Có ai trong chúng ta chưa từng một lần trải qua cảnh ngộ khó khăn: Chúng ta bế tắc, tuyệt vọng, cô đơn, rối trí, hay đau khổ…? Trong những lúc tưởng như trái đất ngừng quay, và mình như người “bốn phía mưa rơi” ấy, chúng ta cần gì?

Chúng ta cần nói, và cần một người lắng nghe ta nói. Chỉ cần nói ra được, chúng ta thường cảm thấy nhẹ lòng và bình tâm. Nhất là khi người nghe lại là một người biết nghe. Và trong trường hợp ấy nghệ thuật lắng nghe của ta chính là món quà quý giá ta trao tặng cho người, chưa nói đến những lời khuyên có giá trị theo sau.

Ngoài ra các bạn thử nghĩ xem có bao nhiêu người khi phải quyết định những việc quan trọng cho cá nhân hay cho một tập thể mà không cần trao đổi, bàn bạc với ai đó? Không chỉ các nhà cố vấn, tư vấn, chuyên gia, bác sĩ, luật sư, và giáo viên … mới cần lắng nghe. Trong đời sống hàng ngày, chúng ta cũng thường đóng vai trò của các cố vấn, các nhà tư vấn, mà chúng ta không biết đấy thôi.

Ta đóng vai trò quan trọng ấy với ai? Với người thân, với bạn hữu, với đồng nghiệp, với những người ta gặp gỡ, những người có nhu cầu nói với ta và cần ta lắng nghe. Nhưng các cuộc nghiên cứu mới đây cho biết người ta chỉ có thể nhớ khoảng 25% đến 50% những gì họ đã nghe. Điều đó có nghĩa là khi chúng ta nói chuyện với sếp, đồng nghiệp, khách hàng hay thậm chí với người yêu, vợ chồng của chúng ta trong vòng 10 phút, thì họ chỉ thật sự nghe được từ 1 đến 5 phút là tối đa.

Ngược lại, điều đó cũng có nghĩa là khi bạn nói chuyện với người khác, bạn cũng không nghe hết những gì họ nói. Bạn chỉ có thể nắm bắt được khoảng 25-50% những điều quan trọng đó.

Ta hãy thử xem xét nhu cầu cần được nghe xếp vào thang bậc nào trong số những nhu cầu thiết yếu nhất của con người?

Theo thang bậc nhu cầu con người của Abraham Maslow, (1908-1970) nhà tâm lý thuộc trường phái Tâm lý học nhân văn (humanistic phsychology), 8 nhu cầu thiết yếu nhất của con người xếp theo thứ tự từ cơ bản nhất (sinh lý) đến cao nhất (tinh thần) như sau:

– Nhu cầu cơ bản (basic needs)
– Nhu cầu về an toàn (safety needs)
– Nhu cầu về xã hội (social needs)
– Nhu cầu được quý trọng (esteem needs)
– Nhu cầu về nhận thức (cognitive needs)
– Nhu cầu về thẩm mỹ (aesthetic needs)
– Nhu cầu được thể hiện mình (self-actualizing needs)
– Sự siêu nghiệm (transcendence).

Nghe và nói đều có mặt ở các bậc cao hơn: nhu cầu về xã hội, được quý trọng, nhận thức, thẩm mỹ, được thể hiện mình…

Trong thời đại ta đang sống, giáo dục hiện đại nhằm đến 4 mục tiêu trụ cột sau đây:
– Learning to know: Học để biết.
– Learning to do: Học để làm.
– Learning to live together: Học để chung sống.
– Learning to be: Học để tự khẳng định mình.
(Unesco Learning: the Treasure Within; The Four Pillars of Education):

Nghe cũng là một công cụ, một kỹ năng quan trọng nhất không thể thiếu vắng trong 4 mục tiêu lớn ấy.

Chúng ta thường lắng nghe vì những mục đích sau: thu thập thông tin, hiểu biết, giải trí và học hỏi. Nhưng có một mục đích sau mà ít người chú ý : nghe để cảm thông trong những mối quan hệ giữa người với người ( interpersonal relationship)

Như thế không ai trong chúng ta có thể phủ nhận vai trò của nói và nghe trong cuộc sống (học tập, làm việc, giao tiếp…) , nhưng thường chúng ta chỉ chú trọng đến cách nói năng sao cho hay, lưu loát, diễn cảm, và hiệu quả. Ta thường dễ dàng quên đi kỹ năng nghe, hay đúng hơn nghệ thuật nghe – cũng hết sức cần thiết.

Chẳng hạn, nghe chủ động và hiệu quả là một thói quen là kỹ năng quan trọng và nền tảng của việc giao tiếp. Nghe chủ động có nghĩa là tập trung vào người bạn đang lắng nghe, cho dù đó là cuộc nói chuyện trong nhóm hay chỉ có 2 người, để hiểu được họ đang nói điều gì. Là người nghe, bạn nên tự mình có thể nhắc lại bằng từ ngữ của mình những gì họ vừa nói. Điều đó không có nghĩa là bạn đồng ý với tất cả những gì họ nói, mà chỉ có nghĩa là bạn thực sự hiểu họ đang nói gì.

Sau đây ta hãy cùng nghe những ý tưởng của Chuck Gallozzi về nghệ thuật lắng nghe:

“Trước khi chúng ta có thể làm lãnh đạo,
chúng ta phải phụng sự
Trước khi ta có thể phụng sự,
ta phải sẵn sàng.
Trước khi ta sẵn sàng,
ta phải học
Trước khi ta có thể học,
ta phải lắng nghe.
Trước khi ta có thể lắng nghe,
ta phải im lặng”

Sự thông thái là phần thưởng của một đời biết lắng nghe. Một tặng phẩm quý giá
Nghệ thuật tinh tế biết lắng nghe là một tặng phẩm tuyệt vời chúng ta có thể trao tặng cho người khác và cho chính mình. Khi ta lắng nghe những người khác, chúng ta cho họ thấy rằng những gì họ nói là quan trọng. Như thế, chúng ta đã khơi dậy lòng tự tin và tự trọng ở họ. Thậm chí nếu những lời họ nói không giúp được cho ta, nó sẽ rất có ích cho họ, vì giống như hoa kia hé nụ và nở rộ dưới ánh dương, người ta cũng bộc lộ và tăng trưởng khi mở lòng mình ra với một đôi tai biết lắng nghe. Lợi ích đối với bản thân ta cũng quan trọng không kém; xét cho cùng, làm thế nào chúng ta có thể học nếu chúng ta không nghe? Đây cũng là lý do tại sao Zeno ở Citium, Cyprus (334 BC – 262 BC, một triết gia Hy Lạp cổ nổi tiếng) cách đây hơn 2000 năm đã nói, “Lý do ta có 2 tai và một cái miệng là để ta có thể nghe nhiều hơn và nói ít hơn. ”

Khi lắng nghe bạn tốt, bạn hiền, ta được tắm mình trong sự hiểu biết, nguồn cảm hứng, và những lời khuyên giá trị. Vì thế, Henry J. Kaiser (một kỹ nghệ gia người Mỹ, được mệnh danh là cha đẻ của ngành đóng tàu hiện đại của nước Mỹ) nói rằng: “Tôi thành công vì có bên mình những người thông minh giỏi hơn tôi và tôi biết lắng nghe họ. Và tôi cho rằng mọi người đều giỏi về cái gì đó hơn tôi.” Bằng việc lắng nghe những người khác, ta biết phải làm gì và nên tránh làm gì. Đồng thời ta phát triển những mối quan hệ củng cố cho vị trí của chúng ta. Bạn hữu của chúng ta nói cho ta biết họ cảm nhận những điều giống như ta, vì thế ta biết rằng chúng ta không cô đơn. Lắng nghe là một cơ hội để an ủi, trấn an, và động viên những người khác.

CÁCH NGHE

Làm người biết nghe không phải dễ. Thực vậy, chỉ có nghe đài phát thanh (radio) là dễ. Cái gì khiến cho lắng nghe khó đến thế? CÁI TÔI của ta. Rất thường khi ta giả vờ như đang lắng nghe trong khi tâm trí của ta đang chạy đua để tìm một lời nói ra. Ta bị thôi thúc cắt ngang người đang nói và thêm vào một từ. Chúng ta dường như muốn nghe thấy chính mình chỉ để khẳng định và tăng giá trị sự có mặt của ta. Và nếu người đang trò chuyện cùng ta để ta nói, ta cứ nói mãi tùy thích thay vì kết thúc sau khi đã nêu ý kiến. Không muốn từ bỏ hứng thú nói, ta tìm cách điều khiển cuộc đàm thoại bằng cách nói huyên thuyên, không dứt.

Vậy ta nên lắng nghe như thế nào? Trước hết, vất bỏ CÁI TÔI của bạn đi. Hãy để nó bên ngoài cửa. Nhìn người đối thoại và tập trung vào những gì người ấy đang nói. Tự hỏi xem mình có thể học được gì và cả hai người có được lợi ích gì từ cuộc nói chuyện. Tiếp đến, hãy nhận thức các ý tưởng, kinh nghiệm, và thái độ của bạn. Tức là thử xem bạn đang lắng nghe một cách khách quan, hay đang tô điểm lời của người nói bằng sự diễn giải của bạn. Để tránh bóp méo sự kiện và hiểu sai người đối thoại, có những lúc nên dừng cuộc nói chuyện và xác minh xem mình có hiểu đúng không. Để xác định, chỉ cần nói : Như vậy, điều bạn đang nói là …. ( nhắc lại những gì bạn nghe được) và ý bạn là (nói những điều bạn hiểu). Ngoài ra, để có được nhiều lợi ích nhất từ cuộc nói chuyện, hãy cố gắng đặt mình vào vị trí người nói. Hãy cố gắng để cảm nhận những cảm xúc của người nói và hiểu tại sao những gì đang nói ra lại quan trọng với người ấy. Như vậy, bạn sẽ có thể làm tăng thêm nhiều trải nghiệm và sự hiều biết của mình. Ngoài ra, điều này cũng sẽ làm cho người nói trải lòng ra. Vì thế, cả hai đều cảm thấy khả năng biểu đạt, hiểu biết luôn tăng tiến. Hãy nhớ rằng, bạn hãy đặt mình vào địa vị của người nói trước khi bạn thực sự mở lời, vì thế hãy để họ nói .Và nếu bạn muốn mình khôn ngoan, hãy luôn hỏi ý người đối thoại.

Còn những gì bạn không nên làm liên quan đến chuyện lắng nghe? Có đấy! Đừng lắng nghe những chuyện ngồi lê đôi mách và những chuyện tiêu cực, vì bạn có mặt là để lan truyền cái tốt đẹp, chứ không phải ác ý.

Chuck Gallozzi

Tóm lại nghệ thuật lắng nghe cũng đòi hỏi thái độ tích cực lắng nghe, nghe một cách chủ động, như Kenneth A. Wells nói: “Một người biết lắng nghe luôn có gắng hiểu thấu đáo những gì người khác đang nói. Dù sau đó, anh ta có thể phản đối người kia một cách kịch liệt, nhưng trước khi phản đối, anh ta sẽ lắng nghe để hiểu rõ ý kiến đó.” Ngoài ra một người biết lắng nghe sẽ có tâm thế thích hợp cho việc lắng nghe. Xin nhắc lại với bạn lời của Thiền sư Nhất Hạnh mà người viết bài này xem như lời dạy: “Hãy luôn cho đi bằng sự có mặt của chính mình”. Vậy bằng cách lắng nghe với cả tâm trí của bạn, với hiểu biết và cảm thông, yêu thương là bạn đã cho đi sự có mặt của mình trong mối quan hệ tốt đẹp nhất gữa người và người.

Khả năng lắng nghe của bạn có ảnh hưởng rất lớn đến công việc và mối quan hệ với những người chung quanh. Và với tôi, nghệ thuật lắng nghe còn là một nghệ thuật để nâng cao tâm hồn.
Trong lắng nghe, bạn sẽ cho đi sự có mặt của bạn và sẽ nhận lại rất nhiều trong chính sự cho đi ấy.
Cho phép tôi hỏi bạn câu này: Hôm nay bạn đã lắng nghe ai thế và bạn muốn ai lắng nghe mình đây?

Thân ái chúc các bạn một ngày cho đi và nhận lại nhiều hiểu biết và cảm thông