Tin tưởng để hợp tác thành công

Chào các bạn,

Chúng ta đều biết rằng để có một mối quan hệ bền vững và hợp tác lâu dài, điều quan trọng nhất là cả hai bên đều phải tin tưởng nhau. Nếu như trước khi kí hợp đồng mà không tin nhau, thì rốt cuộc của câu chuyện sẽ là một trong hai người sẽ đưa người kia…ra tòa.

Điều này hoàn toàn đúng trong đa số trường hợp. Và hôm nay mình chia sẻ với các bạn thêm về chủ đề này qua cái nhìn của các nhà kinh tế để thấy rõ hơn tầm quan trọng của sự tin tưởng (trust) và một số cơ chế để xây dựng sự tin tưởng.

Francis Fukuyama là một trong những nhà kinh tế-chính trị đi đầu trong việc nghiên cứu mối quan hệ giữa thịnh vượng của quốc gia và yếu tố văn hóa. Trong cuốn sách Trust: Social virtues and the creation of prosperity, Fukuyama chia các quốc gia thành hai kiểu xã hội: xã hội có mức tin tưởng cao như Mỹ, Nhật, Đức và xã hội có tính tin tưởng thấp như Trung Quốc, Pháp, Ý, Hàn Quốc (chắc chắn là Việt Nam chúng ta ở trong danh sách này) và cho rằng mức độ tin tưởng – tức là khả năng mọi người có thể hợp tác với nhau- là yếu tố văn hóa có tính quyết định tới sự phát triển của các quốc gia này. Mặc dù nghiên cứu này gặp không ít chỉ trích nhưng một điều rất dễ nhận thấy đó là trong các môi trường nào mà mức độ tin cậy, tin tưởng giữa các thành viên với nhau cao, thì tập thể đó càng vững mạnh và dễ dàng đi đến các giải pháp chung. Ngược lại, một tập thể thiếu sự tin tưởng thì các thành viên sẽ không muốn hợp tác với nhau thậm chí có xu hướng “chơi xấu”, vì thế tập thể đó khó mà thành công được.

Vậy làm thế nào để xây dựng được sự tin tưởng trong mối quan hệ hai bên hay nhiều bên?

Những người Do Thái đi buôn bán trong vùng Địa Trung Hải từ thế kỉ thứ 10 xưa kia đã gặp một vấn đề nan giải: khi thương mại đường biển đã phát triển, họ không thể mãi đi theo những chuyến hàng long đong trên biển để đến tận nơi rao bán mà buộc phải thuê các đại lý ở nước đó làm đại diện. Trong thời đại chưa có Internet và phương tiện liên lạc hiện đại như ngày nay, các đại lý (agents) này thật dễ nhận hàng của chủ rồi…bỏ chạy lấy của. Tòa án thời đó cũng chưa phát triển để giúp các lái buôn đi kiện những kẻ lừa đảo. Vì thế kể cả làm việc với những đại lý quên thân nhất, các lái buôn Do Thái vẫn cảm thấy khó mà yên tâm. Và họ đã nghĩ ra một cơ chế để đảm bảo có những đại lý làm việc cho mình rất đáng tin cậy. Cơ chế đó đơn giản thế này: họ tạo ra một “hội” đều là người Do Thái (tin vào Đức Chúa Trời, việc tin vào Chúa tức là một phần nào đó sẽ có sự tin tưởng rằng đây là người trung thực, sống tốt), trả lương cho đại lý cao hơn mức bình thường và nếu người này chơi xấu, dù chỉ một lần, toàn bộ những người trong hội sẽ không bao giờ thuê anh ta nữa. Người này sẽ bị loại bỏ khỏi cộng đồng, một hình thức giống như bị “khai trừ” vĩnh viễn.

Điều này rõ ràng sẽ khiến bất kì ai làm đại lý ở nước ngoài cho một lái buôn trong hội sẽ làm việc một cách trung thực. Anh ta sẽ không bao giờ dám chơi xấu, dù chỉ một lần vì nếu không thì có thể cả sự nghiệp thương mại của anh ta về sau sẽ không còn.

Đây là câu chuyện của thế kỉ thứ 10. Còn ngày nay, các bạn có nhận ra một cơ chế tương tự cũng được áp dụng rất rộng rãi trong kỉ nguyên Internet không?

Ít nhiều các bạn cũng nghe nói tới Ebay – một trang thương mại điện tử rất thành công. Ebay là một cái chợ online, trên đó bạn có thể rao bán gần như bất cứ thứ gì, từ mới đến cũ, đắt đến rẻ. Điều khác biệt là người mua và người bán không biết nhau, không gặp nhau. Vậy làm thế nào để tin tưởng rằng người A bán hàng tốt?

Ebay sử dụng cơ chế rating (chấm điểm hay đánh giá) để giúp cho người mua biết được lịch sử buôn bán của người bán. Và rõ ràng khi nhìn vào nếu người mua thấy rằng người A đã bán 10 lần, lần nào khách hàng cũng khen gửi hàng nhanh, bán hàng tốt…thì chắc chắn sẽ rất yên tâm. Ngược lại nếu chỉ nhìn thấy 1 lần người A đã bán hàng dởm, hay lừa lọc khách hàng và bị than phiền, thì người mua sẽ có sự cân nhắc và đặt câu hỏi về tính trung thực của A. Nếu A là người muốn xây dựng thương hiệu lâu dài, chắc chắn anh ta sẽ luôn phải cố gắng hết mình trong mỗi thương vụ để có được đánh giá 5 sao.

Tóm lại, tin tưởng là yếu tố quan trọng để có được hợp tác thành công. Xây dựng sự tin tưởng thì tùy thuộc vào từng hoàn cảnh, môi trường, nhưng cơ bản là hai bên biết về nhau, hiểu nhau, và có cơ chế phạt rõ ràng để ngăn chặn những hành vi xấu có thể xảy ra trong tương lai.

Nhìn lại ở Việt Nam, người mua phải hàng dởm hay sử dụng phải dịch vụ dởm mà không biết làm thế nào để đánh giá được nhà sản xuất/nhà cung cấp dịch vụ trừ một số vụ scandal lớn thì được đưa lên báo chí thì mọi người được biết. Hàng tốt hàng xấu lẫn lộn và gần như chúng ta chỉ biết thông qua …truyền miệng, tức là bạn bè, người thân mách cho thì mới biết hoặc phải trải qua một lần kinh nghiệm đau thương. Trong công ty hay một tập thể thì rất mạnh tinh thần “buôn dưa”, nói xấu đồng nghiệp trong khi lại thiếu các chủ đề bàn luận tích cực, thiếu các hoạt động chung để giúp mọi người tăng cường đoàn kết.

Chúng ta vẫn thường nói: một khi đã hiểu nhau rồi thì mọi chuyện sẽ nhẹ tênh. Vậy hợp tác thành công không khó chút nào, chỉ cần là sự tin tưởng.

Chúc các bạn một ngày tin tưởng.

Hoàng Khánh Hòa

Trả lời

Mời bạn điền thông tin vào ô dưới đây hoặc kích vào một biểu tượng để đăng nhập:

WordPress.com Logo

Bạn đang bình luận bằng tài khoản WordPress.com Đăng xuất /  Thay đổi )

Google+ photo

Bạn đang bình luận bằng tài khoản Google+ Đăng xuất /  Thay đổi )

Twitter picture

Bạn đang bình luận bằng tài khoản Twitter Đăng xuất /  Thay đổi )

Facebook photo

Bạn đang bình luận bằng tài khoản Facebook Đăng xuất /  Thay đổi )

Connecting to %s