Tâm trí tự do

Chào các bạn,

Vị thầy dạy mình Ju Jitsu (nhu thuật) là một giáo sư cận chiến cho công an ở vùng ngoại ô thủ đô Mỹ, ngoài giờ dạy công an thì dạy tại võ đường riêng. Thầy này có những câu khẩu quyết ngắn ngắn, lập đi lập lại hoài, cho nên chẳng học trò nào mà không thuộc. Một trong những khẩu quyết mình thích nhất là “Chẳng có chiêu nào sai” (There is no wrong move). Chỉ có chiêu có hiệu quả và chiêu không hiệu quả.

Tức là khi chiến đấu, chúng ta phải luôn chuyển động, luôn luôn tung chiêu thức, mọi chiêu đều đúng, chiêu này không hiệu lực thì tung chiêu khác ngay, kể cả các chiêu thức chưa bao giờ học nhưng cảm thấy thích hợp lúc đó. Trong chiến đấu, luôn luôn sáng tạo cho hoàn cảnh tức thì, tâm trí không được ràng buộc vào một qui tắc đúng sai nào.

Đó chính là tâm trí tự do (free mind), tâm trí sáng tạo (creative mind). Tâm trí tự do và sáng tạo chỉ có được nếu ta không lệ thuộc vào công thức có sẵn nào cả. Đó chính là điều các võ sư và thiền sư gọi là “tâm không” hay “vô tâm” (no-mind).

Chiến đấu trong tòa án cũng thế. Dù là trước đó đã có chuẩn bị bài bản tử tế, đến lúc vào tòa, luôn luôn có những ngạc nhiên về bằng chứng và thủ tục, và người luật sư sẽ phải sáng tạo và biến hóa rất nhanh.

Làm thương mãi cũng vậy, Địch thủ tung sản phẩm mới, hoặc chiến dịch tiếp thị mới, hoặc kinh tế thê giới lên xuống trồi sụt… ta phải phản ứng ngay, và chiêu này không hiệu quả phải lập tức tung chiêu khác.

Và nếu ta nói chuyện với các vị cha chú lão thành đã kinh nghiệm trong chiến tranh, chắc chắc các vị ấy cũng sẽ nhấn mạnh đến tính sáng tạo liên tục trong chiến tranh.

Cuộc đời là thế. Nói chung, cuộc sống ở đời tùy thuộc vào khả năng sáng tạo nhậy bén của ta. Tức là, lệ thuộc vào một tâm trí tự do, sáng tạo, không bị đóng khung bởi các công thức.

Và không chỉ là cá nhân, quốc gia cũng thế. Quốc gia chỉ có thể hùng cường trong kỹ nguyên thông tin và sáng tạo này nếu (1) các cá nhân công dân sáng tạo, và (2) guồng máy công quyền nhậy bén đủ để sáng tạo biến hóa liên tục.


Tuy nhiên vấn đề của mỗi chúng ta là chúng ta luôn luôn trưởng thành trong một cái khuôn nào đó—gia đình ta (cấp tiến hay bảo thủ), vùng ta ở (bắc hay nam), tôn giáo (công giáo, phật giáo, hay chẳng tôn giáo nào), học lực (lớp 5 hay tiến sĩ), mức độ kinh tế (ngồi mát ăn bát vàng hay cày còng lưng), kinh nghiệm (chỉ là cậu ấm hay đã phải làm cu li)… Nói chung là, mỗi người chúng ta trưởng thành và sống trong những hoàn cảnh đặc biệt, tạo nên cung cách cảm xúc và suy nghĩ của riêng ta. Cung cách cảm xúc và suy nghĩ này định nghĩa con người ta, và đồng thời cũng có thể là một cái khuôn đóng ta trong đó. Vậy thì làm sao ta có thể thoát khỏi cái khuôn của chính mình để có được tâm trí tự do, tâm trí không vướng mắc?

Đã bao nhiều lần chúng ta nói và viết: Đừng có thành kiến, đừng chấp trước, đừng ngục tù tư tưởng… Hãy mở rộng đầu óc, mở rộng tư tưởng, hãy để tâm trí bay xa… Rồi nhìn chung quanh chúng ta thấy gì? Thiên hạ chia nhóm, chia bang, xỉ vả nhau, chỉ trích nhau, đánh đấm nhau, bắt bớ nhau, bỏ tù nhau, giết chóc nhau. Anh em đánh đấm nhau, quốc gia hơn thua nhau, ai cũng lèm nhèm chưởi bới “phe kia” là tội ác.

Trời phật ơi! Làm sao chỉ một việc mở rộng tâm trí tự do để không còn trong ngục tù tranh chấp, để mọi người có thể sống chung hòa bình với nhau, lại khó thế ?

Càng lớn tuổi mình càng phục Phật Thích Ca – con người chúng ta mê muội khôn lường.

Dù sao đi nữa thì cá nhân chúng ta có thể lựa chọn. Ta không cần phải nhốt ta vĩnh viễn trong ngục tù tâm trí. Ta có cách để mang tâm trí đến vùng trời tự do, nếu ta thực tâm muốn làm thế. Ta có thể làm cho đời ta và thế giới này tươi đẹp hơn một tí nếu chúng ta thực hành “tâm trí tự do.”

• Ta có thể thiền và buông xả như các thiền sư. Hoặc cầu nguyện để có tâm “như trẻ em” và yêu vô điều kiện như Giêsu.

• Hoặc, trong đời sống hàng ngày, ta thực tập các điều sau đây:

1. Đời là tương đối: Mình có cái đúng của mình, người khác có cái đúng của họ. Cái đúng của họ sai đối với mình, nhưng mình tôn trọng y’ họ vì nó đúng với họ.

2. Mình muốn lắng nghe người khác không? Mình muốn hiểu và thông cảm người khác không?

3. Mình có thể gạt các kết luận, giả thiết, và thành kiến về người khác ra ngoài đầu óc hạn hẹp của mình không?

4. Mình có muốn trò chuyện, đối thoại, đặt câu hỏi, và lắng nghe người khác, để hiểu họ không? (Tức là, không trò chuyện với thái độ kiêu căng để giảng cho họ rằng họ ngu và họ nên theo con đường của mình).

5. Mình thực sự muốn kéo những người khác đến gần mình, hay mình chỉ muốn người khác làm theo ý mình? Tức là, lo lắng của mình hướng vào người khác, hay chỉ hướng vào mình?

Điều thứ 5 là điều cuối cùng và căn bản nhất: Trong tư duy chăm sóc lo lắng của ta, ta là trung tâm của vũ trụ, hay mọi người quanh ta là trung tâm của vũ trụ của ta?

Nếu chúng ta, như một cá nhân, một nhóm người, một tôn giáo, một đảng phái… nhìn vào chính ta, chính nhóm ta, chính tôn giáo ta, chính đảng phái ta… như là trọng tâm của suy tưởng và lo lắng của chính mình… thì ta hoàn toàn không có lối thoát và thế giới này cũng không có lối thoát…

Lối thoát ra khỏi ngục tù nằm ở bên ngoài nhà tù–ở trong những người quanh ta. Đó là nơi tư duy của ta nên tập trung quan tâm và lo lắng.

Chúng ta có muốn làm vậy không? Chúng ta nghiêm chỉnh và quyết tâm đến thế nào về việc này?

Chúc các bạn một ngày vui.

Mến,

Hoành

Bài liên hệ: Tự do đầu tiên và cuối cùng, Phản ứng lập trình hay hành động tự do?

© copyright 2009
Trần Đình Hoành
Permitted for non-commercial use
www.dotchuoinon.com

Trả lời

Mời bạn điền thông tin vào ô dưới đây hoặc kích vào một biểu tượng để đăng nhập:

WordPress.com Logo

Bạn đang bình luận bằng tài khoản WordPress.com Đăng xuất /  Thay đổi )

Google photo

Bạn đang bình luận bằng tài khoản Google Đăng xuất /  Thay đổi )

Twitter picture

Bạn đang bình luận bằng tài khoản Twitter Đăng xuất /  Thay đổi )

Facebook photo

Bạn đang bình luận bằng tài khoản Facebook Đăng xuất /  Thay đổi )

Connecting to %s