Tôi khiếm thị, và tôi viết báo

Với chiếc máy tính cài phần mềm phát âm, anh Trần Bá Thiện kết nối mình với thế giới ánh sáng – Ảnh: TT

Nhiều đọc giả hỏi tôi: một người mù như anh làm sao viết báo được? Chắc vì anh hồi xưa học văn giỏi lắm…. Nghe xong lời nhận xét ấy mà tôi như rớt từ trời xuống.

Từ… dốt văn

Cha tôi là nhà báo. Ông viết tin chiến trường cho các báo quốc tế thời chiến tranh Việt Mỹ. Thời ấy, tôi đang học trung học tức phổ thông cấp 2-3 với những bài văn được 10/20 hay 11/20 điểm là mừng hú vía. Tôi nghĩ, nghiệp văn chương chẳng phải là cái nợ của mình nói chi đến nghề làm báo.

Nhớ lại các bài toán đố thời học tiểu học tức cấp 1 ngày nay, tôi lại ngớ người ra mà không tài nào hiểu được điều gì đã xảy ra cho tôi. Tôi không giỏi toán cấp 1 lắm nhưng hầu hết các bài tôi đều giải được, và trong bài giải, chỉ có chữ: “Đáp số”. Phần còn lại của bài làm chỉ toàn là con số và phép tính. Tôi không biết sẽ viết cái gì để giải thích về các con số mình đã tính ra. Những câu văn ngắn như thế mà tôi còn chưa nghĩ ra được thì nói chi đến môn tập làm văn. Từ những bài luận dễ như miêu tả, tường thuật cho đến các bài hóc búa như nghị luận đều ôi thôi cả. Mỗi khi xem lại sổ điểm của mình ngày xưa, tôi lại phì cười. Điểm toán, sinh ngữ, sử, địa môn nào cũng giỏi, chỉ trừ nàng văn.

Chẳng những văn viết, ngay văn nói của tôi cũng thật là ấm ớ. Tôi mà kể chuyện thì chỉ được ba câu đã bị người khác chen vào vì chẳng ai đủ kiên nhẫn để nghe cả. Không biết nói, hay không có khả năng nói khiến tôi nhiều phen bị đòn oan. Tính tôi hay nghịch phá. Nhưng không phải lúc nào tôi cũng là tác giả các màn quậy. Vài lần, đứng xem các bạn trong xóm nghịch đến chừng người lớn đến, chúng nó bỏ chạy cả. Tôi đứng lại vẫn còn cười toe toét. Khi người lớn hỏi thì trả lời ấm ớ nên… ăn đòn oan là chuyện thường. Phải chăng ngày xưa, tôi mang một loại khuyết tật có tên là rối loạn chức năng ngôn ngữ?

Bức màn tăm tối của văn chương bỗng một hôm biến mất khi tôi học 11. Lần đó, lớp làm báo tường và tôi bị các bạn chỉ định phải có một bài, đề tài tự do. Chẳng hiểu ma đưa đường hay quỷ dẫn lối, tôi lấy giấy viết ra và trong vòng một giờ đồng hồ, bài viết hoàn tất. May cho học sinh toàn trường là bài ấy bị loại . Tôi ấm ức và viết lại cho riêng mình vài bài nữa. Chữ nghĩa bao năm đèn sách bỗng tuôn ra ào ào. Từ đó, điểm văn tôi cứ lên đều đều.

Tới làm báo

Tôi không nhớ rõ bài báo đầu tiên của tôi là bài nào. Chỉ nhớ lúc ấy, chị Thủy Cúc cần viết một phóng sự và đến rủ tôi cộng tác. Sau đó, tôi bắt đầu dịch các bản tin khoa học tiếng Anh của các đài nước ngoài và gởi Tuổi Trẻ, thời 1988. Tôi nhớ số tiền nhuận bút đầu tiên do tôi tự viết trọn một bài đã được tôi dùng để mua xấp vải may cái quần Tây. Cái quần ngày ấy không còn mặc được nhưng tôi vẫn giữ lại như một kỷ niệm. Nó đánh dấu rằng nếu một người mù như tôi chịu khó thì cũng làm ra tiền xứng đáng.

Cái sân lớn nhất để tôi múa bàn phím chính là lãnh vực khuyết tật. Trên cái sân này, mỗi phận người là một bài học. Mỗi thành tích là một điểm sáng cho nhiều người vươn đến. Trên mảnh sân này, tôi viết đủ loại “báo” như báo mạng, diễn đàn, báo cáo, dự án, tài liệu hướng dẫn… Càng phải viết nhiều tôi càng phải đọc nhiều. Thủa nhỏ tôi cũng là kẻ chăm đọc sách như câu “thư trung hữu nữ nhan như ngọc” – trong sách vở có cô gái đẹp như ngọc. Càng đọc nhiều tôi viết càng cô đọng, súc tích hơn. Có hôm trong một ngày tôi phải viết gần 10 trang trên máy vi tính.

Nhưng cái sân ấy cũng đầy chông gai. Từ khi trở thành một người mù năm 20 tuổi, tôi cảm nhận sâu sắc cái nỗi đau của phận người khuyết tật – NKT. Chẳng những họ bị lãng quên, bị xem thường, họ còn bị đưa lên công luận theo một cách nhìn tiêu cực. Hơn mười năm trước, NKT đã phải đấu tranh vì những bài báo khơi dậy nỗi đau của NKT để kêu gọi lòng thương hại của cộng đồng. Có người nói thương hại là tình cảm của gái điếm. Chúng tôi phải bênh vực không chỉ để cộng đồng dành cho những NKT thành công một cái nhìn xứng đáng nhưng còn vì những NKT đang vượt qua bao thử thách để tìm một vị thế tử tế trong xã hội. Nói những vấn đề nặng tính lý luận này, với tôi tuy rất khó nhưng lại không gian khổ bằng việc….. đem niềm vui đến NKT.

Một nhóm vài NKT như tôi, Hoàng Yến (*) có khả năng viết lách đã mỗi ngày tự quán sát nội tâm, tự tắm rửa tâm hồn mình bằng những bài viết về tư duy tích cực. Chúng tôi phải học cách tìm được bình an và niềm vui thật cho chính mình. Tôi không có niềm vui thật thì lấy niềm vui nào để san sẻ với các bạn khuyết tật của mình. Chính chúng tôi cũng phải đối chọi với các rào cản từ nhận thức của đồng loại, từ những trở ngại mỗi ngày khi ra đường, khi học tập, khi vui chơi.

Cãi lý chăng? Tôi tự tin vào kinh nghiệm bản thân và kiến thức của những năm học xã hội học và kiến thức của bao khóa tập huấn có lẽ tạm đủ để tôi đấu lý với đời. Nhưng, một bồ cái lý không bằng một tí cái tình. Làm sao tôi có được cái tình khi tâm hồn mình đang chứa đầy phẫn nộ vì bị ngược đãi. Có chăng là cái tình nhu nhược giả dối. Quả thật, các bài báo của tôi về đề tài khuyết tật thường được khởi đầu từ những cơn phẫn nộ. Đã bao lần tay tôi run lên vì giận dữ khi gõ bàn phím.

Thế nhưng, sau đó, tôi phải biết cách lắng lòng xuống và tìm ra sự minh mẫn của bình an. Chỉ khi tôi biết yêu cả những người từng ngược đãi tôi, tôi mới nói cho họ hiểu họ đang làm tổn thương NKT chúng tôi. Không phải dám nói ra một sự thật. Đôi vai con người nhỏ bé lắm, không đủ sức gánh vác tất cả sự thật. Nỗ lực của tôi trong mỗi bài báo là nỗ lực biết yêu người yêu đời. Vì yêu mà lên tiếng. Và lên tiếng để thay đổi chứ không lên tiếng để vạch trần hay khơi dậy những nỗi đau.

o0o

Sao tôi lại phải nói ra những điều cao siêu thế này? Thực ra tôi chỉ là một đứa mê ăn. Mê ăn từ nhỏ. Mê ăn đến nỗi cả dòng họ nhà tôi khi nhắc đến tôi chỉ nhớ đến cái thiên tài ẩm thực ấy. Sao tôi lại không dùng đức tính phàm ăn tục uống của mình để quan sát xã hội. Đi đến đâu, thăm viếng ai, tôi cũng ráng nấn ná để được chủ nhà mời ăn. Văn hóa ẩm thực của mỗi địa phương hay mỗi cá nhân sẽ nói lên rất nhiều điều về thực trạng đời sống của họ. Họ sướng hay khổ, vui hay buồn, giàu hay nghèo, kiểu cách hay chơn chất.. hết thảy đều có thể quan sát được khi họ ăn, cách họ ăn, món họ ăn và những thứ liên hệ.

Bạn đọc có khi nào được ăn bữa cơm do chính những người mù tự đi chợ và nấu chưa? Bạn đã từng dự tiệc cưới của một đôi vợ chồng khuyết tật chưa? Giữa thung lũng đầy nước mắt ấy, họ vẫn nở cho đời những đóa sen lộng lẫy. Với tôi làm báo là hái những đóa hoa ấy.

TRẦN BÁ THIỆN

(*) Thạc sĩ Võ Thị Hoàng Yến-Long Thành, một bạn khuyết tật của tôi.

Tuổi Trẻ

Một suy nghĩ 5 thoughts on “Tôi khiếm thị, và tôi viết báo”

  1. Anh Thiện mến,
    Cho tôi nghiêng mình bái phục anh nha.
    Câu chuyện của anh chắc chắn là bài học sống cho tôi, các học trò của tôi trong các lớp học và của biết bao bạn đọc của anh, không chỉ trên ĐCN.
    Cám ơn anh thật nhiều vì đã chia sẻ câu chuyện về nghị lực với nụ cười thay cho nước mắt trong mọi nghịch cảnh. 😀

    Số lượt thích

  2. Đọc bài của anh, khởi đầu bằng tò mò, kết thúc bằng kính phục!
    Anh đã thật hoàn thiện!
    Đọc anh, đôi khi tôi nghĩ mình mới là người khuyết tật!
    Cảm ơn anh đã thêm cho tôi một ý niệm sống, và hiểu như thế nào là tư duy tích cực!

    Số lượt thích

  3. Mong anh Thiện giới thiệu các bạn NKT vào sân chơi ĐCN. Sân này mà không vui chơi được thì chắc là khó tìm ra sân khác trên toàn mạng Internet. 🙂

    Thực ra, như mình đã nói với Thiện trước đây, mình có thể cảm giác được một tí những đớn đau và phẫn nộ của NKT, vì kinh nghiệm riêng của mình. Chuyện đầu tiên (chưa kể cho anh Thiện nghe) là lúc mình 16 tuổi, mùa hè giữa lớp đệ tứ và đệ tam (lớp 9 và lớp 10 bây giờ), mình bị sốt tê liệt (polio). Nằm sốt li bì mấy ngày liền, rồi một ngày mình cảm thấy tĩnh táo hơn, đi vào rest room, khi bước lên bậc cấp, thì bị khuỵu chân. Mình nghĩ là có lẽ nằm lâu tê chân. Lúc đi ra, xuống bậc cấp lần nữa, lại bị khụyu chân. Mình thấy lạ bởi vì lúc đó đã nhận ra là chân không bị tê. Và mình thử bước lên bước xuống bậc cấp vài lần, lần nào cũng bị như vậy. Mình biết ngay là đã bị polio và nói cho mẹ mình hay.

    Dĩ nhiên là ba mẹ mình rất buồn và lo, dẫn đi vài bác sĩ, nhưng bác sĩ thì có thuốc gì cho việc đó. Ba mình làm y tá cho nên chích cho mình vitamin B12 hàng ngày. Chân mình yếu rất nhanh và chỉ một hai tuần sau là mình phải chống tay lên đầu gối để đi, như ta hay thấy các người bị tê liệt làm, và lúc đó mình cũng biết là chân mình sẽ teo lại từ từ. Nhưng lúc đó, dù là còn nhỏ, mình đã lý luận trong đầu: “Nó yếu và nó teo là chuyện đương nhiên. Nhưng nếu mình bắt nó làm việc thì nó phải mạnh chứ.” Vì vậy mình không ngồi yên bao giờ, lúc nào cũng ra chơi tạt lon với mấy đứa hàng xóm, dù là chống tay chạy khập khiểng. Và dĩ nhiên con nít đặt tên rất nhanh–Hoành què. Mình không nhớ là mình buồn hay lo gì cả. Chỉ nhớ rất rõ là lúc đó mình không chịu cho cái chân yếu đi. Lúc nào cũng đi cũng chạy.

    Cùng lúc đó, bố mẹ mình dẫn đến thầy thuốc Bắc nổi tiếng Ông Tạ ở chợ Ông Tạ (gần Nhà thờ Ba Chuông; nghe nói con Ông Tạ hiện đang nối nghiệp bố). Uống thuốc Bắc. Chẳng biết nhờ ba mình tiêm thuốc, hay Ông Tạ, hay thể thao không ngừng của mình, một ngày nào nó mình có cảm tưởng là chân bệnh (chân phải) có được một tí sức lực. Mình để ý và một hai bửa sau thì luôn luôn cảm thấy chân mạnh hơn từ từ. Mình lại càng chạy chơi dữ dội hơn. Cho đến khi hết hè, vào nhập học trở lại, thì đi đứng như thường (dù là chưa chạy bình thường được). Chẳng bạn nào trong lớp biết mình mới bị polio cả. Phải hai năm sau thì chân phải mới trở lại hoàn tòan như lúc đầu.

    Chuyện thứ hai là lúc mới qua Mỹ, nghe mà không hiểu, như người điếc. Nói mà phần nhiều người ta không hiểu, như người câm bán phần. Nhìn mà không biết như người mù bán phần. Xin việc, kể cả việc quét nhà cũng không được, vì họ nghĩ là mình chẳng có thể làm gì cả. Bị dân bản xứ hạ nhục thường xuyên vì cái câm điếc của mình. Nói vậy là các bạn hiểu được mình cảm thấy thế nào bên trong rồi; chỉ hơi thua được tặng một hộp chocolat một tí 🙂

    Vì vậy sự thực là mình thấy rất gần gũi với các bạn NKT trong lòng.

    Anh Thiện khỏe nha 🙂

    Số lượt thích

  4. Mình rất cảm phục anh Thiện. Mình đồng cảm với anh Thiện nhiều vì mình cũng có kinh nghiệm cá nhân với thói kì thị của xã hội, tuy nhiên cũng chẳng thể so sánh với anh và các bạn NKT khác được.

    Mình sinh ra đã có một mắt to và một mắt nhỏ hơn. Mắt nhỏ có 1 mí và mắt to có 2 mí. Trông khá là lạ lùng 🙂

    Trước khi đi học vô tư không sao, nhưng khi bắt đầu đến trường học là bị các bạn trêu là Hiển lé. Mới 6, 7 tuổi mình ngây thơ chẳng biết gì nên xác nhận đó là cái gì xấu.

    Theo thời gian, chuyện đó hình thành sâu vào tính cách của mình, những phản ứng vô thức của mình, như cảm giác tội lỗi không định nghĩa được, không dám nhìn người khác thẳng mặt, lảng tránh, không cởi mở, ngại tâm tình làm quen thân… Mặc dù ở bên ngoài mọi người chan hòa nhiều tình cảm đi nữa..

    Chuyện đó đi suốt quãng đường hơn 12 năm đi học của mình, những năm quan trọng trọng trong quá trình hình thành nhân cách của mình.

    Đến cuối năm thứ nhất đại học, mình đi phẫu thuật thẩm mĩ, nhờ bác sĩ Phạm Anh Tú ở Viện Mắt Trung ương Hà Nội, hai mắt minh trông tương đối hợp lý và cân bằng hơn 🙂

    Nhưng cái tính cách của mình vẫn khó chữa lắm. Cho đến khi ở Mỹ mấy năm mình mới có nhiều tự tin và cảm giác tốt lên bởi người Mỹ rất tôn trọng và yêu quý con người, người châu Á, châu Phi, người tàn tật, người có tài năng có thể phục vụ người khác.

    Nếu mình có đầu óc như bây giờ trả lời cho chính mình và những lời trêu trọc của các bạn hồi xưa thì mình chắc sẽ nói là “What’s wrong with that?” (Có gì sai à?) Tôi chẳng có vấn đề gì cả, nếu có vấn đề gì thì là bệnh trong đầu các vị mà thôi 🙂

    Nhưng mình hồi đó là cậu bé 6, 7 tuổi làm sao biết được, cứ thấy đa số nói gì thì tin họ thôi 🙂

    Mình thấy rõ là rất nhiều người trong xã hội cũng là nạn nhân của sự vô ý vô tâm của những con người như vậy.

    Cám ơn anh Thiện chia sẻ nhiều.

    Chúc các bạn một ngày chan hòa,

    Hiển.

    Số lượt thích

Trả lời

Mời bạn điền thông tin vào ô dưới đây hoặc kích vào một biểu tượng để đăng nhập:

WordPress.com Logo

Bạn đang bình luận bằng tài khoản WordPress.com Đăng xuất /  Thay đổi )

Google photo

Bạn đang bình luận bằng tài khoản Google Đăng xuất /  Thay đổi )

Twitter picture

Bạn đang bình luận bằng tài khoản Twitter Đăng xuất /  Thay đổi )

Facebook photo

Bạn đang bình luận bằng tài khoản Facebook Đăng xuất /  Thay đổi )

Connecting to %s