Tản mạn về từ Hán Việt – Sinh thì là chết? – P11.1

Nguyễn Cung Thông
nguyencungthong@yahoo.com

Đầu năm 2014, chúng tôi được đọc một bài viết1 rất thú vị của TS Lã Minh Hằng ” NGUỒN TƯ LIỆU TỪ VỰNG THẾ KỈ 17 – QUA KHẢO SÁT TRUYỆN ÔNG THÁNH INAXU”. Qua những trao đổi sau đó với chị, chúng tôi xin ghi nhận vài nhận xét cá nhân về cách dùng hai chữ sinh thì (nghĩa là chết), một vấn đề khá hóc búa nhưng cũng là một dấu ấn thâm trầm của thời kỳ giao lưu văn hóa ngôn ngữ của Việt Nam và Tây phương khi tập hợp các giáo sĩ qua Á Đông truyền đạo. Các chữ viết tắt trong bài này là LM (Linh Mục), TVGT Thuyết Văn Giải Tự (khoảng 100 SCN), NT (Ngọc Thiên/543), ĐV (Đường Vận/751), NKVT (Ngũ Kinh Văn Tự/776), LKTG (Long Kham Thủ Giám/997), QV (Quảng Vận/1008), Tập Vận (TV/1037/1067), CV (Chính Vận/1375), TVi (Tự Vị/1615), VB (Vận Bổ/1100/1154), VH (Vận Hội/1297), LT (Loại Thiên/1039/1066), CTT (Chính Tự Thông/1670), Tự Vị Bổ (TViB/1666), KH (Khang Hi/1716), HNĐTĐ (Hán Ngữ Đại Tự Điển/1986), Thiết Vận (ThV/601), Vận Kinh (VK/1161), VBL (từ điển Việt Bồ La, Dictionarium Annamiticum-Lusitanum-Latinum, Alexandre de Rhodes/1651). Trong phần này, một số cách viết trong VBL không theo dạng nguyên thuỷ vì nhận thấy không có khả năng gây nhầm lẫn ngữ âm quan trọng như sinh đáng lẽ phải ghi là  \displaystyle \int inh, song phải ghi là saõ, trời phải ghi là blời … Trọng tâm của bài viết này là cách dùng sinh thì từ góc độ ngôn ngữ chứ không phải tôn giáo hay thần học.

Đọc toàn bài tại đây:

Tản mạn về từ Hán Việt-sinhthi-p11

Một suy nghĩ 2 thoughts on “Tản mạn về từ Hán Việt – Sinh thì là chết? – P11.1”

  1. Hi anh Thông,

    Minh có cảm tưởng “sinh thì” được dùng đế nói “đi lên”, “đi lên trời”. Đọc hai từ chết cà sinh thì trong cùng một mạch văn thì thấy, chết là không lên thiên đàng, sinh thì là lên thiên đàng:

    “Bởi đấy cho nên trẻ nào dẫu mọn thì phải chịu phép mà giải tội ấy, cho kẻo phải mất đời đời sự vui vẻ trên trời, nếu tình cờ phải chết khi chưa có chủ ý mình, vì đã phải mất nghĩa cùng Đức Chúa trời. Nếu trẻ mọn nào phải sinh thì khi đã chịu phép rửa tội cho nên, thì được chịu vui vẻ đời đời, làm bạn cùng đức thánh thiên thần vậy. Vì vậy thì phải lo cho nên, mà làm phép ấy, dẫu cha mẹ chưa có đạo mà con trẻ khi rình chết chưa có chủ ý mình” (PGTN, Ngày Thứ Ba)

    Trong bài anh có nói sinh là đi lên (ascend), rất đúng:

    sinh ascendo (lên) #
    sinh thì ascensus hora (giờ lên)

    Ngày trước các cụ nhà ta có câu “Tử nhật vi sinh”. Ngày chết là ngày sinh, chết ở kiếp này và sinh vào kiếp kia, chết ở trần thế sinh vào thiên đàng.

    Cho nên dúng “sinh thì” cho “chết” cũng không là điều khó hiểu.

    Số lượt thích

  2. Theo em, thực tế sử dụng và cách hiểu hiện nay thì đúng là: sinh thì là… chết. Rất có thể ngay từ đầu những người viết kinh, truyện trong buổi đầu chữ quốc ngữ ngày nay đã dùng sai và hiểu sai.

    Ngày nay, khi gẫm 5 sự thương khó của Chúa Giêsu, thì ở sự thứ 5 có đoạn như sau:

    “Thứ Năm thì ngẫm:
    Khi Đức Chúa Giêsu đã sinh thì, có một người quân lính lấy đòng mà đâm cạnh nương long Đức Chúa Giêsu phải trái tim, máu cùng nước chảy xuống; song le Đức Chúa Giêsu chẳng đau gì vì đã sinh thì, nhưng Đức Mẹ đau đớn như phải dấu ấy thâu qua trái tim Đức Mẹ vậy…”

    Ở quê em (Tha La xóm đạo, một địa danh trong bài thơ của Vũ Anh Khanh mà nhiều người biết) chuông báo tử vẫn được gọi là “chuông thì”. Ví dụ: Chuông thì ban sáng là ai chết vậy?

    Vài thực tế em biết vậy, xin chia sẻ cùng cả nhà!

    Số lượt thích

Trả lời

Mời bạn điền thông tin vào ô dưới đây hoặc kích vào một biểu tượng để đăng nhập:

WordPress.com Logo

Bạn đang bình luận bằng tài khoản WordPress.com Đăng xuất /  Thay đổi )

Google photo

Bạn đang bình luận bằng tài khoản Google Đăng xuất /  Thay đổi )

Twitter picture

Bạn đang bình luận bằng tài khoản Twitter Đăng xuất /  Thay đổi )

Facebook photo

Bạn đang bình luận bằng tài khoản Facebook Đăng xuất /  Thay đổi )

Connecting to %s