Chào các bạn,

Các em học sinh cấp III tương đối đã lớn khôn, biết suy nghĩ cũng như nhận định những sự kiện liên quan đến cuộc sống xã hội, học đường cũng như đời sống cá nhân của các em. Vì vậy các em dễ bộc lộ tính cách qua cách xử sự cũng như trước những nhận định của người khác về con người, về hoàn cảnh chung cũng như riêng, các em không còn chỉ biết im lặng vâng nghe như khi còn nhỏ. Và các em học sinh Lưu trú sắc tộc của mình cũng không ra ngoài qui luật tự nhiên đó.

Vì vậy trong nhà Lưu trú gặp những em hiền hòa, ngoan ngoãn, dễ thương mình không ngại mỗi khi góp ý nhắc bảo, nhưng có những em cá tính rất mạnh, được nhắc bảo đúng sai là biểu hiện rõ ràng trên khuôn mặt trong thái độ ngay tức khắc, và khi đối diện với các em như vậy mình rất ngại, đôi khi không muốn nhắc bảo! Điển hình như em Ph, học sinh lớp Mười một trong nhà Lưu trú của mình.

Chào các bạn,

Mục đích của nhà Lưu trú là giúp tạo điều kiện cho các em học sinh nữ cấp III trong Buôn Làng có nơi ăn chốn ở, thuận tiện trong việc trọ học. Vì vậy nhà Lưu trú ở rất gần trường THPT Nguyễn Thị Minh Khai. Từ nhà Lưu trú đến trường học các em đi bộ chưa đến năm phút, và ở ngay giữa xóm người Kinh.

Các em học sinh Lưu trú của mình rất ngoan. Các thầy cô giáo ở trường cũng như những người hàng xóm mỗi lần gặp gỡ đều có nhận xét như vậy. Ngoài giờ học ở trường, về nhà Lưu Trú, các em chăm chỉ học hành, không ra ngoài khi chưa xin phép. Cổng nhà Lưu trú không những chỉ đóng mà luôn luôn khóa 24/24, kể cả những buổi chiều các em ở nhà đầy đủ cổng vẫn khóa. Nếu có người lạ đến, bao giờ các em cũng vào báo, và khi mình nói mở cổng, lúc đó các em mới mở cổng cho vào.

Chào các bạn,

Sau giờ lao động buổi chiều của nhà Lưu trú, các em đứng nói chuyện chơi trước hiên theo từng nhóm nhỏ. Mình đứng trong phòng khách nhìn ra dưới bóng cây sakê có một nhóm bốn em, đứng chung quanh em Truyên – học sinh lớp Mười hai. Em Truyên giơ cánh tay trái lên phía trước, mình nhìn thấy trên cổ tay của em Truyên đeo một chiếc đồng hồ màu trắng Inox, mẫu mã thon nhỏ nhìn giống một chiếc vòng đeo tay. Em Truyên đưa tay ra cho các em đứng đó xem, các em cầm lấy cánh tay em Truyên nhìn chiếc đồng hồ trầm trồ có vẻ rất ngưỡng mộ. Nhìn thấy các em như vậy mình cũng không lạ, đối với đa số các em học sinh sắc tộc của mình: Bông tai, nhẫn, vòng đeo tay, dây chuyền đeo cổ và đồng hồ đeo tay là những hàng xa xỉ, không phải em nào muốn là cũng có thể có, mặc dầu có những loại không mắc tiền lắm!

Chào các bạn,

Sáng thứ Bảy mình được bố Lor báo cho biết: “Bên thôn Tư có ông cụ A Chiêu bảy mươi ba tuổi mới qua đời”. Được báo sớm nhưng vì bận một số công việc nên sáng Chúa Nhật, sau khi dạy giáo lý về mình mới đến thăm được. Ông cụ A chiêu tuy tuổi đã cao nhưng vẫn mạnh khỏe, vì vậy khi nghe báo ông cụ A Chiêu mới mất cũng làm mình ngạc nhiên, vì cách đây hai hôm vẫn còn thấy ông cụ A Chiêu đi tham dự thánh lễ.

Vào đọc kinh cho ông cụ A Chiêu xong, người nhà cho biết: “Sáng thứ Sáu, ông cụ A Chiêu thức dậy bình thường, sau đó khoảng một tiếng, ông cụ A Chiêu cầm cây chổi quét nhà, vừa bước được mấy bước liền quỵ xuống bất tỉnh.

Chào các bạn,

Ra khỏi cổng nhà trong Buôn Làng mình gặp ngay em Hok – con trai thứ ba của mẹ Sót, em Hok chào và nhìn mình cười. Nhìn em Hok khoảng mười sáu tuổi nên mình hỏi: “Em Hok còn đi học không?”

Em Hok lắc đầu nói: “Nghỉ học lâu rồi!”

Mình nói: “Em Hok còn nhỏ sao nghỉ học sớm như vây?”

“Mình bị mù phải nghỉ học khi đang học lớp Ba.”

Nghe em Hok nói bị mù mình nhìn kỹ lại em Hok, thấy mắt em Hok bình thường không có biểu hiện gì là mù, vả lại vẫn thấy mình để chào và nói chuyện sao lại nói bị mù phải bỏ học?

Mình đang nghĩ như vậy thì em Hok nói: “Yăh không biết xuống hỏi mẹ Sót mình, mẹ Sót mình cũng biết và nói mình bị mù từ khi còn nhỏ!”

Nói xong em Hok quay trở lại vào nhà, mình cũng đi theo. Vào nhà, mẹ Sót đang đút cơm cho đứa cháu ngoại hơn một tuổi, thấy mình đến, mẹ Sót trao chén cơm và em bé cho em Hmô, bế cháu ra ngoài tiếp tục cho cháu ăn.

Chào các bạn,

Mẹ Hnin và mẹ Phơm mang đến cho mình một buồng chuối mốc còn xanh. Ở Buôn Làng có điều lạ: Mỗi lần cho Yăh chuối, không ai cho một nhánh mà cho nguyên cả buồng chuối xanh. Thấy nhiều quá mình chỉ lấy một nhánh, còn lại nói các mẹ đem về cho các con ăn nhưng các mẹ không bao giờ chịu!

Trong lúc nói chuyện, mẹ Hnin vui vẻ kể: “Trước kia các con còn nhỏ, nhu cầu mua sắm không nhiều như bây giờ các con đã lớn. Gia đình mẹ Hnin có sáu người con, hiện tại ba người con lớn: Một trai và hai gái học cấp III. Ở tuổi này, con trai đỡ tốn tiền mua sắm hơn con gái. Với hai người con gái lớn học lớp Mười và lớp Mười một, chỉ riêng tiền mua dầu gội đầu và tiền mua sữa tắm cũng đủ làm mẹ Hnin chóng cả mặt rồi!”

Nghe mẹ Hnin kể, mình cười nói: “Mẹ Hnin có nhà đẹp mà còn chóng cả mặt vì nhu cầu của các cô con gái sao?”

 

Chào các bạn,

Khi mới mở nhà Lưu trú, hằng ngày các em nấu cơm bằng bếp củi, mình thấy quá vất vả khi các em phải căn ke một nồi cơm lớn cho bốn mươi người ăn. Vì vậy sau bốn tháng nấu cơm bằng bếp củi, mình đã mua hai nồi cơm điện: Một nồi nhỏ để nấu khi ít người như các ngày lễ nghỉ hoặc các ngày Chúa Nhật, và một nồi cơm điện lớn nấu đủ cho bốn mươi người ăn.

Bếp củi chỉ dùng để nấu thức ăn, vả lại mình cũng không muốn bỏ bếp củi, vì ở vùng sâu vùng xa chỉ cần lên nương rãy một buổi là có củi đem về nấu cho cả tuần. Ngoài ra cũng còn một lý do nữa: Nếu các em học sinh Lưu trú có cuộc sống quá khác với gia đình, sau ba năm học tại nhà Lưu trú, khi ra trường về lại với gia đình các em lại chán, không thích nghi được với những thiếu thốn của gia đình. Hơn nữa hiện tại bếp lửa vẫn còn mang âm hưởng bản sắc văn hóa của anh em Buôn Làng.