Chào các bạn,
Chẳng có bài học nào trên đời là không tốn kém. Đôi khi bạn trả tiền, nhưng thường là trả bằng nhiều thất bại và đau đớn để học được bài học. Vấn đề là có người đi qua cuộc đời trả giá khá thấp cho những bài học của họ, trong khi có người lại luôn trả giá rất nặng cho mỗi bài học.
Sự khác biệt ở chỗ người khôn ngoan (wise, wisdom) và thiếu khôn ngoan. (Không phải là thông minh – intelligent – và kém thông minh – unintelligent). Continue reading Giá phải trả cho một bài học
Chào các bạn,
Mình nói tâm ý là “trái tim và trí óc” của bạn. “Tâm ý” cũng chính là “tâm” mà chúng ta thường dùng. Tâm trong nhà Phật luôn là tâm và ý. Lâu lâu đổi cách nói một chút để theo kiểu Tây phương – dân Tây luôn chia đôi tình cảm và lý trí, trái tim và đầu óc, cho nên ngay khi nói về kinh Phật, dân Tây cũng thường nói mind-heart hay heart-mind.
Câu hỏi của mình cho các bạn là: Bình thường, mỗi ngày, bạn có tâm ý hòa bình hay tâm ý chiến tranh?
Continue reading Tâm ý hòa bìnhChào các bạn,
Tham sân si là tam độc (ba độc) giết chết con người – tham lam, sân hận, si mê. Đã là 3 độc thì chúng ta nghĩ rằng đương nhiên mọi người đều cố gắng tránh xa chúng. Nếu nghĩ như vậy thì các bạn quá là ngớ ngẩn. Thiên hạ không những không tránh xa tham sân si mà còn ăn uống hít thở tham sân si, dạy nhau tham sân si, cổ vũ tham sân si, dùng tham sân si để khuyến khích mọi người làm tiền, làm kinh tế, làm kinh doanh, làm tôn giáo, làm chính trị, xây dựng sự nghiệp cá nhân, xây dựng mục đích cho đời sống của chính mình… Nói giản dị là con người là tham sân si, sống với tham sân si, và sống bằng tham sân si… Đó là một sự thật kinh hoàng về tam độc mà rất ít người mường tượng hết sự thật như vậy. Continue reading Tham sân si
Chào các bạn,
Làm việc với chất lượng tốt nhất là một thói quen chủ quan – bạn có thói quen làm việc với chất lượng tốt nhất – nhưng đồng thời chất lượng cũng là một đòi hỏi khách quan của thị trường khi sản phẩm bạn cạnh tranh với các sản phẩm cùng loại trên thị trường. Có nghĩa là chất lượng của sản phẩm của bạn là một kết hợp chất lượng làm việc chủ quan của bạn và chuẩn chất lượng khách quan của các sản phẩm đang cạnh tranh trên thị trường. Nhưng đương nhiên là sản phẩm của bạn thành hình chính vẫn là nhờ thói quen làm việc với chất lượng cao nhất có thể của bạn. Continue reading Tự thắng
Chào các bạn,
Thông tin, kiến thức và trí tuệ là các từ mình dùng cho information, knowlwedge và wisdom. Ngày trước các từ này hay được dùng lẫn lộn và thay cho nhau, nhưng những năm vừa qua sự khác biệt giữa ba từ càng ngày càng lớn và càng rõ ràng, cho nên chúng ta cần nắm vững chúng để hiểu điều gì đang xảy ra cho đầu óc của chúng ta.
Information, thông tin, là sự kiện căn bản nhất. Một sự kiện gì đó đến, đi vào đầu bạn, đó là thông tin. Một người cho bạn biết một người khác vừa bị bệnh, đó là thông tin. Một mảnh dữ kiện nhỏ đi vào đầu mình. Thông tin tự chính nó thường chẳng tạo ra hiểu biết gì nhiều về câu chuyện phía sau thông tin.
Nhiều mảnh thông tin nữa đến sẽ làm cho chúng ta thêm nhiều dữ kiện. Như là bạn đó uống ly nước có chất gì độc hại trong đó, và có người thân đưa vào bệnh viện cấp cứu. Các dữ kiện mới như thế sẽ từ từ cho chúng ta hiểu được câu chuyện (narrative) của bạn này.
Từ từ có nhiều thông tin khác về ly nước và những người ra vô nhà cậu kia, đưa ra nhiều câu hỏi về câu chuyện. Như là ai ra vô nhà đó, ly nước đó ai để đó, ai có thể đến gần nó, chất độc hại trong đó là gì, ai có thể bỏ chất đó vào ly nước… Các thông tin mới này có thể đưa thêm ánh sáng cũng như thêm nhiều câu hỏi cho câu chuyện. Và câu chuyện bắt đầu trở thành rối rắm: Đây là một vụ ám sát? Nếu vậy thì ai chủ mưu ám sát? Ai hành động ám sát? Đây là ám sát thật hay chính cậu bệnh nhân dàn cảnh? Nếu dàn cảnh thì dàn cảnh làm gì?… Thế là vụ việc trở thành 3, 4 câu chuyện có thể, với vài ba lý thuyết khác nhau. Nghĩa là các thông tin đã cho chúng ta vài ba câu chuyện khác nhau, chuyện nào cũng có lý một chút, nhưng chẳng chuyện nào đầy đủ 100% để mọi người đều có thể kết luận: “Đây là câu chuyện đúng, còn các câu chuyện kia là sai.” Và đây là tình trạng cúa cái mà chúng ta gọi là kiến thức (knowledge) ngày nay.
Kiến thức (knowledge) ngày nay thường là những câu chuyện (narrative) chủ quan mà người ta tổng hợp từ các thông tin (information) người ta nhận được. Và mỗi câu chuyện như thế được một nhóm người đưa ra như là “sự thật”, nhưng thật sự có nhiều phiên bản “sự thật” khác nhau của cùng một vụ việc – “sự thật” là gì còn tùy vào bạn nói chuyện với ai.
Nghĩa là kiến thức ngày nay chẳng thực sự là kiến thức mà chỉ là những câu chuyện chủ quan kết hợp thông tin một cách chủ quan, kết luận chủ quan, và được đẩy ra ngoài (trên Internet) thành một kiến thức. Kiến thức đó chẳng là sự thật và do đó chẳng thật là kiến thức.
Nhưng tại sao có tình trạng này?
Điều chính là vì thông tin đi quá nhanh, và người ta không thể chỉ chuyển thông tin rời rạc vô nghĩa lý mà cần cho thông tin có nghĩa, bằng kết hợp thông tin thành câu chuyện tức thì. Nhu cầu vận tốc của người viết/nói lẫn người đọc ép người ta có những câu chuyện rất nhanh, dù chẳng đúng. Và khi câu chuyện được đưa ra, nó thường được chấp nhận như là một sự thật, dù nó có thể chẳng thật chút nào.
Dĩ nhiên, khi một vụ việc có nhiều phiên bản chuyện khác nhau, thì có tranh chấp giữa những phiên bản và giữa những người ủng hộ những phiên bản khác nhau. Cái gọi là kiến thức (knowledge), chẳng những không là kiến thức mà còn là đầu mối của mọi tranh cãi và chia rẽ. Và đa số mọi người bị lạc vào vòng lẩn quẩn – thông tin, phiên bản, và tranh chấp tư duy – vì áp lực biết nhanh biết nhiều mà Internet tạo ra.
Đương nhiên là chỉ có một phiên bản của câu chuyện là đúng nhất và có thể gọi là sự thật (truth). Sự thật (truth) đó là trí tuệ, thông thái (wisdom).
Nhưng vấn đề là wisdom thường rất hiếm, vì chẳng ai làm công việc tìm ra nó. Mọi người chạy theo một phiên bản knowledge, cho rằng mình đúng, người khác sai. Và hết chuyện. Vì còn phải chạy theo một mớ chuyện khác, mỗi chuyện với vài phiên bản khác nhau như thế. Và đó là một thế giới nhiễu thông tin, nhiễu kiến thức, chạy lòng vòng lẩn quẩn, mà chẳng hề có được wisdom (thông thái, trí tuệ).
Đương nhiên cách giải quyết vẫn đề là chậm lại, kiên nhẫn tìm hiểu vấn đề kỹ càng hơn. Nhưng bạn chẳng thể chậm lại và kiên nhẫn nếu bạn đang đứng giữa dòng chảy cả chục vấn đề chảy qua mỗi giây, bạn chẳng thể giữ một vấn đề trong đầu và để hàng nghìn vấn đề vuột mất trong một ngày.
Nói chung, chúng ta đang là nạn nhân của dòng chảy hỗn loạn của thông tin, mất kiến thức, và lạc phương hướng.
Và đó là chúng ta chưa thêm một yếu tố lớn vào vấn đề. Đó là, rất nhiều người dùng thông tin để làm cho mình nổi tiếng, để đẩy tiếng nói của mình theo ý mình muốn, vì lý do chính trị hay kinh doanh, hay chỉ là để nổi tiếng. Những người này không cần sự thật, chỉ cần đẩy đủ thứ tin vịt giật gân để nổi tiếng.
Thế giới tạo ra computer và con người đã thành nạn nhân của computer, vì chưa biết cách vận hành hiệu quả với computer.
Thế thì làm sao chúng ta có được wisdom?
1. Đương nhiên là muốn biết sự thật thì phải kiên nhẫn tìm ra sự thật. Trong một thế giới hỗn loạn chạy theo vận tốc, nếu bạn muốn tìm sự thật thì bạn vẫn phải kiên nhẫn, chậm lại và tìm hiểu cho đến lúc bạn thỏa mãn đã có thông tin đầy đủ để kết luận.
2. Còn nhiều vụ việc khác bạn không thể tập trung vào như thế, thì hãy chấp nhận các phiên bản của một việc tạm thời như chỉ là một phiên bản, mà chưa là sự thật. Ít ra trong rất nhiều trường hợp, bạn sẽ đúng với thái độ đó.
3. Nhạy cảm với thông tin. Nếu bạn thường quan tâm đến thông tin đúng sai, có thông tin gì cũng suy nghĩ một chút trước khi chuyển đi đâu, thì bạn sẽ càng ngày càng nhạy cảm với thông tin, và sẽ cảm thấy thông tin nào đáng tin và thông tin nào không đáng tin, để mà chọn lọc thông tin ngay tức thì, khi vừa mới gặp thông tin. Điều này giúp cho bạn loại rác ra khỏi đầu ngay từ đầu, và do đó có nhiều thời gian hơn để làm việc với sự thật
Các bạn, thông tin (information), phiên bản câu chuyện (narative) và sự thật (truth) là 3 thứ hoàn toàn khác nhau.
Phiên bản câu chuyện (narative) ngày nay thường bị đưa ra là kiến thức (knowledge) hay wisdom (thông thái, trí tuệ). Nhưng thực sự đó chỉ là phiên bản chủ quan của vụ việc.
Sự thật (truth) mới là wisdom (thông thái, trí tuệ) và luôn khó nắm dù ở thời đại nào. Truth ngày xưa là wisdom và cũng là knowledge. Ngày xưa, truth, knowledge và wisdom là một. Ngày nay, knowledge chẳng là truth và chẳng là wisdom, mà chỉ là một phiên bản.
Truth đòi hỏi kiên nhẫn, suy nghĩ và thành thật. Nếu bạn không muốn nói sai cho bạn bè và các em của bạn nghe, thì đó là động lực thành thật, giúp bạn kiên nhẫn thêm để tìm sự thật và không xả thêm rác vào dòng thông tin.
Chúc mọi chúng ta đều thông thái.
Mến,
Hoành
© copyright 2022
Trần Đình Hoành
Permitted for non-commercial use
www.dotchuoinon.com
Chào các bạn,
Nếu các bạn quan tâm vào trí tuệ con người, quan sát mọi người, các bạn sẽ nhận ra là mỗi người, đa số người, thường chỉ là một mảnh vụn của tri thức. Nói vắn tắt là các vị người thì rành computer, người thì rành y học, người thì rành kinh tế… Mỗi người là một chuyên gia trong một ngành nghề. Nhưng ngoài nghề nghiệp của họ thì đa số người ngày nay lớ ngớ lẩn ngẩn về tất cả mọi điều khác. Có nghĩa là họ chẳng thể có một cái nhìn tổng thể chính xác về xã hội quanh họ, vì chẳng hiểu gì khác hơn là công việc hằng ngày. Đó là những mảnh vụn tri thức đi qua cuộc đời. Continue reading Những mảnh vụn tri thức
Chào các bạn,
Dù là con người vẫn còn quá nhiều tham sân si – so với vài mươi ngàn năm trước thì hình như chẳng thấy có gì thay đổi trong bản tính dã man của con người – nhưng sự thật là con người đã tiến lên một chặng đường rất lớn. Tính từ thời còn là apes (dã nhân) cho đến nay, con người đã tạo ra được nhiều giá trị nhân bản không có sẵn trong thiên nhiên – bình đẳng (chống đủ loại phân biệt, từ chủng tộc, tôn giáo, đến giới tính, tuổi tác…), hệ thống quyền làm người, chế độ bầu cử cho mọi người sử dụng quyền tham dự vào đời sống chung, luật lệ tôn trọng loài vật, luật bảo vệ môi trường, các công ước quốc tế về chống vũ khí hóa học, vũ khí giết người hằng loạt, và vũ khí hạt nhân… Tính ra thì rất nhiều giá trị nhân bản đã ra đời, dù là thực hành thì chưa hoàn toàn tốt. Các giá trị nhân bản này lại được đặt trên một vài tiền đề tâm linh rất nền tảng: Mọi người đều có Phật tính, mọi người đều là Phật đang thành, mọi người đều là con Thượng đế với thánh linh là nguồn sống chảy trong người… Continue reading Con đường tâm linh
Chào các bạn,
Lòng trung nằm ngay tại trung tâm của mọi mối liên hệ con người – bố mẹ con cái, anh chị em, vợ chồng, bạn bè, người thân, nhân viên và công ty, công dân và tổ quốc. Nếu không có lòng trung thì thực sự là mọi liên hệ của con người đều thành vô nghĩa, vì chẳng có liên hệ nào có thể đứng vững lâu dài.
Lòng trung (loyalty, faithfulness) giữ cho liên hệ con người có thể kéo dài, nghĩa là có sự sống. Không có lòng trung thì liên hệ con người không có sự sống, nghĩa là thực sự chẳng có liên hệ. Continue reading Lòng trung
Chào các bạn,
Sau khi được vô địch Seagames, U23 Việt Nam lại tiếp tục hành trình chinh phục vòng chung kết U23 Châu Á 2022. Các cầu thủ trẻ hăng say tập luyện và cố gắng hết mình trong từng trận. Cố gắng và tài năng của U23 Việt Nam luôn có dấu hiệu đi lên không ngừng. Đó là một tương lai nhiều triển vọng.
Và đây là điều mình nhận thấy về cái gọi là kiến thức bóng đá. Mỗi trận đấu các cậu nhỏ chỉ đấu khoảng 90 phút, cố gắng chiến đấu hết mình để thắng. Xong trận là xong. Các cậu chẳng nói năng gì. Chỉ âm thầm chuẩn bị cho trận kế tiếp. Continue reading Thực hành và kiến thức
Chào các bạn,
Có rất nhiều người đi làm thì chỉ biết cắm đầu cắm cổ làm công việc mình được giao phó, ngoài ra thì chẳng biết thêm điều gì khác về mọi sự xảy ra trong phòng mình, trong công ty của mình, sếp mình đang lo lắng điều gì, sếp của sếp mình đang lo lắng điều gì… Nói chung là họ chỉ biết một việc làm đã được giao cho, ngoài ra chẳng biết gì khác, và biết zero về cộng đồng làm việc của mình.
Đây là vấn đề sâu sắc hơn chỉ là cá tính. Nếu vì lý do gì đó chúng ta cảm thấy ta không “belong” (thuộc về) công ty thì tự nhiên là ta chẳng muốn quan tâm gì đến công ty. Điều đó chẳng có nghĩa là ta ghét công ty, nhưng rất có thể trong lòng ta đang có nhiều mối rối rắm bất an khác. Những người mới vào công ty mới, vì chưa quen biết nhiều, nên co cụm vào với công việc mình làm thì rất dễ hiểu. Nhưng đa số người mở rộng ra giao tiếp với mọi người sau một thời gian, và có một số người luôn co cụm mãi. Continue reading Biết cộng đồng mình
Chào các bạn,
Trong kỷ nguyên tin học, toàn cầu hóa xảy ra với vận tốc nhanh hơn ngày trước cả chục lần, đôi khi là cả trăm lần. Toàn cầu hóa ảnh hưởng đến mọi góc cạnh trong đời sống con người – ngôn ngữ: tiếng Anh, trang phục: Âu Mỹ, triết lý: Phật học (và phần nào triết lý Đông phương) phát triến sang Âu Mỹ, tôn giáo: tư duy của các tôn giáo bắt đầu nhận thấy nhiều điểm đồng trong các tôn giáo khác và các tôn giáo giúp nhau làm giàu tư duy của tôn giáo mình, chính trị: ideology (ý thức hệ) dần dần được thay thế bằng quan tâm chung đến cộng đồng thế giới, kinh tế: chuỗi cung ứng toàn cầu nhằm phân công có hiệu quả cho mỗi nước, văn hóa: bình đẳng nam nữ, bình đẳng giới tính, bình đẳng giai cấp, bình đẳng chủng tộc, bình đẳng tôn giáo, bình đẳng tuổi tác… bắt đầu ảnh hưởng đến chính sách tại nhiều quốc gia và ảnh hưởng tốt đến hàng triệu người. Continue reading Toàn cầu hóa và những phản ứng chống lại
Chào các bạn,
Nếu các bạn quan tâm một chút, các bạn có thể thấy thế giới của chúng ta đang ở trong thời kỳ rất mong manh và hỗn loạn. Việc Nga tàn sát Ukraine với những hành vi cực kì tàn ác – vi phạm mọi luật về chiến tranh của Đạo luật Rome của Tòa Hình sự Quốc tế – xâm lược, diệt chủng, hình tội chiến tranh, thanh lọc sắc tộc. Và Nga hành động ngang ngược bất chấp Liên hợp quốc nói gì, luật quốc tế thế nào. Nga thách thức cả thế giới ai dám cản trở chiến tranh của Nga. Phía Bắc ta, đương nhiên là anh láng giềng to con cũng cực kì ngang ngược ở Biển Đông lâu rồi, dù tòa UNCLOS đã nói là anh ấy chẳng có quyền gì ở Biển Đông. Và Đài Loan luôn ở trong nguy cơ có thể bị thôn tính. Và Việt Nam lúc đó cũng chẳng thể có an ninh, chọc anh đầu bự giận thì hỏng. Ở Mỹ thì tình trạng bắn giết điên rồ xảy ra liên tục, hàng tuần – trong vòng tháng năm và ngày 1 tháng 6, tức là một tháng một ngày, có đến 6 vụ bắn giết hàng loạt (mass shooting), tức là trung bình một tuần thì có một vụ rưỡi. Đó là những điều dễ thấy, còn nhiều điều mà các lãnh đạo độc tài và gian ác tại nhiều quốc gia nhỏ hơn đang thấp thỏm chờ đợi, thấy trật tự thế giới sụp đổ là sẽ nhảy lên làm loạn khắp nơi. Continue reading Dẫn dắt thế giới
Chào các bạn,
Một dân tộc bị làm nô lệ lâu năm sẽ có những đặc tính này:
1. Không tin vào chính phủ (vì chính phủ là đế quốc đô hộ).
2. Không tin vào quan chức địa phương của chính quyền đô hộ, vì họ là phản quốc.
3. Quyền lực kinh tế và chính trị nằm trong tay một thiểu số rất nhỏ, thân thiện với chính quyền đô hộ.
4. Phần lớn dân chúng bị ngu dân, ít được học hành tử tế. Sự học thường rất khó khăn, dành cho một thiểu số có đặc quyền trong hệ thống quyền lực cai trị.
5. Dân chúng được dạy là họ chẳng biết gì. Chỉ có nhà nước đô hộ và các quan chức của họ là ánh sáng trí tuệ.
6. Người dân cũng tin là họ dốt nát, nên ứng xử với nhau như ứng xử với những người dốt nát – thường là dìm nhau xuống, không muốn cho tên “ngu” nào ngóc đầu lên. Continue reading Nâng nhau lên
Chào các bạn,
Chúng ta đã nghe nói rất thường xuyên rằng tiềm năng của con người hầu như vô tận, tiềm năng của mỗi chúng ta hầu như vô tận. Và kinh sách cổ điển cũng đã nói điều này từ mấy ngàn năm trước qua những ngôn từ khác nhau – giác ngộ thành Phật, thánh linh khai mở, Chúa làm việc với ta… Những người đã thành công lớn, dù trong lĩnh vực nào, cùng đều nói thế: Tiền năng của bạn vô tận, bạn chỉ cần khai thác chúng.
Nghe thì rất hấp dẫn. Nhưng làm thế nào để tôi biết tiềm năng của tôi có gì? Và quan trọng hơn nữa, làm sao để tôi khai thác tiềm năng vô tận của tôi (Tôi đã ì ạch lâu rồi, mệt quá. Cho tôi bay bổng lên trời một chút. Please!). Continue reading Phát triển tiềm năng của bạn
Chào các bạn,
Rất dễ cho chúng ta rơi vào trạng thái loay hoay cả đời, chiến đấu đủ mọi thứ, stress đủ mọi thứ, và không bao giờ thấy mình yên ổn hay tới đích. Đó là tình trạng của hầu hết mọi người trên thế giới. Các bạn chỉ cần nhìn quanh mình một vòng là thấy.
Người ta nói thời gian đi nhanh như mũi tên vèo qua cửa sổ. Điều đó rất đúng với hầu hết tất cả mọi người, vì khi bạn loay hoay bạn thấy thời gian đi qua rất nhanh. Mình chưa làm được gì cả, vẫn còn loay hoay, thì đã mấy mươi năm qua rồi, đầu đã bạc rồi. Continue reading Ở đây lúc này
Đọt Chuối Non 