩnh lặng và thành thật của mình lại làm cho người hơi thiếu thành thật lúc đầu lại trở thành rất thành thật với mình.

    Cho nên, kêt luận về một người thành thật hay không, không quan trọng bằng mình lấy cái tâm mà đối xử với họ. Em đọc bài Kẻ cướp thanh môn đệ này.

    Em khỏe nhé.

    Số lượt thích

  9. Hi Harmony,

    * Khi anh nói “con người nửa thiện nửa ác” thì đó chỉ là một cách nói chung chung về cái tốt cái xấu, cái mạnh cái yếu, cái hay cái dở trong mỗi người chúng ta.

    Nhưng khi em dùng hai từ “thiện ác” để hỏi trong một câu hỏi rất cụ thể về một người “khi nào anh thiện khi nào anh ác” thì hai từ này đã biến thể thành hai từ rất phức tạp, và câu hỏi này trong tiếng Anh gọi là “loaded question”, tức là một câu hỏi “bị nhồi vào đó” hàng chục câu hỏi khác.

    Ví dụ: Thiện ác là “hay dở”? Hay thiện phải có nghĩa là giúp người, cũng như ác phải có nghĩa là hại người? Và ta đang nói đến cố tình, hay không cố tình? Và ta nói đến hành động bên ngoài hay tư duy bên trong? Ta nói đến việc đã xảy ra hay chủ trương sống? Và ta nói đến cái nhìn từ con mắt của người làm, hay cái nhìn từ người khác nhìn vào và phê phán?

    Rất phức tạp. Dĩ nhiên là anh có phần của anh về những chuyện stupid mình đã làm, mà thực ra là đã không nên làm. Nhưng anh chưa cố tình hại ai bao giờ, và anh không nghĩ là mình nên hại ai cả, kể cả người cố tình hại mình. Nhịn nhục và yêu người là thượng sách. Nếu yêu chưa được, vì vẫn còn bực, thì tránh đường khác, khỏi đụng nhau. Thỉnh thoảng cũng giận trong lòng về ai đó, muốn cho hắn vài cái đấm cho bõ tức, nhưng anh vẫn luôn luôn cố chiến thắng những nỗi giận như thế, và đôi khi cần thời gian hơi dài. Anh nghĩ là vấn đề chính của anh, cũng như của đa số mọi người chúng ta, không phải là cố tình làm chuyện xấu, mà là chưa tốt được như mức mình muốn.

    * Về việc dạy các em thành thật. Anh nghĩ là về tư duy và tác phong, cách dạy duy nhất là sống điều mình muốn, và các em sẽ tự nhiên học theo. Nói thì cũng chẳng nghĩa lý gì. Các thầy các cô ở nào vị trí đòi hỏi mình phải là siêu nhân một tí, có chuẩn mực sống cao hơn người trung bình, để các em (và bố mẹ các em) học theo.

    Anh nghĩ là nếu cô dạy các em nói năng rất chính xác, như là: “Ngày mai em sẽ đến nhà cô lúc 10 giờ sáng” (không phải “Có gì ngày mai em đến nhà cô), hay “Cho tớ mượn quyển Lịch sử Việt Nam của cậu đến chúa nhật này tớ trả” (thay vì, “Tớ cầm tạm vài quyển sách ở nhà cậu, đọc xong tớ trả”). Và dạy các em giữ đúng lời hứa, đúng hẹn, đúng giờ. Có lẽ đó là cách khởi đầu hay nhất.

    Và tập trung vào việc khen các em khi nói thật, và đừng tập trung vào việc mắng khi các em nói dối (Em đọc bài Luật Hấp Dẫn).

    * Về việc tại sao người khác không đối xử tốt với mình như mình tốt với họ, anh không có câu trả lời. Phật gia nói là đời là “điên đảo”. Nếu mọi sự có qua có lại ngay thẳng chính xác quá thì sao gọi là “điên đảo” được?

    Nhưng có một việc anh biết rất rõ: Đừng tốn thời giờ lo quản tâm của người khác. Rất vô ích. Chính tâm mình mà mình quản cũng đã rất mệt mỏi rồi, làm sao quản tâm người khác được?

    Hãy chuyên tâm lo quản tâm mình cho tĩnh lặng. Và chính tĩnh lặng sẽ tạo ra năng lượng tích cực cho em, và sẽ làm cho em sáng suốt để biết điều gì mình nên làm. (Và cách tập tĩnh lặng hay nhất trên thế giới, là ngồi Thiền hàng ngày, chỉ 15, 20 phút thôi cũng tốt rồi).

    Harmony khỏe nhé.

    Số lượt thích

  10. Hôm nay khi lòng em có rất nhiều lo lắng cho một ngày trọng đại sắp đến thì may mắn được đọc những bài viết rất hay của anh Hoành, chỉ đơn giản là vào Google và search ” câu chuyện Thiền” thì sau rất nhiều cái click em đã tới những bài viết của anh, quá hữu ích đối với em lúc này!
    Cảm ơn anh rất nhiều!
    Chúc anh luôn khỏe và tĩnh lặng để viết tiếp những bài viết có thể thay đổi suy nghĩ -> hành động -> tính cách -> số phận (maybe) của ai đó.

    Số lượt thích

  11. Tác giả rất hay, dùng từ “thành thật” chứ không phải “thật thà”. Thành thật là lời nói sự thật của 1 người thông minh, còn “thật thà” là lời nói sự thật của 1 kẻ ngốc nghếch.
    Tác giả cũng nhấn mạnh đến đừng nghe sự thật theo kiểu ăn nửa ổ bánh mì. Nửa ổ bánh mì vẫn là bánh mì, nhưng nửa sự thật thì không phải là sự thật…
    Cám ơn tác giả về 1 bài viết rất bổ ích.

    Số lượt thích

  12. Chào anh Hoành,

    Em đã đọc xong bài của anh. Về phần thành thật với chính bản thân mình, em thực sự đồng ý, ít nhất, đó là sự thật tại Việt Nam. Con người cũng như mọi loài muông thú, đều bị ảnh hưởng bởi môi trường xung quanh. Chính vì định kiến và suy nghĩ của phần đông người Việt Nam đã làm cho từng cá nhân ko thể sống thật với chính mình. Liệu 1 người đã 27t có còn dám bỏ ngang việc để dành vài năm trải nghiệm bên xứ người, liệu một người 30t có còn dám lông bông đây đó để thỏa mãn trí phiêu lưu? Ko ạ. Âu cũng là do văn hóa người Việt Nam quá xét nét người ta, và đánh giá con người ta bằng những giá trị vật chất, hoặc giá trị nào đó quá cụ thể. Thành thật với bản thân, rất khó, và cần sự tận tụy, thời gian và can đảm để sống thật với chính mình.

    Tuy nhiên, về sự thành thật với người khác, em nghĩ chỉ có thể chốt lại, là vẫn thành thật với bản thân. Mình có thể nói dối 1 người vì muốn người đó an toàn, mà tiếng Anh mình gọi là white lies. Thực sự, khi ta nói dối vì để bảo vệ người khác, thì ít nhất, mình đã thành thật với chính mình, vì mình đã làm theo đúng những gì lương tâm lên tiếng. Suy cho cùng, sống trên đời, chúng ta luôn phải ưu tiên để thành thật với chính mình, và nó sẽ là bảng điều khiển sự thành thật với mọi người. Sự thoải mái và bình an trong tâm hồn con người vẫn là mục đích cao nhất, và có lẽ được tạo thành từ 1 vài white lies. 🙂

    Cuối cùng, thành thật ở bên ngoài, với xã hội, với mọi người, có lẽ sẽ chả bao giờ kiểm chứng được. Xã hội ngày nay, mục rữa cũng có, phát triển cũng có, che đậy cả kẻ thành công lẫn kẻ ngu muội. Chúng ta có thể nói ra lời thành thật, nhưng có thể nó chỉ là sự dối trá với người khác. Chỉ có bản thân mỗi người sẽ là tòa án chính xác nhất với từng lời nói và hành động của mình; tất nhiên, những lời nói và hành động này, sẽ phải xuất phát từ một mục đích duy nhất: “thành thật với bản thân”!

    Mến,

    Số lượt thích

Trả lời

Mời bạn điền thông tin vào ô dưới đây hoặc kích vào một biểu tượng để đăng nhập:

WordPress.com Logo

Bạn đang bình luận bằng tài khoản WordPress.com Đăng xuất /  Thay đổi )

Google+ photo

Bạn đang bình luận bằng tài khoản Google+ Đăng xuất /  Thay đổi )

Twitter picture

Bạn đang bình luận bằng tài khoản Twitter Đăng xuất /  Thay đổi )

Facebook photo

Bạn đang bình luận bằng tài khoản Facebook Đăng xuất /  Thay đổi )

Connecting to %s