Nghệ thuật viết: Dùng lối văn dễ hiểu

 

Chào các bạn,

Hôm nay mình nói về Nghệ thuật viết: Dùng lối văn dễ hiểu.

– Dễ hiểu là sao?

Là ai đọc cũng hiểu.

Từ anh trai 70 tuổi có bằng cấp đầy tủ ở tận bên Mỹ cho tới cô em gái nhỏ chỉ học tới lớp Ba ở buôn làng nghèo Tây Nguyên, ai cũng hiểu được thì bài đó là bài dễ hiểu.

Dù phục vụ cho tất cả mọi người, nhưng nếu ta tập trung vào người chưa biết gì như em gái nhỏ ở Tây Nguyên, nếu ta viết làm sao cho em có thể hiểu được, thì chắc chắn người anh bên Mỹ cũng hiểu được.

Đối tượng phục vụ của người viết không phải là người biết nhiều, mà là những người chưa biết gì (chưa biết điều mình định chia sẻ). Nếu không rõ khách hàng của mình là ai, người viết khó lòng phục vụ tốt, và như thế, khó có bài viết dễ hiểu.

– Thế nào là bài viết dễ hiểu?

Là bài viết dùng lối văn dễ hiểu.

– Thế nào là lối văn dễ hiểu?

Là (1) dùng từ ngữ dễ hiểu và (2) dùng ngữ pháp dễ hiểu.

– Thế nào là (1) dùng từ ngữ dễ hiểu?

Từ dễ hiểu là từ thuần Việt. Từ khó hiểu là từ Hán Việt.

Từ thuần Việt là từ “mẹ đẻ”, do chính người Việt suốt mấy ngàn năm sinh ra nên dễ tạo cảm giác gần gũi, thân quen và dễ hiểu. Còn từ Hán Việt không phải từ “mẹ đẻ” nên dù dùng nhiều cũng khó tạo cảm giác gần gũi, thân quen và dễ hiểu.

Ví dụ: “Đồng chí” là từ Hán Việt. Ai cũng hiểu từ này nhưng vì từ này chỉ mới dùng trong khoảng một trăm năm gần đây, không phải là từ đã dùng cả một ngàn năm, nên trong tâm trí người Việt, đây không phải là từ gần gũi. Vừa là từ không gần gũi, vừa không phải từ “mẹ đẻ”, nên trong đời sống thường ngày chẳng ai nói: “Thưa đồng chí mẹ, đồng chí con đã đi học về!” Văn nói hằng ngày đã không dùng hoặc ít dùng, nếu ta dùng trong văn viết, bài viết đó sẽ khó hiểu và khó gần gũi với nhiều người.

Ví dụ khác: “Hợp nhất” và “làm một”. “Hợp nhất” là từ Hán Việt. “Làm một” là từ thuần Việt. Dĩ nhiên, nếu dùng từ “hợp nhất”, đa số dân có học cũng có thể hiểu, nhưng từ “làm một” sẽ cho hiệu quả dễ hiểu cao hơn vì đây là từ thuần Việt.

Hãy nhớ vì sao VN dù ngàn năm Bắc thuộc nhưng vẫn giữ được tiếng Việt. Đó là vì người Việt có tiếng nói riêng. Dù buộc phải dùng chữ Hán trong giấy tờ nhưng trong ăn nói hằng ngày, người Việt vẫn dùng tiếng Việt. Thế nên, dù sách vở đầy rẫy chữ Hán, chữ Hán Nôm, chữ Hán Việt…, đa số dân VN vẫn dùng từ thuần Việt trong ăn nói hằng ngày.

Vì quen dùng từ thuần Việt nên khi đọc bài chứa từ thuần Việt, đa số mọi người sẽ cảm thấy dễ hiểu và dễ thân quen với bài viết, dù bài thuộc thể loại mới lạ với họ. Còn khi đọc bài chứa từ Hán Việt, đa số mọi người sẽ cảm thấy khó hiểu và dù bài thuộc thể loại quen thuộc với họ, họ cũng cảm thấy khó gần gũi với bài viết.

Đây là hiệu ứng tâm lý.

Chẳng có bài dễ hiểu. Chỉ có các từ dễ hiểu tạo nên một bài dễ hiểu.

Điều này vừa đúng khi viết bài, vừa đúng khi dịch bài. Khi dịch bài, nếu dùng từ thuần Việt, bài sẽ hay hơn. Hay một cách tự nhiên. Và hay một cách lạ lùng. Sao bài dịch đó có vẻ đơn giản bình thường mà lại hay đến vậy? 🙂 Ấy là vì bài dịch đó đã hòa “làm một” với bạn. Một cách tự nhiên.

– Thế nào là (2) dùng ngữ pháp dễ hiểu?

Dùng câu ngắn.

Báo tiếng Anh do người nước ngoài viết thường có những bài viết như một khu rừng. Bài rậm rạp vì thường chứa kiểu câu phức tạp – một câu dài bằng một đoạn văn ngắn.

Một câu dài bằng một đoạn => Chứng tỏ khả năng diễn đạt kém. Nếu có nhiều ý thì viết nhiều câu. Mỗi câu một ý. Tại sao lại dồn một đống ý vào trong một câu? Tiếc gì dấu chấm, trời ơi!

Viết dài ngoằng và phức tạp như vậy có thể là cách viết đẹp. Có thể với một câu dài, khi đọc thầm trong đầu sẽ tạo ra một giai điệu trầm bổng rất âm nhạc và rất hay, nhưng với em gái lớp Ba ở Tây Nguyên, có thể em sẽ không hiểu. Và nếu em không hiểu, nghĩa là tác giả viết tệ, không phải vì em dốt, hay em ngu, hay em có trình độ thấp nên không hiểu được điều tác giả nói.

Người viết cần đặt người đọc lên hàng đầu. Viết là để phục vụ người đọc. Người đọc không hiểu là lỗi của người viết.

Như vậy, với (1) từ ngữ dễ hiểu và (2) ngữ pháp dễ hiểu, ta có thể sẽ có lối văn dễ hiểu. Lối văn dễ hiểu có thể tạo nên bài viết dễ hiểu – Bài viết ai đọc cũng hiểu.

Viết dễ hiểu như vậy là một nghệ thuật.

“Practice makes perfect – Luyện tập tạo nên hoàn hảo.”

Chúc các bạn thành công.

Phạm Thu Hương

Một suy nghĩ 5 thoughts on “Nghệ thuật viết: Dùng lối văn dễ hiểu”

  1. Chị Hương ơi!
    Đọc chia sẻ của chị, em đã giảm căng thẳng hơn khi viết, cả trong tiếng việt và tiếng anh chị ạ. Tự tin và thoải mái hơn để viết, chia sẻ, đưa ra ý kiến của mình.
    Và thấy mình cũng chăm chỉ viết hơn chút chút.
    Em cảm ơn chị nhiều nhé, chị Hương.
    Em Linh.

    Liked by 1 person

  2. Em đọc đuợc bài của chị Hương rồi ạ.
    Đọc một số bài về nghệ thuật viết của anh Hoành em cũng hiểu là nên viết đơn giản, giờ đọc bài này của chị đã hiểu cụ thể hơn là đơn giản như thế nào qua cách chọn từ ngữ và cách hành văn.
    Cảm ơn chị Hương nhé!

    Liked by 1 person

  3. Cảm ơn Thu Hương,

    Chị cũng rất yêu tiếng Việt, chị nghĩ tiếng Việt giúp mình giữ được hồn Việt và văn hóa VN, và không bị đồng hóa dù cả ngàn năm Bắc thuộc.
    Chị rất muốn dạy Pippi nói và viết được tiếng Việt, nhưng không có cộng đồng đủ lớn và lớp học thì thật khó, chị sẽ cố gắng hết sức.

    Chị sẽ học tập theo em và tập viết dễ hiểu. “Người viết cần đặt người đọc lên hàng đầu. Viết là để phục vụ người đọc. Người đọc không hiểu là lỗi của người viết.”

    Thân,
    c. H

    Liked by 1 person

  4. Hi Linh,

    Trước đây chị cũng hay căng thẳng và mất tự tin khi đọc những bài mà chị không hiểu. Sau này khi hiểu lý do, chị tin vào chính mình hơn.

    Với bài tiếng Anh: Vì người Việt chúng ta thường có mặc cảm “người Việt yếu kém hơn người nước ngoài” nên khi đọc bài tiếng Anh, nếu thấy mình đọc không hiểu thì tự động cho rằng vì mình ngu nên không hiểu họ nói gì, chứ chẳng dám nghĩ vì họ chẳng biết viết.

    Với các bài tiếng Việt: Cũng tương tự như thế, vì người Việt học thấp, học ít, hiểu biết ít, chưa đi đâu xa bao giờ… thường có mặc cảm với người học cao, học nhiều, hiểu biết nhiều, đã đi ra nước ngoài… Thế nên khi đọc một bài của một người có mác giỏi giang, nếu không hiểu, họ cũng tự động cho rằng vì họ ngu nên không hiểu, chứ chẳng dám nghĩ vì tác giả chẳng biết viết.

    Tâm lý tự cho mình ngu, tâm lý tự gọi mình là stupid… là tâm lý nô lệ đã ăn sâu vào máu VN, chị nghĩ thế.

    Thế nên khi viết, chị luôn đặt mục tiêu viết dễ hiểu, vì chị hiểu cảm giác khi đọc một bài mà mình không hiểu là cảm giác như thế nào.

    Chị cũng muốn giảm bất bình đẳng trong xã hội thông qua các bài viết dễ hiểu của mình. Với các bài dễ hiểu, ai đọc cũng hiểu, chị hi vọng những người luôn tự cho mình yếu kém sẽ cảm thấy được ngang hàng với mọi người khác trong xã hội, rằng, họ có cơ hội được học và được sống như những người giỏi giang khác.

    Cảm ơn em chia sẻ, Linh nhé.

    C Hương

    Liked by 3 people

  5. Hi chị Hương,

    Cảm ơn chị vì bài viết dễ đọc và dễ hiểu này.

    Khi chị giải thích “Be one” nghĩa là “làm một”, ‘làm một với Thượng đế” thì em đã có cảm giác với câu “Sức mạnh của một”. Lúc trước đó, em vẫn chưa rõ nghĩa, hơn nữa bài dịch của chị Mai Anh cũng được Anh Hoành và chị chỉnh sửa. Nên em cũng không có ý kiến gì thêm và chỉ nghĩ chắc hẳn cách dịch này có lý do gì đó.

    Bây giờ thì em rất vui vì câu hỏi trong đầu em đã được giải đáp. Giờ em đã hiểu tại sao chị Mai Anh lại dịch “The power of one” là “Sức mạch của một.”
    Hợp nhất – Hợp là hợp lại, nhất là một. Vậy hợp nhất là hòa làm một. Mà One cũng có nghĩa là một. Vậy thì dịch luôn là một thay vì lòng vòng “hợp nhất”. Cách dịch này vừa sát nghĩa, vừa dễ hiểu.

    Hôm nay, em lại được học hỏi thêm nhiều điều mới trong vườn Chuối.

    Cảm ơn chị thật nhiều. Chúc chị một ngày đầy niềm vui. 🙂

    Em. An An

    Số lượt thích

Trả lời

Mời bạn điền thông tin vào ô dưới đây hoặc kích vào một biểu tượng để đăng nhập:

WordPress.com Logo

Bạn đang bình luận bằng tài khoản WordPress.com Đăng xuất /  Thay đổi )

Google photo

Bạn đang bình luận bằng tài khoản Google Đăng xuất /  Thay đổi )

Twitter picture

Bạn đang bình luận bằng tài khoản Twitter Đăng xuất /  Thay đổi )

Facebook photo

Bạn đang bình luận bằng tài khoản Facebook Đăng xuất /  Thay đổi )

Connecting to %s