Tham

Chào các bạn,

Tham sân si. Đây là cái mà Phật gia gọi là tam độc, ba loại độc làm cho chúng ta đau khổ. Nguồn gốc mọi khổ đau của chúng ta nằm trong 3 chữ này. Hôm nay ta sẽ nói về chữ “tham” trước.
greed
Hầu như bất kỳ điều gì trên đời ta cũng có thể tham được: Tham tiền, tham tài sản, tham tài năng, tham sắc, tham quyền lực, tham danh tiếng, tham an ninh, tham người yêu/tình yêu, tham thành công … Hầu như bất cứ danh từ nào trong quyển tự điển mấy chục ngàn chữ, cũng đều có thể là đối tượng của máu tham của ta cả: Cái bàn, chim bồ câu, lăng tẩm, sách, cá mập, đô la, phụ nữ … Cho nên chỉ một chữ này thôi, ta có thể đi lạc vòng vòng thế giới, luân lưu sáu nẻo luân hồi qua vô lượng kiếp, không bao giờ dứt (Nói theo kiểu nhà Phật :-)). Cho nên có lẽ vì vậy mà “tham” đứng đầu trong ba độc.

* Tham cái xấu như tham ma túy, tham nổi tiếng ăn cướp, tham áp bức… là chuyện xấu, đương nhiên rồi.

* Nhưng tham cái hay cái đẹp cũng là vấn đề, dù ta thường không thấy vấn dề này — như là, yêu em quá, nhưng thấy em có vẻ như có cảm tình với tên búzù kia, bèn nổi máu du côn đập cho anh chàng một trận. Hay, tham học quá, nhưng anh chàng hàng xóm làm ồn học không được, mới cho anh chàng một búa.

* Tệ nhất và nguy hiểm nhất là tham những lý tưởng cao siêu, cao quý, như là mang ánh sáng của Chúa hay của Allah đến cho thế giới mù lòa, bằng cách chi tiền hay mang quân tấn công đất người để “giúp” họ trở lại đạo. Hay, mang lại công bình hạnh phúc cho thế giới bằng cách mạng đẩm máu giết chết hàng triệu người “cản trở” con đường cách mạng.
greed1
Cái tham “l‎ý tưởng” này ai cũng thấy là to lớn và kinh khiếp số một cho thế giới con người. Phiền một nỗi là cái tham này lại làm cho người ta mù quáng và điên rồ hơn tất cả mọi cái tham khác—Một tên đồ tể giết hàng triệu người như nghóe, cũng có thể rất thành thật tin rằng hắn ta phục vụ Allah hay phục vụ công bình hạnh phúc cho con người. Và hầu như chẳng có cách nào để khuyên can hay giải bày gì cho mấy đại đồ tể này thấy rõ cái ác của họ.

Vấn đề của chúng ta là “ước muốn” khác với “tham” thế nào?

Trong hàng Bồ tát của Phật gia, ước muốn và tham là một. Còn ước muốn là còn tham.

Nhưng chúng ta chỉ mới đến hàng bị bồ tát, cho nên ta khoan lý giải theo hàng Bồ tát và chỉ lý giải theo hàng bị bồ tát mà thôi.

Ước muốn là những giấc mơ thúc đẩy ta tích cực tiến bước về một tương lai tươi sáng.

* Ước muốn cho chính ta thì ích kỷ, không tốt; và ước muốn vị tha, cho người khác–cho xã hội cho thế giới–là ước muốn tốt, phải không các bạn? Hmm… các bạn đã quên những đại đồ tể vẫn tin mình là thánh mà chúng ta mới nói trên kia sao? Chẳng có gì để bảo đảm là khi ta ước muốn cho xã hội thì ta sẽ không là đồ tể. Và chẳng có gì để bảo đảm là khi ta chỉ ước muốn ta khỏe mạnh giàu có thì ta sẽ không là người tốt cho xã hội. Cho nên ta không thể lấy “ước muốn cho ta” hay “ước muốn cho người” làm kim chỉ nam.

* Trong xã hội mọi người sống chung, không ai thực sự quan tâm đến chuyện ta ước muốn cho riêng của ta hay ta ước muốn cho xã hội. Điều duy nhất mọi người quan tâm là sự thực hiện ‎ý muốn của ta có thiệt hại đến người khác không.

Nếu ta muốn có nhiều tiền, nhưng ta kiếm tiền thành thật, không dối trá, không quảng cáo láo, không ăn chận, không tham nhũng, không áp bức người nghèo… thì việc làm tiền đó có gì sai? Thực ra, nếu tiền rơi vào tay những người làm ăn thành thật, thì đây là việc tốt cho họ và cho cả thế giới, vì người thành thật thường dùng tiền của mình để giúp xã hội và những người chung quanh.

Nếu bạn muốn rao giảng lời chúa, nhưng xỉ vả người “ngoại đạo” là mê tín dị đoan, lầm lạc hay vô đạo đức, và không kính trọng truyền thống tâm linh của người khác, kể cả người không theo đạo nào, thì sự rao giảng lời Chúa của bạn có lợi gì cho ai?
gentleness
Nếu bạn đấu tranh cho hòa bình và công lý, mà không giết chóc trù dập ai, cũng không cản trở tiến hóa của xã hội, thì việc làm lý tưởng của bạn chỉ có lợi cho mọi người mà không hại.

Không làm hại người khác khi thực hiện ý muốn của mình, đây là thước đo cách sống của chúng ta.

Dĩ nhiên là nói vẫn luôn luôn dễ hơn làm. Bởi vì nếu bạn tố cáo tham nhũng, đương nhiên là bạn sẽ “làm hại” người bị bạn tố cáo. Thế thì làm sao đây?

Thưa, đây là câu hỏi không có câu trả lời chung, mà tùy theo mỗi trường hợp, bạn phải tự hỏi lòng mình và phải tự quyết định. Có thể bạn tố cáo anh chàng “tham nhũng” này vì hắn lấy mất chức của bạn mấy tháng trước? Nếu thế thì bạn thực sự chống tham nhũng hay bạn đang trả thù? Mà dù là bạn đang muốn trả thù, bạn vẫn nên tố cáo hay không, vì đó là việc tốt cho xã hội? Hay bạn nên đợi khi bạn thực sự không còn ganh tị với người này nữa, rồi hãy tính đến chuyện tố cáo sau, để chắc chắn là mình khách quan trong việc làm?

Rốt cuộc cũng chính cái tâm của mình phải quyết định cho mình. Nếu ta có tâm tốt, không có ý đồ hại ai vì cá nhân mình, lại luôn luôn tránh thiệt hại cho người càng nhiều càng tốt … thì ước muốn và hành động của ta thường là tốt.

Nhưng khi các chính trị gia hại cả triệu người để, họ tin trong lòng, là giúp cả triệu hay cả tỉ người khác, thì chúng ta cần xét lại… vì với các con số lớn như vậy, các tính toán của ta rất khó để chính xác. Thông thường thì, chết chóc và đổ vỡ thấy ngay trước mắt, nhưng hạnh phúc cho xã hội thì chỉ là một cái bánh vẽ của tương lai. Kinh nghiệm của lịch sử thế giới thường cho thấy thế. Vì vậy, khi nói đến đau thương chết chóc cho nhiều người, tốt hơn là đừng tưởng ta là thánh đang “thay trời hành đạo.”

Nói chung là, Không những tâm ta không muốn hại ai, mà hành động cũng không hại ai, thì đó mới là ước muốn tốt.

Suy tư phải tốt, và hành động cũng phải tốt.

Dùng mục đích để biện mình cho hành động là con đường nhanh nhất để biến ta thành đại ác. Như chặt chân con để nó tốt, không đi chơi bậy. “Trong lòng tôi chỉ muốn con tôi tốt mà, tôi đâu muốn hại nó.” Đó là lối suy tư của ác quỷ, các bạn ạ.

Chỉ “ý tốt” không đủ, phải “làm tốt” nữa mới đủ.

Chúc các bạn một ngày vui.

Mến,

Hoành

Bài liên hệ: Tham, Sân, Si

© copyright 2009
Trần Đình Hoành
Permitted for non-commercial use
www.dotchuoinon.com

Một suy nghĩ 11 thoughts on “Tham”

  1. “Không những tâm ta không muốn hại ai, mà hành động cũng không hại ai, thì đó mới là ước muốn tốt”.
    PKY đâu rồi? Đưa câu này của anh Hoành vào mục danh ngôn đi chứ. Hà hà .. cảm ơn anh nhé.

    Số lượt thích

  2. Bài của chú Hoành bài nào cũng mang hơi hướng triết lý và giáo dục nhân cách con người ta thật sâu sắc. Bài này cũng vậy, nhưng cách chuyển tải thật dễ đi sâu vào người đọc trẻ tuổi như cháu.
    Cám ơn chú Hoành rất nhiều! 😀

    Số lượt thích

  3. Cám ơn chi Ngọc Hoa, Minh Tâm và Thảo Vi nha 🙂

    Ngọc Hoa và Minh Tâm chỉ ngón tay vào đúng chỗ rồi đó. Dùng “ý tốt” của mình để áp bức và làm hại thiên hạ là vấn đề lớn nhất trên thế giới.

    Bao nhiều chính phủ, bao nhiêu quân “cách mạng” làm hại bao nhiều người cũng chỉ vì “chúng tôi chỉ muốn làm tốt cho xã hội.”

    Và trong gia đình, trong bạn bè, bao nhiều người làm khổ kẻ khác chỉ vì “Tôi chỉ lo cho em/bạn thôi.”

    The road to hell is paved with good intentions. Đường đến địa ngục được lót bằng ý tốt.

    Cho nên ý tốt chí là điểm khởi đầu của con đường hành động.
    Hành động không tốt, không dịu dàng, không thân ái, thì cũng chẳng được gì. 🙂

    Số lượt thích

  4. Hi anh,

    Em vừa được đọc bài viết “Tham vọng” trong quyển sách “Hiểu về trái tim”. Sách có nói về 1 điều tham mà em nghĩ là mình đang vướng vào và sai đường – tham ở con đường tâm linh.

    Em thấy tuy mình không tham những thứ như tiền bạc, danh vọng,…nhưng lại tham về sự trưởng thành, sự bình an….Đôi lúc hình như điều đó lại làm em vướng kẹt, phiền não!

    Tác giả có viết: “Cho nên đối với một người quay về đời sống tâm linh, nếu không được sự hướng dẫn kỹ lưỡng bởi một vị thầy thành công, vững chải đi trước thì thế nào cũng sập vào cái bẫy tham vọng của chính mình”.

    Hình như em đang sập bẫy 🙂 , nên mong anh hướng dẫn.

    Cảm ơn anh.
    E Hòa.

    Số lượt thích

  5. Hi Thế Hòa,

    Nói là “tham vào con đường tâm linh” thì cũng có thể nói là đúng, nhưng nói như thế thì làm nguời đọc dễ lạc đường như em đang bị phân vân.

    Tất cả giáo pháp đều tốt và nên học, nhưng đừng “chấp”. Một lúc nào đó có thể buông xả giáo pháp (tâm ta ta biết) thì buông xả. Như là câu chuyện Thiền Tanzan bồng cố gái qua vũng bùn.

    Lúc khởi đầu các đệ tử nên chuyên tâm học hành giáo pháp. Đến lúc mình đã tới mức thầy thì tự mình sẽ biết khi nào nên buông xả giáo pháp, và buông xả cả các mục tiêu tâm linh. Đó là vô chấp hòan toàn.

    Số lượt thích

  6. Không có chi, Hòa.

    Anh thấy nên bàn thêm vài điểm với Hòa.

    Để khỏi bị lạc ta nên chú tâm, và không nên chú tâm, vào các điểm sau đây:

    1. Chú tâm vào: Khiêm tốn, thành thật, yêu người – tĩnh lặng.

    2. Đùng chú tâm vào các phần thưởng mà ta có thể đạt được khi thực hành các điều ở mục 1 bên trên.

    (Chú tâm vào nhân, đừng chú tâm vào quả. Chú tâm vào tư duy và hành động, đừng chú tâm vào phần thưởng).

    3. Đừng lo chú tâm vào “đạt đạo”–nếu con đường sẽ đưa đến Thủ đô, và mình đang đi trên đường đó thì mình sẽ đến Thủ đô. Chú tâm vào “đi” đừng chú tâm vào “Thủ đô”.

    4. Các việc của hàng thầy: Khi nào thì mình giữ luật, khi nào thì mình phá luật, khi nào thì mình buông bỏ cái gì, làm sao để vô chấp hòan tòan, làm sao để vô trụ mà không chới với vì hỏng chân… là các việc rất phụ, và sẽ đến với mình TỰ NHIÊN khi mình đạt đến mức, đừng quan tâm đến chúng. Nếu quan tâm đén chúng, mình sẽ CỐ TÌNH, và sẽ làm hỏng TỰ NHIÊN. Mà cố tình là giả tạo, chưa tới mức.

    Em khỏe nhé.

    Liked by 1 person

  7. Chào mọi người,

    Trong ba độc Tham; Sân; Si, mình thấy Sân là dễ nhận ra nhất vì lúc đó mình giận. Và mình cũng hiểu rõ rằng tức giận hay sân hận thì có hại vì đã có trải qua chuyện này. Sự tức giận mà xổ ra liền đôi lúc còn đỡ hơn sân hận dồn nén lâu ngày. Tới lúc nó vỡ ra thì còn kinh khủng hơn nữa.
    Vì vậy mỗi lần Sân mình cũng biết là không tốt. Cũng có cố gắng tìm các khắc phục.
    Nhưng với Tham và Si thì lại khác. Nhất là khi Sân kết hợp với Tham hoặc Si như nổi nóng trong một cuộc tranh luận để mong muốn dành phần thắng thì lại càng khó gỡ hơn. Tâm trí biết là không tốt, nhưng vẫn cứ làm, không gỡ ra được.
    Mới đầu mình có đọc về tĩnh lặng….và cũng có tham, “chấp” vào điều này. Nhưng thực tế thì cực kỳ khó khăn và vô vàn trường hợp.
    Chẳng lẽ mình sống cuộc đời mà không thích ăn món ngon, xem phim hay, nghe nhạc sống động, thích mấy cô xinh xinh,…..Thiền sư (mình có đọc vài chục truyện thiền trong cuốn “101 truyện thiền”)…Là khi ấy chúng ta đang Tham và Si.
    Và Tham, Si nguy hiểm nhất là về niềm tin, tư tưởng…Đây là điều mà khi nói chuyện, giao tiếp với mọi người mình mới nhận ra được.
    Nếu như chú Hoành nói, đạt được tĩnh lặng là không gì hết….không sắc, không tham tiền, không vướng vật chất,……làm sao chịu nổi đây ?

    Số lượt thích

  8. Chào Thừa,

    Em đi học 12 năm mới xong trung học. Chưa nói tiến sĩ.
    Học võ 4 hay 5 năm có đai đen.
    Học nhạc ít nhất là 4 năm để có thể tập chơi trong một ban nhạc tập sự.
    Học nấu ăn ít nhất 4 năm để nấu ăn được cho khách nhà mình. CHưa nói mở tiệm ăn.

    Vậy em cho em mấy năm để học không tham, không sân, không si, và tĩnh lặng?

    Hay em thấy bài học có vẻ khó là lý luận lăng nhăng chỉ để bỏ chạy?

    Dũng cảm lên một chút! Man up!

    A. Hoành

    Số lượt thích

Trả lời

Mời bạn điền thông tin vào ô dưới đây hoặc kích vào một biểu tượng để đăng nhập:

WordPress.com Logo

Bạn đang bình luận bằng tài khoản WordPress.com Đăng xuất /  Thay đổi )

Google photo

Bạn đang bình luận bằng tài khoản Google Đăng xuất /  Thay đổi )

Twitter picture

Bạn đang bình luận bằng tài khoản Twitter Đăng xuất /  Thay đổi )

Facebook photo

Bạn đang bình luận bằng tài khoản Facebook Đăng xuất /  Thay đổi )

Connecting to %s