Quê Hương

Một lần đêm quê, ngồi chơi cữ rượu độ gần tàn, người hàng xóm khe khẽ ngâm lên:

Về quê nghe tiếng chim bắt cô trói cột
Ngỡ ai treo kí ức ở trên cành
Ta mòn gót đi cùng trời cuối đất
Tóc trên đầu hao hết nửa phần xanh.

Cả bàn rượu lặng im. Còn tôi, câu thơ thứ nhì cứ treo lơ lửng trong đầu.
Và những lúc chu du trong mơ hồ nhớ, mơ hồ thương ấy, lòng cứ mơ hồ một nỗi niềm quê hương.

Dường như từ thuở mới oe một cái tiếng con người linh hồn người ta đã kết ước với một cuộc tha hương rồi trong mỗi bước dấn thân lại thêm nặng tấc lòng hoài cố xứ.
Một lần gặp hình ảnh đứa trẻ sơ sinh không biết nói cười, buồn chán như kẻ không nhà của Đạo Đức Kinh tôi lại có cái cảm giác vô lí rằng Lão Tử là người đầu tiên mang nỗi tha hương vào cõi âm u triết lí ( như anh nhi chi vị hài, lụy lụy hề nhược vô sở qui ).

Mà cũng chẳng thể lí giải nổi con người đã quán thông cõi đạo đức huyền bí ấy thức nhận được điều gì. Đâu cũng là quê hương hay không đâu là quê hương? quehuong2

Rồi trong những lúc đối thoại với thi ca, nỗi quê, nghĩa quê, cái phần hồn và phần ý ấy trong tôi cứ như cố tình làm một lộ trình ngược chiều nhau đến là bối rối, đến là khổ sở.
Có những lúc trong tha thiết hồn quê, quê hương với tôi gần lắm, cụ thể, hữu hình.
Là dòng sông quê với những bóng tre xanh ôm trùm làng xóm như sợ cuộc li quê nên dùng dằng không chảy, nên lặng im sâu thẳm nỗi niềm.
Là những con đường mòn hun hút chạy mãi từ chiều vào đêm với nhẫn nại những dấu chân, nhẫn nại những đôi vai, nhẫn nại những nụ cười, nhẫn nại những giọt mồ hôi…

Và, em yêu, không đành dối mình mà phải thật cùng em, với tôi quê hương còn là những đêm trăng có em và mái tóc huyễn hoặc hương cau, dịu dàng hương chanh, nồng nàn hương bưởi… Trong sóng sánh tình tôi chân thành tặng em những vần thơ tiền chiến, và em thật chân thành khi ngỏ ý muốn gởi lòng cho những thi nhân. emxua 2
Rất tiếc tôi chẳng thể là thi nhân, lại càng không là thi nhân thời tiền chiến.
Mà cũng thế, em chẳng thể mãi mãi chân thành.

Rồi từ đó mình tôi độc hành vào cõi thi ca mà thảng thốt nhận ra trong những thao thức vĩnh cửu đã có lúc có người quê hương chỉ là huyễn ảo mà không đâu là quê hương.
Này là Giả Đảo.
Dường như thi nhân xưa ấy đã đùa với người ta mà giễu cả lòng mình trong cái bóng quê hương hư hoặc:

Khách xá Tinh Châu dĩ thập sương,
Quy tâm nhật dạ ức Hàm Dương
Vô đoan cánh độ Tang Càn thủy,
Khước vọng Tinh Châu thị cố hương.

Tinh Châu quán khách đã mười năm
Sớm tối Hàm Dương dạ nhớ luôn.
Nay chợt qua dòng Tang Thủy nữa,
Tinh Châu ngoảnh lại ngỡ quê hương.

Nguyễn Khuê dịch

Này là Hạ Tri Chương.
Cái người Hạ Tri Chương ấy đã chẳng phải ngậm ngùi trong cuộc “đại hồi” để lại làm khách giữa quê nhà đó sao?

Thiếu tiểu li gia lão đại hồi,
Hương âm vô cải, mấn mao thôi.
Nhi đồng tương kiến, bất tương thức,
Tiếu vấn: “ khách tòng hà xứ lai?”
bong_tre

Thuở nhỏ ra đi trở lại già,
Giọng quê chẳng đổi, tóc sương pha.
Trẻ con trông thấy, không quen biết,
Cười hỏi: “ khách người ở chốn xa?”

Nguyễn Khuê dịch

Và thi nhân của xứ Phù Tang có tên Ba Sô ( Basho ) trong cuộc du hành vĩ đại của mười năm cuối đời đã ngộ được một nghĩa quê hương:

Đất khách mười mùa sương
Về thăm quê ngoảnh lại
Ê-đô là cố hương.

Đoàn Lê Giang dịch

Tôi cứ bần thần tự hỏi, có phải đây là những khắc khoải tìm về quê cũ hay cũng chỉ là những lưu luyến cuối cùng để ngộ ra rằng một cõi con người là một cuộc li quê vĩnh viễn để quả quyết đi tìm một nghĩa đích thực của quê hương? Mà cái nghĩa ấy tôi cứ ngờ ngợ rằng triết học và tôn giáo đang chiếm hữu.

Minh à, những lúc mịt mù câu chữ thế này, mình lại nhớ Minh đến lạ!Giờ đây trong những chiều phố thị con người nghiện ngập những con số là Minh ấy có còn tư lự với những câu thơ mà xưa Minh rất thích:

Quê hương tôi quehuong
Núi đá vôi
Và xóm đạo.
Tuổi thơ tôi
Lưng trâu và cây sáo
Chuông nhà thờ rút từng sợi hoàng hôn.

Rồi Điểm, rồi Sơn, rồi Thịnh… Chao ôi! Chí tang bồng và những cuộc viễn du vào chốn phù hoa có bao giờ để lại những dấu chân mỏi mệt phù nề?
Bạn mê viễn xứ ta buồn tri âm!
Xưa à, nhớ thật nhiều những bóng xưa dấu ái với lời ủy thác: Ở lại, và hãy là một cái gì có nghĩa với quê hương, tụi này đi rồi sẽ quay về.
Đâu ngờ hò hẹn cũng là trăm năm.
Đỏ mắt những mùa xuân hoài những bóng người.
Và trong những tấm lòng xưa tôi biết, tiếng chim bắt cô trói cột cứ hoài khắc khoải một cái tình quê.
Để nơi này cũng hoài khắc khoải một cái nghĩa quê.
Và như là quà tặng cố nhân, tôi gửi.
Rằng không chiếm giữ thì không mất. Khắc khoải gì cho thêm bận bịu, đâu cũng là quê hương mà không đâu là quê hương.
Mong người xa bớt nặng lòng!
Ấy là tôi nhủ thế, mà trong lúc này đây câu “ hà xứ thị” cũng cứ còn váng vất nơi lòng.
Là thế đó xưa ơi!

Quế Sơn mùa hạ
Nguyễn Tấn Ái.

Trả lời

Mời bạn điền thông tin vào ô dưới đây hoặc kích vào một biểu tượng để đăng nhập:

WordPress.com Logo

Bạn đang bình luận bằng tài khoản WordPress.com Đăng xuất /  Thay đổi )

Google photo

Bạn đang bình luận bằng tài khoản Google Đăng xuất /  Thay đổi )

Twitter picture

Bạn đang bình luận bằng tài khoản Twitter Đăng xuất /  Thay đổi )

Facebook photo

Bạn đang bình luận bằng tài khoản Facebook Đăng xuất /  Thay đổi )

Connecting to %s