Người hát rong của rừng núi Tây Nguyên–Y Moan

Chào các bạn,

Năm 1995 mình và bà xã lên thăm Buôn Ma Thuột và đuợc chị Linh Nga Niêk Dam, lúc đó là đang dạy âm nhạc và làm việc tại đài phát thanh Buôn Ma Thuột, đưa đi chơi, ca hát với một nhóm bạn của chị. Và chị Linh Nga giới thiệu cho mình và Phượng nhạc Êđê và giọng ca Ymoan.
MnongLonghouse
Phản ứng đầu tiên của mình với nhạc Êđê là sức mạnh và mức văn minh của nó. Dĩ nhiên là chị Linh Nga đã nói trước với mình, “Anh sẽ ngạc nhiên khi nghe nhạc Êđê. Như là nhạc rock.” Nghe xong một vài bản trong máy cassette của chị mình thấy quá hứng khởi. Mình nói với chị Linh Nga, “Nhạc này mà sang Mỹ trình diễn như nhạc rock tân thời, thì dân Mỹ phải mê.” Mình còn đề nghị với chị Linh Nga là viết lời tiếng Anh cho các ca sĩ Êđê hát, để xuất cảng văn hóa sang Mỹ. Nhạc Êđê mạnh và rất chỏi nhịp. Đó là đặc điểm của nhạc rock tân thời, khác với nhạc cổ điển vào nhịp rất đều đặn.

Chỉ qua âm nhạc là mình đã rất khâm phục các anh chị em Êđê. Âm nhạc như vậy thì sức sống rất mạnh. Mấy năm trước khi có tin UNESCO công nhận nhạc chiêng Tây Nguyên là di sản văn hóa thế giới mình rất vui. Nhạc chiêng của người Êđê rất sophisticated.

Giong ca của Ymoan là giọng ca của núi rừng hùng dũng hoang vu. Đó không phải là giọng ca cho phòng trà, cho dancing trong phòng. Đó là giọng ca với gió ngàn, mây trắng, đồi thấp núi cao, và mang núi đồi hoang dã vào quả tim con người. Nếu người ta vũ theo giọng ca Ymoan, thì nhất định đó phải là những vũ điệu của rừng núi, bên cạnh ánh lửa bập bùng, với nhịp vỗ của gồng chiêng.

Mình đang tính research để viết một bài giới thiệu về Ymoan thì thấy có bài trên VnExpress rất hay. Dùng bài đó giới thiêu thay vì viết một bài dở hơn. Có lẽ đa số các bạn trong nước đã biết rõ về Ymoan, nhưng các bạn nước ngoài có thể được thêm thông tin tốt từ bài báo này.

Sau đó mình mời các bạn xem 4 videos của Ymoan và một video phỏng vấn Ymoan và Nguyễn Cường, người nhạc sĩ viết nhạc Tây Nguyên.

Bài này dành riêng cho The Daklak Gang (chị Huệ et al). Và dành chung cho các bạn khắp thế giới chưa để ý văn hóa Êđê.

Chúc các bạn một ngày vui.

Mến,

Hoành

.

Y Moan mê đắm giữa núi rừng Tây Nguyên
.

Chỉ khi Y Moan hát như… phát rồ, người ta mới thấy được trong lời hát ấy cái lồng lộng của đất trời Tây Nguyên, cái mưa dầm dề, cái nắng thiêu đốt cùng vẻ tươi xanh hào phóng của cao nguyên.

Y Moan và nhạc sĩ Nguyễn Cường.
Y Moan và nhạc sĩ Nguyễn Cường trên cao nguyên M’drak 10 năm trước.

Trước Y Moan không có ai và sau Y Moan có lẽ khó tìm được một giọng hát như vậy. Nhưng Y Moan hát hay nhất là khi anh đi về các buôn làng.

Anh bảo chỉ ở làng, nhìn thấy đồng bào đứng chung quanh, lố nhố, bề bộn như thế hát mới “đã”, giọng mới tròn, to, vang hết mức. Dù đồng bào không có thói quen vỗ tay tán thưởng, khen ngợi mỗi khi Y Moan (hay bất cứ ca sĩ nào) hát xong, thế mà vẫn thấy ấm lòng.

Bà con chỉ nói: “Moan, hát đi”, thế là Y Moan hát. Mà khi Moan đã hát thì không biết đến khi nào ngừng; chỉ khi nào trưởng đoàn vì sợ “bể” chương trình, bảo “stop” Moan mới thôi. Vì thế người ta không còn lạ khi Y Moan hát một hơi 13 bài, gần như độc diễn (trong những kỳ đi diễn của Đoàn Ca múa nhạc dân tộc Đăk Lăk), hát đến độ máu miệng trào ra, nhổ bãi máu rồi hát tiếp.

Có chứng kiến Y Moan ôm đàn một mình lững thững giữa thảo nguyên M’drak cỏ xanh trải thảm ngút mắt trên đèo Phượng Hoàng – từ Khánh Hòa lên Đăk Lăk – miệng hát vang mới biết đó là lúc anh đang xuất thần.

Ở đó, giữa núi đồi nghe “một mình qua sông, qua núi đồi” (Chim phí bay về cội nguồn – tác giả Y Phôn Ksor) mà vẫn cứ thấy nhớ núi đồi.
ymoan
Ở đó, nghe “ai yêu tự do thì lên núi nghe đàn” (Cây đàn Chapi – tác giả Trần Tiến) mới thấy đúng là một phát hiện! Giọng ca bị đóng đinh vào đại ngàn này đâu thể hát ở phòng trà, sân khấu giữa thị thành. Phải trả giọng hát ấy về với núi rừng, về với cao nguyên, với cái nắng, cái gió, cả cái nghèo…

15 năm trước cũng đã có lúc Y Moan định về “lập nghiệp” ca hát ở Sài Gòn. Về đôi ngày hát cho một số chương trình, các phòng trà nhưng rồi quá nhớ rừng, nhớ cái nắng cao nguyên lại nhảy xe về với Đăk Lăk.

Cho đến bây giờ, Y Moan vẫn cảm nhận mồn một nỗi nhớ cao nguyên tha thiết ấy khi lần đầu tiên trong đời rời quê nhà để được thấy đồng bằng, để thấy được sự bao la của biển, thấy được đất nước muôn màu, đa dạng…

Đó là chuyến xuống núi tham gia Hội diễn ca múa nhạc toàn quốc ở Quy Nhơn năm 1979. Rồi có nhiều lần làm “sứ giả văn hóa cao nguyên” trong những chuyến xuất ngoại sang diễn ở châu Âu, châu Mỹ, Australia, Nhật… nhưng chỉ càng cho anh thấy mình không thuộc về thế giới phồn hoa đô hội.

Và Moan quyết định gắn đời mình ở cao nguyên, với Đoàn Ca múa nhạc dân tộc Đăk Lăk, cho dù mỗi đêm đi hát (và hát bao nhiêu bài đi nữa) tiền bồi dưỡng chỉ 70.000 đồng.

Chỉ hát ở cao nguyên, Y Moan mới được gần gũi với “gái trai quê tôi, da nâu mắt sáng, vóc dáng hiền hòa” (Ơi M’drak – tác giả Nguyễn Cường).

Bây giờ ở tuổi 52 với 35 năm theo nghề ca hát, Y Moan vẫn là một “ca sĩ tỉnh lẻ” dù cả nước biết đến tên anh. Nơi anh ở là một cái gara vài chục mét vuông trong khuôn viên của Đoàn Ca múa nhạc dân tộc Đăk Lăk ở thành phố Buôn Ma Thuột. Hằng ngày đoàn di chuyển đến buôn làng nào cũng có Y Moan theo.

Có thể nói Y Moan là “linh hồn” của đoàn từ mấy chục năm. Vắng anh sức hấp dẫn của đoàn mất đi nhiều. Moan đi hát và vẫn đi làm rẫy. Rẫy cà phê 3 ha cách Buôn Ma Thuột chừng 45 km, ở huyện Cư M’gar, là thế giới kết nối một Y Moan nông dân với một Y Moan nghệ sĩ, Y Moan phóng khoáng với Y Moan sâu sắc, Y Moan của núi rừng với Y Moan của phố thị, Y Moan của công chúng với Y Moan của gia đình, và nó nuôi dưỡng tâm hồn của anh. Cuộc sống của gia đình anh 5 người phụ thuộc rẫy cà phê đó.
ymoan2
52 năm trước, có một đứa bé được sinh ra trên rẫy rồi được gói lại gùi về nhà. Về chuyện ca hát, Y Moan nhớ lại lúc còn nhỏ, lần đầu tiên xin đi theo ông Ama Nô đi hát “cho vui”.

Ama Nô là một chiến sĩ cách mạng, cũng là nhạc sĩ, người J’Rai ở Phú Bổn nhưng hoạt động ở chiến trường Đăk Lăk, người phụ trách đầu tiên của Đoàn văn công B3 của tỉnh Đăk Lăk trước năm 1975 – tiền thân của Đoàn Ca múa nhạc dân tộc Đăk Lăk ngày nay.

Anh vẫn nhớ lời mẹ cản ngăn, vì ca hát là nghề xa lạ với buôn làng; nhớ đôi dép cao su đầu tiên mà thầy Ama Nô cắt từ lốp xe cho anh bước vào con đường nghệ thuật (đi dép để ra hát trước đám đông); nhớ màu áo xanh bộ đội văn công được mặc; nhớ đi hát mà vẫn phải mang theo súng AK (vì sợ Fulro phục kích vào những năm đầu giải phóng); nhớ cục lương khô được phát sau mỗi lần hát; nhớ cả lúc đang học nửa chừng ở Nhạc viện Hà Nội phải quay về chỉ vì đoàn không có người… hát, rồi không bao giờ quay lại.

Âm nhạc đã dắt thằng bé chân trần của gió núi mây ngàn đi mãi cho đến ngày hôm nay, quên mất lời hứa với mẹ “đi thử với Ama Nô một thời gian rồi về thôi”.
ymoan3
Nhờ cuộc đi “hát thử” kéo dài cả đời người đó, hình ảnh và giọng hát Y Moan giờ đây đã lưu lại đâu đó trong các ca sĩ cao nguyên như Y Zắc (Đăk Lăk), Siu Black (Kontum), Y Yang Tuyn (Gia Lai), Cil Trinh (Bonner Trinh – Lâm Đồng), Karazan Dik, Krazan Blin (Lâm Đồng), cả Kasim Hoàng Vũ và Y Garia (đang học Cao đẳng Văn hóa nghệ thuật quân đội)…

Thật không quá lời khi nói rằng trong những tác phẩm viết về cao nguyên của nhạc sĩ Nguyễn Cường cũng có bóng dáng tiếng ca hoang dại của kẻ hát rong Y Moan, người không chỉ “truyền bá” âm nhạc Nguyễn Cường mà còn thổi vào đó cái hồn Tây Nguyên.

Trong căn nhà bề bộn nhạc cụ, sách, đĩa nhạc, huy chương, giấy khen, kể cả bằng chứng nhận nghệ sĩ ưu tú của Y Moan, có một đĩa nhạc được “sản xuất” rất không chuyên nghiệp, mang tựa Đứa con của núi rừng có in chân dung và tên Y Moan Ê Nuôl.

“Có phải album cá nhân đầu tiên của Y Moan?”. Anh chậm rãi trả lời: “Mình và thằng con trai Y Wol vừa mới làm xong (cha đàn hát, con hòa âm, phối khí). Chị Nguyễn Thị Minh Ngẫu, vợ của Y Moan, tên Êđê là Amí Wol, cho biết: “Phải làm gấp một cái để lưu lại vì căn bệnh lao phổi mãn tính đang đe dọa giọng hát anh ấy”.

Chị Minh Ngẫu nói bác sĩ Buôn Ma Thuột, TP HCM đều không cho đi hát nữa nhưng Y Moan cứ bước qua lời can ngăn, chỉ vì “Em ơi, không được hát anh chịu không nổi”.

Có một lá đơn Y Moan gửi đến Hội Văn học nghệ thuật tỉnh Đăk Lăk, bày tỏ rằng những ca khúc đầy “linh hồn” Tây Nguyên của các nhạc sĩ đã mất hay đang sống: Ama Nô, Ama Nui, Rơ Chăm Dơn, Y Sơn Nie, Kpa Ylang, Y Phôn Ksor, Y Kô, Linh Nga Nie Kdam…, những di sản âm nhạc hiện đại của người Tây Nguyên cần được ghi âm, và anh sẽ tình nguyện hát không cần “nhuận ca”. “Nếu không ai làm thì mình tình nguyện, chỉ cần đầu tư cho việc ghi âm, in sang vào đĩa CD hoặc VCD, DVD”.

Trong không gian lặng im như cánh rừng buổi chiều về, bất chợt Y Moan với lấy cây đàn dựng bên góc nhà, rồi những âm thanh quen thuộc vang lên: “Tôi như con chim lạc bay trên đồi cao/ Tôi như con thú lang thang trong rừng sâu/ Tôi như giọt mưa khao khát lời”.

Cái con chim phí của đất trời Tây Nguyên, cái giọng hát đang bị bệnh tật đe dọa ấy lại vang lên say sưa, mê đắm…

(Theo Tuổi Trẻ)

.

Ơi Madrak (Nguyễn Cường)

.

Ơi M’drak – Ymoan (Nguyễn Cường) (biểu diễn trên TV)


.

Ơi chim ktia – Ymoan (Ysơn Kniê)


.

Chim Pi bay về cội nguồn


.

Phỏng vấn Ymoan và Nguyễn Cường

Một suy nghĩ 21 thoughts on “Người hát rong của rừng núi Tây Nguyên–Y Moan”

  1. Không chỉ Daklak mà cả Tây Nguyên tự hào về Y Moan. Jun có cơ hội xem chú Y Moan biểu diễn nhiều lần, chú hát bằng cả niềm đam mê, tình yêu dành cho Tây Nguyên.Thật là không quá khi nói rằng Y Moan là linh hồn của xứ sở cao nguyên.
    Chính âm nhạc Nguyễn Cường, tâm hồn Y Moan đã mang hơi thở Tây Nguyên đến mọi miền Tổ Quốc.

    Thích

  2. Chào Anh Hoành ,

    Y Moan quả thực là người hát rong số 1 của Tây Nguyên, được cả nước biết đến. Và chị Linh Nga , một ngôi sao, một cây cổ thụ trong giới văn hóa nghệ thuật dân tộc cả nước , tác giả của nhiều bài hát về dân tộc TN rất hay. Chị ấy cũng là GV thỉnh giảng tại trường CĐSP Daklak.

    Thực thú vị: không ngờ anh ở cách xa nửa vòng trái đất nhưng rất có duyên với đất và người Ban Mê.
    Ban Mê giờ khác xưa với thời anh ghé thăm (1995).
    Thành phố bé xíu “đi dăm phút đã về chốn cũ” (như Pleiku) mà các bạn trẻ vẫn đùa vui Bụi Mù Trời hay Buồn Mà Thương ấy giờ phát triển hơn xưa tuy không hiện đại như nhiều thành phố lớn khác.
    Nhưng có một điều không thay đổi, và mong sẽ mãi hoài như thế. Ấy là cái chân tình mến khách của người dân cao nguyên. Cái mộc mạc chân chất của người miền núi rất nồng hậu và ân cần .
    Cám ơn anh nhiều về tình cảm anh gửi cho xứ cao nguyên này qua những tâm sự trong bài viết về những nhân vật và đặc trưng của âm nhạc TN, và riêng cho the Daklak gang.

    Ở đây mọi người vẫn hát “Còn Thương Nhau thì Về Buôn Ma Thuột” bởi ai cũng biết
    ” Có cái nắng có cái gió không mang tên người ơi”
    🙂

    Thích

  3. Em đã nghe nhiều bản nhạc Tây Nguyên, nhưng thú thực là em không biết tên của rất nhiều bản. Cảm ơn Bác Hoành đã post mấy bài của Y Moan lên, em thích nhất là khi chú đó bắt đầu hát chỗ cao ( không biết có nên gọi là hét không 🙂 ), giọng nghe thực vang vọng, vang vọng qua núi rừng Tây Nguyên

    Thích

  4. Bác Y Moan hát thật hay.Những gì bác hát đều là những lời trong lòng bác thốt lên. Em cảm nhận như vậy. Thật hùng vĩ và đầy cảm xúc.

    Thích

  5. Giọng của chú Y Moan cao thật ấy, cứ như chú đang…”hét” trong khoảng không vậy ^^! Giọng cao, to và vang ơi là vang…!!! Bộc lộ hết cái dữ dội lẩn chứa trong đó là sự hiền lành, nhẹ nhàng của Ban Mê. That’s really great!!!
    Tuy em chưa được xem chú ấy biểu diễn ngoài đời bao giờ nhưng mà…:) em cũng ước gì một ngày nào đó được nghe và nhìn tận mắt chú ấy hát. Chà! 😀
    ____
    Cháu xin càm ơn chú Hoành đã post bài hát của chú Y Moan lên, để bọn cháu viết thêm về những bài hát của dân tộc…
    arigatou gozaimatsu, Hoanh-sama!

    Thích

  6. Cám ơn chú Hoành đã giới thiệu với tụi cháu về người nghệ sĩ hát rong đậm chất Tây Nguyên. Chỉ những người thật sự yêu mảnh đất này mới có thể hát lên những bài hát hay như vậy!!!Những câu hát của Y Moan rất hay và có hồn.Chúc chú một buổi tối vui vẻ!!!

    Thích

  7. Y Moan là niềm tự hào của người đân Đăk Lăk nói riêng và Tây Nguyên nói chung.Ông là người mang hình ảnh của núi rừng,sông suối,của cao nguyên đầy nắng gió qua từng câu hát. Cám ơn chú Hoành rất nhiều vì đã post bài này.Chúc chú một ngày vui vẻ^^!

    Thích

  8. Cảm ơn chú Hoành đã post những bài hát hay mang đầy chất Tây Nguyên đến thế. Sau khi nghe nghệ sĩ Y Moan hát, chắc hẳn người dân Đăklăk nào cũng sẽ cảm thấy tự hào về mảnh đất này hơn nữa. 🙂

    Thích

  9. That gian di va that chan thanh nhung loi le va ca con nguoi do, lam sao co the khong lam ta xuc dong.Mot bai hat co the lam long nguoi rung dong nhu the, chang phai la tuyet voi lam sao? Rat cam on co ve su bat ngo nay, tu do em co the cam thay cuoc song quanh minh that tot dep.

    Thích

  10. Hi anh Hoành,
    Vũ cũng thuộc nhóm Daklak , biệt phái công tác ở huyện chứ không ở phố thị.
    Cảm ơn anh vì bài viết, giới thiệu người Tây Nguyên đặc sắc này. Và lòng ưu ái của anh cho phố núi Ban Mê, riêng cho the Daklak gang.
    Phục anh lắm vì anh ở bên kia nhưng rành cái hay của Tây nguyên hơn nhiều người ở Việt Nam.

    Thích

  11. Bài của chú hay quá. 🙂
    Nghệ sỹ ưu tú Y Moan là niệm tự hào của người dân Tây Nguyên.Cháu còn nhớ lần đầu tiên nghe Y Moan hát là năm 1996 (khi cháu còn rất bé 🙂 .Đấy là một buổi biểu diễn cực kỳ ấn tượngkhi mọi người, Kinh hay đồng bào, tay nắm tay hòa chung khúc hát của Y Moan.Chú Y Moan hát say và hăng đến nỗi cháy micro.hihi.
    Cháu rất thích khi nghe chú Y Moan nói rằng chú là người Tây Nguyên, sinh ra và lớn lên ở Tây Nguyên, nên chú sẽ không bao giờ rời xa Tây Nguyên và sẽ đem giọng hát của mình đến những buôn làng xa xôi nhất của Tây Nguyên.Chú luôn hát bằng niềm đam mê bất tận của mình, giọng hát của Y Moan như có lửa, thổi bùng lên ngọn lửa cao nguyên, ngọn lửa của linh hồn cao nguyên.
    Nói về Y Moan, 1 lời cũng không đủ, ngàn lời vẫn còn thiếu.Chúng ta hãy xem Y Moan như là một kho báu của Tây Nguyên. Ngoài ca hát ra, chú còn sưu tầm và bảo tồn nhiều loại nhạc cụ đồng bào truyền thống, để thế hệ sau có thể hiểu thêm về Tây Nguyên…
    Vâng, Y Moan-người giữ hồn Tây Nguyên!
    Cảm ơn chú nhiều về bài viết:)

    Thích

  12. Tôi là người dân tộc Kor, Trà Bồng, Q.Ngãi, Phải nói rằng anh Nghệ sĩ :Y Moon là thần tượng số 1của tôi, giọng hát của anh đã làm cho tất cả những ai yêu nhạc dân tộc phải chết trong cơn say. Chất giọng núi rừng không phải ca sĩ nào cũng hát được vì thế anh Nghệ sĩ:Y Moon là người “Giữ hồn cho âm nhạc dân tộc thiểu số” Tôi ước được gặp và hát cùng Nghệ sĩ: Y Moon.

    Thích

  13. huhu!…nghe mọi người bình luận về Ba mình mà rơi nước mắt.Hy vọng Ba sống lâu với mọi người và gia đình mình để đáp lại tình cảm của mọi người giành cho Ba nhé!huhu

    Thích

  14. Cám ơn Yvol. Yvol chia sẻ thêm thông tin về tình trạnh sức khỏe của ba với các bạn nhé.

    Rồi Yvol cho chú thông tin về âm nhạc của Yvol để chú giới thiệu với các bạn nữa.

    Chú rất thân với cô Linh Nga Niê Kdăm.

    Chú Hoành

    Thích

  15. Dạ cảm ơn chú!chú Hoành ơi!Ba cháu đã xuất viện rồi chú à,BS cho Ba về để nghỉ ngơi,20 ngày sau lên khám lại để BS tìm ra phương án hóa trị chú àh,hic từ lúc mổ đến giờ Ba không đêm nào ngủ dc vì đau đầu,cháu đang tìm đủ mọi cách và hỏi thông tin về thuốc đông y cho Ba xem thế nào…cháu rất lo!!! không biết ai có thông tin về phương thuốc hết đau đầu k nữa???vì Bs khuyên k nên lạm dụng bất cứ thuốc gì,vì bệnh ung thư của Ba đã di căn nên bị hạn chế thuốc.
    Tình hình Ba thế nào cháu sẽ báo trên diễn đàn này chú nhé!ĐT của cháu đây ạ:0983503222

    Thích

  16. à chú Hoành ơi?chú gửi cho cháu xin đường link down mấy đoạn video clip của Ba dc k ạ?cháu đang gom tư liệu lại của Ba,nếu dc thì cho cháu cảm ơn trước ạ!
    Ngày mai cháu có clip mới nhất của Ba cháu gửi lại cho chú nhé!

    Thích

  17. Hi Yvol,

    Về các đường links video, ở góc dưới bên phải mỗi video có chữ YOUTUBE. Cháu click vào đó thì sẽ đến được video đó ngay trên Youtube. Cháu lấy đường link từ đó, hay lấy EMBEDDED code (chỗ có từ embedded dưới video), sẽ lấy được code để post video vào blog).

    Nếu Yvol gặp trở ngại thì cho chú biết. Chú sẽ làm dùm cho.

    Thích

  18. chi voi bai “giac mo chapi” ma minh da yeu giong hat cua y moan . yeu ca con nguoi va nhung gi thuoc ve tay nguyen.chi voi mot bai hat va chi duy nhat mot nguoi nghe sy moi lam duoc dieu do

    Thích

Trả lời

Điền thông tin vào ô dưới đây hoặc nhấn vào một biểu tượng để đăng nhập:

WordPress.com Logo

Bạn đang bình luận bằng tài khoản WordPress.com Đăng xuất /  Thay đổi )

Google photo

Bạn đang bình luận bằng tài khoản Google Đăng xuất /  Thay đổi )

Twitter picture

Bạn đang bình luận bằng tài khoản Twitter Đăng xuất /  Thay đổi )

Facebook photo

Bạn đang bình luận bằng tài khoản Facebook Đăng xuất /  Thay đổi )

Connecting to %s