Cỏ xanh hơn ở phía bên kia

Chào các bạn,

Tiếng Anh có cụm từ tương đương với “Đứng núi này trông núi nọ”. Đó là: “The grass is greener on the other side” (Cỏ xanh hơn ở phía bên kia [núi]). Điều này thì ai cũng hiểu. Vợ mình thì mình chê đủ thứ, nhưng vợ anh hàng xóm thì mình cứ ước mong mong ước. Ngoại trừ mình chẳng hiểu rằng, anh hàng xóm cũng chê lên chê xuống vợ anh ta, và cứ thấp thỏm thòm thèm vợ mình. Thế thì cô nào đẹp hơn, xinh hơn và đáng yêu hơn? (Chẳng tin được sự đánh giá của mấy anh đàn ông. Cũng như, còn là người yêu thì em là nhất, thành vợ chồng rồi thì em là rờ-zẹc, nói theo kiểu Pháp Việt, tiếng Anh là reserve, hồi trước ở miền Nam dịch là trừ bị, như sinh viên sĩ quan trừ bị, tức là học quân sự rồi để đó, khi cần mới gọi. Nói chung là để dành đó, khi cần mới dùng).

Ở đời có nhiều người dốt như thế. Làm ở hãng này thì cứ thấp thỏm đi hãng kia. Có xe này thì lại muốn xe khác. Học môn này thì lại thích môn kia, tình trạng mình lúc này luôn là tồi, cần phải thay đổi… Mình không có ý nói các bạn đừng cầu tiến. Sống phải cầu tiến thì mình và đất nước mới tiến bộ. Nhưng cầu tiến không có nghĩa là phải thấy tình trạng lúc này là tồi tệ. Tình trạng tôi lúc này vẫn tốt, nhưng tôi vẫn cố gắng để tốt hơn.

Nhưng, mình muốn nói đến các chuyện khó khăn và trừu tượng hơn. Đó là điều mà VN có từ “vọng ngoại” để diễn tả. Vọng ngoại là cứ chuộng đồ nước ngoài – từ âm nhạc, đến trang phục, đến tác phong, đến giáo dục, đến chính trị xã hội…

Đây là điều rất khó nói, phải không các bạn. Đương nhiên là chúng ta muốn học theo các nước tiên tiến, vì họ đã tiến hơn mình thì có rất nhiều điều mình nên học từ họ. Nhưng học tiếng Anh không có nghĩa là bỏ tiếng Việt, học ăn beefsteak không có nghĩa là bỏ ăn cơm với rau muống. Mỗi thứ đều có giá trị cao của chính nó.

Một ví dụ thường nhất là tự do ngôn luận, tức là tự do nói năng. Các bạn, tiếng Mỹ chỉ có I và You, cách xưng hô do đó rất trung tính (neutral). Hơn nữa, văn hóa Mỹ cũng thoải mái trong cách nói. Ví dụ: Dân Mỹ nói về tổng thống Mỹ: “Trump is a pathetic lier.” Nhưng nếu Chủ tịch Nhà nước VN có tên là Cường, bạn không thể nói: “Cường là một tên nói láo đáng thương hại.” Câu này không thể nói được trong văn hóa VN, và khi bạn dùng nó, bạn không những bị cho là người xấc xược thiếu văn hóa, mà rất có thể được cho là phạm luật, và rất có thể tạo bất ổn và bạo động từ những người cho là bạn vô lễ với lãnh đạo. Và người Việt sẽ cho rằng những bất ổn và bạo động đó do chính bạn khơi mào.

Việt Nam có rất nhiều từ hạ nhục nhau rất nặng: Thằng, con, tên (dùng để chỉ You/He/She trong tiếng Anh, và đồ này đồ kia, như là đồ mất dạy, đồ trộm cắp, đồ thiếu giáo dục… Đây là những ngôn ngữ tạo mất hòa bình trầm trọng, bạn không thể dùng nó rồi cho đó là “tự do ngôn luận”. Nhiều người Việt láu cá, dùng những từ xâm phạm lãnh đạo như thế, rồi dịch ra tiếng Mỹ kiểu như nói lãnh đạo “Cường là một tên nói láo đáng thương hại” thành “Cường is a pathetic lier”, rồi đưa cho người Mỹ đọc, và người Mỹ cho rằng tại sao người ta nói như thế mà trừng phạt người ta, đó là vi phạm nhân quyền.

Xưng hô lịch sự chỉ là một ví dụ rất dễ thấy trong văn hóa VN. Bạn không thể nói chuyện kiểu Mỹ trong văn hóa VN. Xưng hô kiểu thiếu lịch sự và lễ nghĩa tối thiểu trong văn hóa VN là đủ để chận đứng mọi trao đổi thảo luận tử tế, và còn rất có thể tạo bất ổn và bạo động. Đây là bạo động ngôn ngữ. Vấn đề còn rộng hơn cả xưng hô. Các cách nói chuyện thiếu lịch sự tế nhị, thường không được chấp nhận trong văn hóa Việt. Và bạn đừng mang các kiểu nói chuyện như Tây Mỹ chuyển sang tiếng Việt rồi đòi người Việt tôn trọng quyền tự do ăn nói của bạn. Ở Thái Lan, nói xúc phạm đến vua là vi phạm hình luật, bạn không thể bắt người Thái Lan cho xúc phạm vua kiểu dân Mỹ xúc phạm tổng thống của họ. Mỗi văn hóa có lễ nghĩa khác nhau trong ngôn ngữ.

Có những vấn đề vọng ngoại một cách ngu dốt. Chẳng phải điều gì ở nước ngoài chúng ta cũng đều có thể mang vào nước mình mà dùng. Có điều dùng được, có điều không dùng được, vì nó giản dị là phản lại văn hóa Việt. Nói vậy để chúng ta biết, mang điều gì ở ngoài vào văn hóa mình cũng cần phải được chỉnh sửa để hợp với văn hóa ta và dân ta, không phải là cỏ luôn xanh hơn phía bên kia núi.

Chúc các bạn luôn thông thái.

Mến,

Hoành

© copyright 2018
Trần Đình Hoành
Permitted for non-commercial use
www.dotchuoinon.com

Trả lời

Mời bạn điền thông tin vào ô dưới đây hoặc kích vào một biểu tượng để đăng nhập:

WordPress.com Logo

Bạn đang bình luận bằng tài khoản WordPress.com Đăng xuất /  Thay đổi )

Google+ photo

Bạn đang bình luận bằng tài khoản Google+ Đăng xuất /  Thay đổi )

Twitter picture

Bạn đang bình luận bằng tài khoản Twitter Đăng xuất /  Thay đổi )

Facebook photo

Bạn đang bình luận bằng tài khoản Facebook Đăng xuất /  Thay đổi )

Connecting to %s