Chào các bạn,

Ở với anh em đồng bào sắc tộc cho đến hôm nay vẫn còn nhiều điều mình chưa lý giải được. Chẳng hạn như tật ăn hàng vặt của các mẹ. Mình chứng kiến gần như mười mẹ thì tất cả mười mẹ đều ăn hàng vặt, vì nhà trong Buôn của mình có hai mặt chính, trước hai mặt chính là hai con đường làng dẫn ra các quán chợ, nên nếu mình mở cửa ra là ai đi ngang qua, mua gì bán gì ăn gì hoặc xách gì là mình đều thấy cả!

Trong Buôn Làng mùa này là mùa mới thu hoạch mì khô xong nên gần như mẹ nào cũng có tiền, nhiều thì mình không chắc, nhưng năm hoặc mười ngàn đồng thì chắc là có, nên mình chứng kiến các mẹ đi ngang qua đường nhà mình: Mẹ thì vừa đi vừa ăn cà rem, mẹ thì bánh ống và mẹ khác nữa lại ăn sinh tố…

Sáng Thứ Bảy tuần qua, khi mở cửa ra mình thấy mẹ E và hai mẹ khác đang trên đường về. Các mẹ đi trên đường phía trước nhà mình. Nhìn thấy mình, các mẹ chào và mình cười chào lại. Các mẹ ai cũng đang ăn bánh nên các mẹ ngại! Mình gọi mẹ E vào để nhờ chút việc, sau đó cho mẹ E ra vườn hái rau về nấu. Lúc này nhìn kỹ trên tay mẹ E cầm bốn con cá khô bé xíu bằng ngón tay cái, và một túi dầu ăn loại hai ngàn đồng cùng với một túi bánh nhỏ mẹ E đang ăn dở!

Vừa chỉ rau cho mẹ E cắt vừa hỏi chuyện, vì mẹ E đối với chị em mình rất là thân. Mẹ E thường xuyên giúp tưới rau, làm cỏ trong vườn trong sân và trông nom nhà cửa khi mình đi vắng, đôi khi tối ngủ, mình thấy sợ là gọi mẹ E xuống ngủ, nói chung mẹ E rất thương Yăh cho nên mình nói chuyện mà không ngại. Mình hỏi: Trong gia đình mẹ E, ai giữ tiền? Mẹ E nói: Bố E giữ chớ mẹ E giữ là hết đó Yăh!

Mình nói: Yăh tưởng anh em đồng bào mình sống dưới chế độ mẫu hệ thì mẹ E giữ tiền? Mẹ E nói: Mẹ E giữ mau hết tiền nên bố E giữ, đi mua gì bố E đưa!

Mẹ E mang rau về. Khoảng một tiếng sau mình ra cửa, vô tình lại thấy mẹ E cũng trên đường từ ngoài quán về. Lần này mẹ E vừa đi vừa ăn cà rem, từ sáng đến bây giờ đây là lần thứ hai mình gặp mẹ E ăn hàng.

Mình đi ra hàng rào nơi mẹ E đang đi tới, mẹ E đi đến nơi cũng dừng lại và mình nói: Sao Yăh thấy các mẹ mình ăn hàng nhiều quá! Yăh biết mùa này các gia đình mới bán mì nên các mẹ có một ít tiền, tại sao mình không tiết kiệm, không dành dụm để sau này còn mua muối cho con ăn? Yăh biết gia đình các mẹ con cái ăn cơm không suốt mấy tuần nay rồi, vậy mà các mẹ không biết tiết kiệm là sao hể? Cứ mua bánh ăn suốt vậy?

Mẹ E nói: Khi nhỏ, mẹ E ở trong rừng sâu chỉ thấy người Kinh lâu lâu mới vào đổi muối, đổi cá khô, rồi lâu nữa là đem áo quần vào đổi để lấy lúa đồng bào, không thấy đổi bánh kẹo nên khi còn nhỏ, mẹ E không biết ăn bánh kẹo, đến bây giờ cái bụng mẹ E lại muốn ăn bánh kẹo nhiều lắm!

Từ nay mẹ E không mua bánh kẹo nữa! Để mẹ E được giữ tiền như khi mẹ E mới cưới bố E, Yăh hể!

Matta Xuân Lành