Nhìn cảm xúc và tư tưởng của mình – Thiền quán

Chào các bạn,

Trong bài Làm sao để tĩnh lặng trong dòng đời, chúng ta có nói: “Nếu bạn là người biết ‘quán’ chính mình, bạn sẽ thấy là chúng ta đụng chuyện ÍT NHẤT là 10 lần một ngày; tuy nhiên thường khi ta sống theo kiểu phản xạ nên cũng chẳng biết là ta đụng chuyện. Cứ như là bèo dạt mây trôi, chẳng biết gì đang xảy ra trong mình cả!”

10 lần là con số tượng trung nhỏ xíu. Sự thật là nếu bạn luôn luôn kiểm soát tâm bạn thì bạn có thể thấy bạn “có chuyện” 10 lần chỉ trong vòng nửa tiếng. Ví dụ: Cô nàng này làm bạn bực mình quá đỗi, chỉ muốn gặp mặt và chửi vài câu cho đã giận, miệng lầm bầm “practice” câu chửi. Bỗng nhiên bạn nhớ ra là không nên làm thế, nên yêu mọi người, nhất là “người yêu đáng ghét của mình”, bèn dịu lòng xuống và tìm cách tập trung vào quyển sách đang đọc để khỏi phải lầm bầm về nàng. Nhưng 2 phút sau nàng đáng ghét lại trở về trong đầu, và bạn lại lầm bầm tập chửi, rồi lại nhớ ra là không nên sân hận mà nên yêu nàng thì hơn, lại tập trung vào sách. Rồi 2 phút sau nàng đáng ghét lại đến… bổn cũ soạn lại. Và trong vòng 30 phút bạn có thể “đụng chuyện” như thế 10 lần. Một ngày có thể vài chục lần như thế với vài vấn đề khác nhau.

Như vậy các bạn biết là một con tim xung động thì cứ như một mặt sông nổi sóng, cứ ì dùng liên tục, tức là cứ “đụng chuyện”, không ngừng.

Nhưng nếu ta không biết “quán” tâm ta và chỉ sống theo phản xạ thì ta không biết tâm ta đang dao động, đang đụng chuyện. Ra đường lái xe, thấy chàng kia lái ẩu, bạn chửi thề một câu thật to cho hắn nghe, rồi đi tiếp, mà không biết là bạn vừa mới đụng chuyện.

Cho nên, nếu muốn kiểm soát và chỉ huy được tâm ta, ta phải nhậy cảm, và nhận ra được tâm xung động ngay khi tâm vừa bị bị xung động, nhảy choi choi, trước khi ta kịp hành động bậy bạ.

Phật gia có thiền tứ niệm xứ, do chính Phật Thích Ca dạy. Theo ‎ mình, đây là pháp Thiền quán quan trọng nhất trong Thiền tông, và có lẽ là pháp quán số một trên thế giới để giúp ta có thể “nhìn thấy mình” luôn luôn.

Ở đây chúng ta sẽ giản dị hóa pháp này Thiền này một chút để giản tiện cho mọi người có thể tập hàng ngày. Tứ niệm xứ có bốn nơi để quán: 1. Quán thân, 2. quán thọ (quán cảm xúc), 3. quán thức (quán tư tưởng) và 4. quán pháp (pháp giáo pháp). Ở đây ta sẽ chỉ chú tâm đến 3 pháp quán đầu mà thôi, và sẽ không nói đến quán giáo pháp.

* Bắt đầu ta có thể ngồi thiền hít thở, theo dõi hơi thở một lúc để tâm được định lại.

1. Rồi bắt đầu quán thân: Đây là nhìn thân mình, như là một người đang đi vòng quanh mình nhìn mình rất kỹ: Mình đang ngồi thế nào, hai chân đang khoanh thế nào, hai tay đặt thế nào, lưng thế nào, cổ thế nào, vai thế nào, mình đang mặc áo quần gì, mình đang mâp ốm nặng nhẹ ra sao… (Pháp môn này còn đi sâu đến quán lục phủ ngũ tạng bên trong… nhưng ta không cần xa đến thế ở đây).

2. Quán thân một lúc rồi ta quán cảm xúc (quán thọ).

a. Trước hết là các cảm xúc sinh học–ngứa chỗ này, mỏi chổ kia, khó chịu chỗ nọ… hình như mình đang hơi đau bụng… cái đầu hơn lăn tăn bên trái…

b. Rồi quán cảm xúc tâm lý—mình đang nhớ nhà, đang buồn nàng thất hẹn, đang bực mình vì chuyện đựng xe vừa đọc trên báo, đang buồn bạn vừa qua đời, mình đang mừng vì thi đậu… Tim mình hình như thắt lại… mình có cảm tưởng hơi khó thở trong lồng ngực… mình đang muốn khóc… tim mình đang đánh đùng đùng… mình chỉ muốn nhảy cởn lên vì vui hơn là thiền…

Chú ‎ý: Quán chỉ là “nhìn” thôi, Nhìn thấy thôi chứ không suy đoán, suy luận, kết án, kết luận gì cả…

3. Sau đó một lúc thì quán tư tưởng của mình (quán thức)—Mình đang nghĩ đến việc ngày mai phải dũa cho hắn một trận, mình đang buồn vì nàng và đang suy tính phải làm thế nào gặp nàng và mắng cho một trận, minh đang lo lắng và suy tính cho kế hoạch ngày mai…

4. (Ta không cần quan tâm đến quán pháp ở đây. Quán pháp là quán về đạo pháp: Như ngũ uẩn, tứ đại, tứ diệu đế và bát chánh đạo, thập nhị nhân duyên, v.v…)

Ta chỉ cần 3 pháp quán đầu mà thôi. Rất giản dị, và bạn có thể thực hành khi nằm trên giường sửa soạn ngủ.

(Các bạn muốn học sâu hơn về thiền tứ niệm xứ có thể đến thuvienhoasen.org, mục “Thiền nguyên thủy”, đọc thiền tứ niệm xứ (vipassana)).

Nếu thực hành thường xuyên, tâm ta sẽ quen nhận dạng các xúc cảm và suy nghĩ của ta, cho nên nếu ta đụng chuyện, tim ta đập nhanh và óc ta nghĩ ngay đến trả đũa vì phản xạ, thì tâm ta nhận ra ngay cảm xúc tức giận và tim đập nhanh đó, và tư tưởng trả thù đó. Cho nên ta sẽ không sống theo phản xạ nữa, mà sẽ có cơ hội kiểm soát tâm ta thường xuyên.

Pháp quán này rất khoa học. Tôn giáo nào, hay không tôn giáo, đều làm được.

Các bạn nên tập thường xuyên 15, 30 phút một ngày, để thực hành tự chủ cho tâm.

Chúc các bạn một ngày vui.

Mến,

Hoành

© copyright 2010
Trần Đình Hoành
Permitted for non-commercial use
www.dotchuoinon.com

Một bình luận về “Nhìn cảm xúc và tư tưởng của mình – Thiền quán”

  1. “Nhìn cảm xúc và tư tưởng mình” đúng là việc nên tập thường xuyên, việc quan trọng nhất cho những người “tu tại gia, tu chợ” như chúng ta, để trong cuộc sống thường ngày, lúc nào ta cũng kịp thời nhận biết được, như 4 câu lục bát sau đây của ngài Thanh Sĩ:

    Trong tâm khởi dữ/hiền phải biết
    Lấy trí phân hư thiệt cho rành
    Nếu điều tà niệm còn sanh
    Thì mình phải quyết tảo thanh lòng mình!

    Mong mình và mọi người thường kiểm soát được “tâm”.

    Số lượt thích

Trả lời

Điền thông tin vào ô dưới đây hoặc nhấn vào một biểu tượng để đăng nhập:

WordPress.com Logo

Bạn đang bình luận bằng tài khoản WordPress.com Đăng xuất /  Thay đổi )

Google photo

Bạn đang bình luận bằng tài khoản Google Đăng xuất /  Thay đổi )

Twitter picture

Bạn đang bình luận bằng tài khoản Twitter Đăng xuất /  Thay đổi )

Facebook photo

Bạn đang bình luận bằng tài khoản Facebook Đăng xuất /  Thay đổi )

Connecting to %s