Bạn thật

Chào các bạn,

Đây là bài Bạn thật nằm trong cuốn 101 Truyện Thiền bình giải.

Bạn thật

 

Ngày xưa lâu lắm rồi ở Trung quốc có hai người bạn, một người đàn hay và một người nghe hay.

Khi người đàn về núi cao, người nghe nói: “Tôi có thể thấy núi cao trước mặt ta.”

Khi người đàn về nước, người nghe nói: “Đây là dòng nước chảy!”

Nhưng người nghe gặp bạo bệnh mà chết. Người đàn cắt đứt dây đàn và không bao giờ đàn nữa. Từ đó trở đi, cắt đứt dây đàn là biểu tượng của tình bạn thắm thiết.

Bình:

• Đây là câu chuyện về Bá Nha Tử Kỳ thời Xuân Thu Chiến Quốc. Bá Nha, làm quan, là người đàn; Tử Kỳ, người nghe, là tiều phu. Gặp nhau và kết nghĩa anh em vì “tri âm” (hiểu được âm thanh), cho nên ngày nay ta có từ “bạn tri âm”.

Cây đàn mà Bá Nha dùng có lẽ là cây Cổ Cầm, mà ngày nay vẫn còn dùng. Cổ cầm còn là tiền thân của Thập Lục Huyền Cầm (hay Tam Thập Lục Huyền Cầm), tức là Đàn Tranh (16 dây hay 36 dây) ngày nay.

• Hiểu nhau không cần phải ở chung với nhau 20 năm. Chưa gặp nhau cũng đã có thể hiểu nhau ngay chỉ qua tiếng đàn.

• Hiểu nhau không cần nói nhiều.

• Nhưng hiểu nhau cần: (1) Người biết diễn đạt đúng điều mình muốn diễn đạt, và (2) người biết nghe điều người kia diễn đạt.

Điều quan trọng ở đây là: Người diễn đạt, không chỉ làm ra âm bằng tay, mà là hồn mình đang nói những lời lẽ sâu kín trong tâm. Và người nghe không chỉ nghe âm bằng tai, mà hồn mình đang trực nhận những thì thầm từ hồn người kia.

Vậy thì, để có tri âm, khi nói chuyện, ta có nói thành thật những sâu kín của hồn ta không, hay ta màu mè, bày vẻ, thiếu thành tâm? Nếu ta không thành tâm thì rất khó có bạn tri âm.

Và khi ta nghe, ta có dùng tâm hồn để nghe tâm hồn không, hay ta chỉ biết nghe âm bằng tai? Nếu không biết nghe thì làm sao “tri âm” ai được?

• Giữa đàn và nghe, điều nào khó hơn? Dĩ nhiên ở mức cao thì làm gì cũng khó. Nhưng có lẽ là nghe khó hơn đàn, vì đàn là đàn điều mình nghĩ, nghe là nghe điều người khác nghĩ. Mình biết mình nghĩ gì để diễn đạt, nhưng người nghe thì lại không biết người kia nghĩ gì, phải lấy âm thanh mà suy đoán.

Nói bao giờ cũng dễ hơn nghe. Vậy thì trong liên hệ con người, nói cẩn thận, nhưng phải nghe cực kỳ chăm chú.

(Trần Đình Hoành dịch và bình)
.

Tại sao mẩu truyện tình bạn này lại nằm trong 101 Truyện Thiền bình giải?

Phải chăng tri âm (hiểu được âm thanh) chính là Thiền?

Phải chăng trở thành bạn tri âm của nhau chính là cùng nhau đạt Thiền?

Thiền ở mọi nơi. Bất kỳ điều gì cũng là Thiền và cũng là phương tiện để ta đạt Thiền. Tri âm cũng là Thiền và trở thành bạn tri âm của nhau cũng là đạt Thiền.

Dù con đường đạt Thiền có vẻ rõ ràng, ví dụ ở đây là trở thành bạn tri âm của nhau, nhưng có lẽ đây mới là điểm cốt lõi để đạt Thiền: Không thấy có Thiền để đạt, đó là Thiền.

Có lẽ Bá Nha không nghĩ đến Thiền và đạt Thiền khi chơi đàn, cùng lúc đó, Tử Kỳ cũng không nghĩ đến Thiền và đạt Thiền khi nghe đàn. Chính vì thế mà Bá Nha chơi đàn hay và Tử Kỳ nghe đàn hay.

Có thể Bá Nha Tử Kỳ có nghĩ đến Thiền trước và sau khi chơi đàn, nhưng trong khi chơi đàn, Bá Nha Tử Kỳ chỉ nghĩ đến tiếng đàn và tiếng lòng. Chính vì thế mà Bá Nha Tử Kỳ mới trở thành bạn tri âm của nhau và cùng nhau đạt Thiền.

Trong câu chuyện tình bạn của Bá Nha Tử Kỳ, Bá Nha là quan, Tử Kỳ là tiều phu, vị trí công việc không ảnh hưởng đến tình bạn tri âm của họ.

Thường thì, vị trí công việc sẽ đi kèm với địa vị xã hội. Bá Nha làm quan và công việc này thường đi kèm với địa vị cao. Tử Kỳ là tiều phu – là người đi kiếm củi và đốn củi trên rừng, rồi đem về bán lấy tiền hay trao đổi lương thực, vật phẩm; nếu khai thác gỗ trái phép thì gọi là lâm tặc – và công việc này thường đi kèm với địa vị thấp.

Bá Nha dường như không hạ mình xuống để làm bạn với Tử Kỳ. Đồng thời, Tử Kỳ dường như không nâng mình lên để làm bạn với Bá Nha. Họ không hạ xuống cũng như không nâng lên, có lẽ vì họ không thấy mình cao để mà hạ xuống và không thấy mình thấp để mà nâng lên. Họ không thấy những điều cao thấp bên ngoài mà thiên hạ thường thấy. Họ chỉ thấy tiếng đàn và tiếng lòng. Họ chỉ thấy điều đó. Có lẽ vì thế mà tình bạn giữa Bá Nha và Tử Kỳ là tình bạn thật.

Và đó là tình bạn Thiền.

Phạm Thu Hương bình

Một suy nghĩ 2 thoughts on “Bạn thật”

Trả lời

Mời bạn điền thông tin vào ô dưới đây hoặc kích vào một biểu tượng để đăng nhập:

WordPress.com Logo

Bạn đang bình luận bằng tài khoản WordPress.com Đăng xuất /  Thay đổi )

Google+ photo

Bạn đang bình luận bằng tài khoản Google+ Đăng xuất /  Thay đổi )

Twitter picture

Bạn đang bình luận bằng tài khoản Twitter Đăng xuất /  Thay đổi )

Facebook photo

Bạn đang bình luận bằng tài khoản Facebook Đăng xuất /  Thay đổi )

Connecting to %s