Các Diễn Văn Làm Thay Đổi Thế Giới – “Tôi thường bị kỳ thị vì tôi là phụ nữ nhiều hơn vì tôi là người da đen” – Shirley Chisholm

 

Xã hội Mỹ vào khoảng thập niên 60-70 rất xáo trộn và xung đột bởi sự xung đột giữa những tư tưởng xã hội cũ và mới. Các phong trào nhân quyền liên tục nổ ra, như phong trào đòi bình đẳng cho người da đen, phong trào đòi quyền bình đẳng cho phụ nữ, phong trào người đồng tính (sự kiện Stonewall), ngoài ra còn có các cuộc biểu tình chống chiến tranh Việt Nam !

Một loạt các cuộc ám sát John F. Kennedy (1963), Malcolm X (1965), Robert F. Kennedy và Martin Luther King, Jr. (cùng 1968) cũng thể hiện các xung đột xã hội này.

Những tuần trước chúng ta đã tìm hiểu về phong trào người da đen, trong tuần này chúng ta cùng đọc bài diễn văn giàu sức thuyết phục của bà Shirley Chisholm, Hạ Nghị Sĩ, đấu tranh cho quyền bình đẳng phụ nữ.

Chúng ta hãy cùng cảm nhận sự khác biệt của văn phong Malcolm X (hay Martin Luther King) với văn phong của bà. Nếu Malcolm X thuyết phục người đọc bằng cách đẩy tinh thần nhiệt huyết của mình vào bài diễn văn để thổi bùng ngọn lửa trong người đọc (1 cách thuyết phục rất “tình cảm”) thì Shirley Chisholm lại rất sắc sảo trong lý luận và rất chú trọng các bằng chứng thống kê, những con số rõ ràng nhằm đưa người đọc đến tình trạng “không thể chối cãi” (coi như 1 cách lý luận rất “lý trí”). 2 cách truyền đạt này có thể là do đối tượng người nghe khác nhau (Malcolm X nói trước quần chúng còn Shirley Chisholm đang nói trước Hạ Viện)

+ Các bằng chứng rõ ràng và thuyết phục bằng số: “Hơn phân nửa dân số của nước Mỹ là nữ giới. Nhưng phụ nữ chỉ chiếm có 2 phần trăm vị trí quản lý”

+ Các lập luận logic: “Nếu phụ nữ đã được bình quyền, tại sao nó lại là một sự kiện mỗi khi một phụ nữ happens được bầu vào Quốc hội”

+ Cung cấp cho người đọc các “nền” so sánh cần thiết: “Nhưng sự thật là trong thế giới chính trị, tôi thường bị kỳ thị vì tôi là phụ nữ nhiều hơn vì tôi là người da đen” (vì mọi người đều rõ người da đen bị kỳ thị ra sao).

Những điều trên tạo một sự “rắn chắc” cho kết luận “có kỳ thị với người phụ nữ”.

Vì các đấu tranh của mình, một thời gian ngắn sau bài diễn văn này, Shirley Chisholm bị ám sát hụt 3 lần !

Đây là bài diễn văn để đệ trình Quốc hội Mỹ Luật Bổ Xung Hiến Pháp Về Bình Quyền, tức là để sửa đổi Hiến Pháp bằng cách thêm vào một câu về binh đẳng nam nữ. Dự luật bổ xung hiến pháp này được Hạ Nghị Sĩ Alice Paul đệ trình Quốc hội lần đầu tiên năm 1923. Đến ngày Shirley Chisholm đệ trình lần này, 21.5.1969, và đọc bài diễn văn này, là 46 năm liền, năm nào cũng có một nữ nghị sĩ đệ trình một lần, nhưng Quốc hội không thông qua.

Đến 1972 thì Quốc hội thông qua, nhưng vẫn còn cần ít nhất là ¾ của tổng số 50 tiểu bang chấp thuận bằng nghị quyết của các quốc hội tiểu bang, tức là 38 tiểu bang. Cho đến này cũng chỉ được 35 tiểu bang chấp thuận.

Về tác giả (lược dịch từ Wikipedia)

Shirley Chisholm Anita St Hill (30 tháng 11 năm 1924 – 01 tháng 1 2005) là một chính trị gia Mỹ , giáo dục, và là tác gia. Bà là nghị sĩ , đại diện cho 12 quận của New York, tại Quốc hội trong bảy nhiệm kỳ 1969-1983 . Năm 1968, bà trở thành người phụ nữ da đen đầu tiên được bầu lên Quốc hội . Ngày 25 Tháng 1, 1972, bà là người da đen đầu tiên ứng cử viên Tổng thống của Hoa Kỳ. Bà nhận được 152 phiếu bầu vòng đầu (first-ballot) tại Hội nghị Quốc gia Dân chủ năm 1972.

(Nguyễn Mai Anh Kiệt giới thiệu)

 

Shirley Chisholm
Address To The United States House Of Representatives
Washington, DC: May 21, 1969

Mr.Speaker, when a young woman graduates from college and starts looking for a job, she is likely to have a frustrating and even demeaning experience ahead of her. If she walks into an office for an interview, the first question she will be asked is, “Do you type?”

Diễn văn của Shirley Chisholm
Tại Hạ Viện Hoa Kỳ
Washington DC, ngày 21.5.1969

Thưa Chủ tịch Hạ Viện, khi một cô gái tốt nghiệp Đại học và bắt đầu tìm việc làm, cô ta rất có thể có một kinh nghiệm bực bội và ngay cả bị hạ nhục chờ đợi cô ta. Nếu cô ta bước vào một văn phòng để được phỏng vấn, câu hỏi đầu tiên cô bị hỏi sẽ là, “Cô có biết đánh máy?”

There is a calculated system of prejudice that lies unspoken behind that question. Why is it acceptable for women to be secretaries, librarians, and teachers, but totally unacceptable for them to be managers, administrators, doctors, lawyers, and Members of Congress.

Có một hệ thống tính toán của thành kiến ngấm ngầm đằng sau câu hỏi đó. Tại sao là điều có thể chấp nhận được để phụ nữ làm thư ký, quản lý thư viện, và giáo viên, nhưng hoàn toàn không chấp nhận được cho họ trở thành quản lý, quản trị, bác sĩ, luật sư, và Nghị Sĩ của Quốc hội.

The unspoken assumption is that women are different. They do not have executive ability orderly minds, stability, leadership skills, and they are too emotional.

Một định kiến ngấm ngầm rằng phụ nữ là khác biệt. Họ không có khả năng điều hành, trật tự tâm trí, sự ổn định, kỹ năng lãnh đạo, và họ quá nhạy cảm.

It has been observed before, that society for a long time, discriminated against another minority, the blacks, on the same basis – that they were different and inferior. The happy little homemaker and the contented “old darkey” on the plantation were both produced by prejudice.

Có một điều đã được quan sát trước đây là, trong một thời gian dài, xã hội kỳ thị một nhóm thiểu số khác, người da đen, trên cùng một cơ sở – rằng họ khác biệt và thấp kém. Người nội trợ nhỏ hạnh phúc và “người da đậm già” hài lòng trong nông trại , cả hai đều được sản xuất bởi thành kiến.

As a black person, I am no stranger to race prejudice. But the truth is that in the political world I have been far oftener discriminated against because I am a woman than because I am black.

Là một người da đen, tôi không lạ gì với thành kiến chủng tộc. Nhưng sự thật là trong thế giới chính trị, tôi thường bị kỳ thị vì tôi là phụ nữ nhiều hơn vì tôi là người da đen.

Prejudice against blacks is becoming unacceptable although it will take years to eliminate it. But it is doomed because, slowly, white America is beginning to admit that it exists. Prejudice against women is still acceptable. There is very little understanding yet of the immorality involved in double pay scales and the classification of most of the better jobs as “for men only.”

Nạn kỳ thị người da đen đang trở thành không thể chấp nhận được mặc dù điều này sẽ còn tốn rất nhiều năm để xoá bỏ. Nhưng nạn này dẫy chết vì, dần dần, người Mỹ trắng cũng bắt đầu thừa nhận rằng nạn này đang hiện hữu. [Nhưng] Sự kỳ thị phụ nữ vẫn còn được chấp nhận. Chưa có một chút hiểu biết gì về sự thiếu đạo đức liên quan đến hai chế độ lương bổng và hầu hết các việc làm tốt được phân loại là “chỉ dành cho nam giới.”

More than half of the population of the United States is female. But women occupy only 2 percent of the managerial positions. They have not even reached the level of tokenism yet No women sit on the AFL-CIO council or Supreme Court There have been only two women who have held Cabinet rank, and at present there are none. Only two women now hold ambassadorial rank in the diplomatic corps. In Congress, we are down to one Senator and 10 Representatives.

Hơn phân nửa dân số của nước Mỹ là nữ giới. Nhưng phụ nữ chỉ chiếm có 2 phần trăm vị trí quản lý. Thậm chí họ chưa với tới mức độ bình đẳng giả tạo. Không có phụ nữ nào ngồi trên ghế của Hội Đồng Tổng Công Đoàn AFL-CIO hay Toà Án Tối Cao. Chỉ có hai phụ nữ đã giữ chức bộ trưởng, và hiện tại thì không có ai. Chỉ có hai phụ nữ đang nắm vai trò đại sứ trong guồng máy ngoại giao. Trong Quốc hội, chúng ta xuống còn một Thượng Nghị Sĩ và 10 Hạ Nghị Sĩ.

Considering that there are about 3 1/2 million more women in the United States than men, this situation is outrageous.

Xét lại rằng trên nước Mỹ, phụ nữ nhiều hơn nam giới khoảng 3 triệu rưỡi người, trường hợp này thật là quá đáng.

It is true that part of the problem has been that women have not been aggressive in demanding their rights. This was also true of the black population for many years. They submitted to oppression and even cooperated with it. Women have done the same thing. But now there is an awareness of this situation particularly among the younger segment of the population.

Đúng là một phần của vấn đề là do phụ nữ chưa mạnh dạn đòi hỏi quyền của họ. Điều này cũng từng đúng với người da đen trong nhiều năm. Họ chấp nhận bị áp bức và thậm chí còn hợp tác với điều đó. Phụ nữ cũng làm giống như vậy. Nhưng bây giờ đã có một ý thức của hoàn cảnh này, nhất trong thành phần trẻ.

As in the field of equal rights for blacks, Spanish-Americans, the Indians, and other groups, laws will not change such deep-seated problems overnight. But they can be used to provide protection for those who are most abused, and to begin the process of evolutionary change by compelling the insensitive majority to reexamine it’s unconscious attitudes.

Như trong lĩnh vực bình quyền cho người da đen, người Mỹ gốc Tây Ban Nha, Người Da Đỏ, và các nhóm khác, luật lệ sẽ không thay đổi những vấn đề cội rễ như vậy qua đêm. Nhưng luật lệ có thể được sử dụng để bảo vệ những ai bị lạm dụng nhiều nhất, và để bắt đầu quá trình của tiến hoá bằng cách thúc ép nhóm đa số vô cảm phải xét lại thái độ vô ý thức của họ.

It is for this reason that I wish to introduce today a proposal that has been before every Congress for the last 40 years and that sooner or later must become part of the basic law of the land — the equal rights amendment.

Vì lý do này mà hôm nay tôi xin giới thiệu một kiến nghị đã được trình cho mỗi [kỳ họp] Quốc hội trong suốt 40 năm qua và không sớm thì muộn gì cũng phải trở thành một phần của pháp luật cơ bản của đất nước – Luật bổ xung Hiến Pháp về bình quyền.

Let me note and try to refute two of the commonest arguments that are offered against this amendment. One is that women are already protected under the law and do not need legislation. Existing laws are not adequate to secure equal rights for women. Sufficient proof of this is the concentration of women in lower paying, menial, unrewarding jobs and their incredible scarcity in the upper level jobs. If women are already equal, why is it such an event whenever one happens to be elected to Congress?

Cho phép tôi lưu ý và cố gắng để bác bỏ hai hai tranh luận phổ biến nhất được nêu ra để chống lại luật bổ xung này. Một là phụ nữ đã được bảo vệ qua pháp luật và không cần làm thêm luật. Pháp luật hiện hành không đủ để bảo đảm quyền bình đẳng cho phụ nữ. Bằng chứng rõ ràng về điều này là sự tập hợp của phụ nữ trong các nghề với đồng lương thấp, tầm thường và sự khan hiếm phụ nữ một cách lạ thường trong những công việc cao cấp. Nếu phụ nữ đã được bình quyền, tại sao nó lại là một sự kiện lớn mỗi khi một phụ nữ được bầu vào Quốc hội?

It is obvious that discrimination exists. Women do not have the opportunities that men do. And women that do not conform to the system, who try to break with the accepted patterns, are stigmatized as ”odd” and “unfeminine.” The fact is that a woman who aspires to be chairman of the board, or a Member of the House, does so for exactly the same reasons as any man. Basically, these are that she thinks she can do the job and she wants to try.

Rõ ràng là có kỳ thị. Nữ giới không có những cơ hội mà nam giới có. Và phụ nữ nào mà không tuân theo hệ thống, ai mà cố phá vỡ những mô hình đã được chấp nhận, người đó bị dán cho nhãn hiệu là “quái gở” và “không có nữ tính.” Thực tế là khi một người phụ nữ khao khát trở thành Chủ tịch hội đồng quản trị, hay Nghị Sĩ của Hạ Viện, cô ta làm như vậy vì các lý do y hệt như bất kỳ người đàn ông nào. Căn bản là, cô ta nghĩ cô ta có thể làm được việc và cô ta muốn thử.

A second argument often heard against the equal rights amendment is that it would eliminate legislation that many States and the Federal Government have enacted giving special protection to women and that it would throw the marriage and divorce laws into chaos.

Một lập luận thứ hai thường được nghe để chống lại luật bổ xung Hiến Pháp về bình quyền là nó sẽ loại bỏ pháp luật mà nhiều tiểu bang và Chính phủ Liên bang đã ban hành để bảo vệ đặc biệt cho phụ nữ và nó sẽ biến pháp luật về hôn nhân và ly dị thành hỗn loạn.

As for the marriage laws, they are due for a sweeping reform, and an excellent beginning would be to wipe the existing ones off the books. Regarding special protection for working women, I cannot understand why it should be needed. Women need no protection that men do not need. What we need are laws to protect working people, to guarantee them fair pay, safe working conditions, protection against sickness and layoffs, and provision for dignified, comfortable retirement. Men and women need these things equally. That one sex needs protection more than the other is a male supremacist myth as ridiculous and unworthy of respect as the white supremacist myths that society is trying to cure itself of at this time.

Đối với những luật lệ hôn nhân, chúng cần có một cải cách hoàn toàn, và sự khởi đầu tốt nhất là xoá hết những luật lệ hiện hành ra khỏi sách vỡ. Về sự bảo vệ đặt biệt cho nữ công nhân. Tôi không thể hiểu tại sao nó cần thiết. Đàn bà không cần sự bảo vệ nào mà đàn ông không cần. Điều mà chúng ta cần là luật để bảo vệ những người làm việc, để bảo đảm cho họ có tiền lương công bằng, điều kiện làm việc an toàn, bảo vệ khi bệnh hoạn và bị sa thải, cung ứng mức hưu trí hợp nhân phẩm và thoải mái. Đàn ông và đàn bà cần những điều này như nhau. Nói rằng một giới cần được bảo vệ nhiều hơn giới kia là một huyền thoại của chủ nghĩa nam giới thượng đẳng, buồn cười và không đáng để tôn trọng, cũng như huyền thoại về chủ nghĩa da trắng thượng đẳng mà xã hội đang cố gắng để tự chữa trị tại thời điểm này.

(Diệu Sương dịch)

Một suy nghĩ 5 thoughts on “Các Diễn Văn Làm Thay Đổi Thế Giới – “Tôi thường bị kỳ thị vì tôi là phụ nữ nhiều hơn vì tôi là người da đen” – Shirley Chisholm”

  1. Hello anh Anh Kiệt và chị Diệu Sương,

    Em thấy cách trình bày mới này: Dịch từng đoạn ngắn tiếng Anh và để đoạn dịch nằm ngay bên dưới rất tiện cho người đọc a! Những lần trước em đọc bài diễn văn bằng tiếng Anh rất dài, rồi sau đó là nguyên một đoạn dịch theo sau cũng rất dài làm em thấy khó theo dõi và nắm được ý dịch quá 😛

    Hơn nữa khi tách ra dịch từng đoạn ngắn như thế này sẽ hay hơn vì mình có thể lọc ra được giới thiệu những câu ”hay và đắt” trong bài diễn văn thôi, chứ cả một bài dài quá đôi khi làm người đọc không nhớ được hết a!

    Nhưng dù sao thì em cũng hiểu là một bài diễn văn nguyên vẹn có giá trị tinh thần và nghệ thuật rất lớn, nên nhiều người cũng sẽ thích đọc nguyên bài :P, thế nên em chỉ dám có chút góp ý về cách trình bày cho dễ theo dõi như vậy thôi, nếu các anh chị để nguyên bài như trước thì em và mọi người cũng ráng căng mắt ra đọc 😛

    Chúc cả nhà Vườn Chuối cuối tuần vui vẻ a!

    Số lượt thích

  2. Ngọc Vũ ơi, chắc bây giờ em đã quen nước quen cái ở Singapore rồi phải không? 🙂
    Sắp xếp bài như vầy thì buộc mình đọc cả hai thứ tiếng, chứ thú thật, nếu để nguyên một bài như trước thì chị chỉ đọc tiếng Việt rồi thôi hà. 🙂

    Kiệt viết bài giới thiệu và bình nào cũng hay lắm. Những sự kiện lịch sử được kết nối lại với nhau làm cho người đọc hiểu rất rõ. DS có nghe qua từng vụ ám sát một, nhưng chưa khi nào nghĩ ra là nó xảy ra một cách liện tục như thế. Cám ơn Kiệt đã dành nhiều thời gian để viết bài này, tài liệu về Shirley Chisholm không có nhiều trên mạng nên thật sự là rất khó để bình.

    Cám ơn anh Hoành đã sửa bài dùm DS, bài này xem dễ mà DS lại mắc phải quá nhiều lỗi khi dịch sang tiếng Việt 🙂

    Với Obama là vị Tổng Thống da đen đầu tiên và Hillary Clinton là Bộ trường ngoại giao nữ thứ ba, nước Mỹ ngày nay đã tiến một bước quá xa trong việc bình đẳng quyền. Chắc cũng không còn bao lâu nữa Mỹ sẽ có một vị Tổng Thống nữ đầu tiên.

    Số lượt thích

  3. Thiệt tình là em cũng không để ý thời điểm diễn ra các vụ ám sát, cho đến lúc viết bài này mới tình cờ thấy. Hình như thập niên 60 là thập niên chuyển mình của chủ nghĩa tư bản ở Mỹ, sau đó em cảm giác là dân chủ tư sản ở Mỹ tốt lên rất nhiều.

    chỉ tính các vụ ám sát “thành công” đã được bao nhiêu đó thì ám sát …hụt không biết bao nhiêu

    Số lượt thích

  4. Quyên lúc nào cũng thích nhìn những thay đổi trong xã hội diễn tả lên thanh thời gian. Một điều làm Quyên rất thích thú nữa là từ “herstory” được dùng thay cho “history” để mô tả những tiến bộ của xã hội và những thành công của phụ nữ trong xã hội qua thời gian.

    Chia sẻ với mọi người:

    Số lượt thích

Trả lời

Mời bạn điền thông tin vào ô dưới đây hoặc kích vào một biểu tượng để đăng nhập:

WordPress.com Logo

Bạn đang bình luận bằng tài khoản WordPress.com Đăng xuất /  Thay đổi )

Google photo

Bạn đang bình luận bằng tài khoản Google Đăng xuất /  Thay đổi )

Twitter picture

Bạn đang bình luận bằng tài khoản Twitter Đăng xuất /  Thay đổi )

Facebook photo

Bạn đang bình luận bằng tài khoản Facebook Đăng xuất /  Thay đổi )

Connecting to %s