Ngôn ngữ Bát Nhã

Bát Nhã Tâm Kinh tiếng Phạn Sanskrist, Thư viện Quốc gia Pháp.

 

Tương lai trí tuệ của thế giới
nằm trong ngôn ngữ Bát Nhã

Chào các bạn,

Ngay trong các quốc gia Phật giáo, mà Việt Nam là một, rất nhiều người đi chùa cả đời mà không hiểu ngôn ngữ Phật pháp thật, thường được gọi là ngôn ngữ Bát Nhã, vì nằm trong Bát Nhã Tâm Kinh. Đây là đỉnh cao của Phật triết. Không nắm được ngôn ngữ Bát Nhã thì bạn vẫn còn đứng bên ngoài ngưỡng cửa Phật pháp.

Đa số mọi người đi chùa chỉ biết được làm lành, lánh dữ, ăn chay, niệm Phật. Vậy thì cũng tốt, nhưng vậy thì khác gì các tôn giáo khác, các trường phái tâm linh khác, kể cả các nhóm tà ma ngoại đạo, hay cả những người không theo một tôn giáo nào, hoặc chẳng có tín ngưỡng nào? Cả thế giới, ai cũng nói làm lành, lánh dữ, ăn chay (và cầu nguyện). Thế thì các điều thật sự là Phật pháp ở đâu?

1. Phật pháp thật sự vượt lên trên nhị nguyên – không còn lành dữ, tốt xấu, trắng đen. Không còn nhị nguyên, dù nhị nguyên vẫn còn đó; nhị nguyên vẫn còn đó, nhưng vẫn không còn nhị nguyên.

Tại sao vượt lên trên nhị nguyên? Vì nhị nguyên là nguồn gốc của bất đồng và chiến tranh. Bạn cho rằng ăn thịt là tội vì sát sinh. Bác sĩ tây y khuyên bố bạn vừa bệnh xong nên ăn cháo thịt bò bằm cho mau hồi phục. Bạn nói uống rượu là sai, ở nơi khác rượu là lễ vật dâng Thượng đế.

Vượt lên trên nhị nguyên, như hai đứa con tranh nhau giành kẹo, đứa nào cũng nói mình đúng, mẹ biết hai con đều sai và tốt nhất là không nên giành giật. Hay đúng hơn, mẹ có thể thấy đứa này hơi đúng hơn đứa kia một chút, nhưng cả hai vẫn sai khi giành nhau. Đó là mẹ vẫn thấy nhị nguyên, nhưng không thấy nhị nguyên.

2. Vượt lên trên nhị nguyên thì thấy mọi sự như nhau. Đó là tâm bình đẳng.

Sắc bất dị Không, Không bất dị Sắc.
Sắc tức thị Không, Không tức thị Sắc.

Sắc chẳng khác Không, Không chẳng khác Sắc.
Sắc tức là Không, Không tức là Sắc.

Phật chẳng khác Phàm phu, Phàm phu chẳng khác Phật.
Phật tức là Phàm phu, Phàm phu tức là Phật.

Kẻ cướp chẳng khác kẻ bị cướp, kẻ bị cướp chẳng khác kẻ cướp.
Kẻ cướp tức là kẻ bị cướp, kẻ bị cướp tức là kẻ cướp.

Vì sao? Vì mọi người đều ngập trong tội lỗi tham sân si. Cướp hay bị cướp thì cũng đầy tội lỗi, như hai kẻ giết người cướp nhau mà thôi.

Nhưng cả hai cũng đều là Phật đang thành, Bồ tát nhìn mọi người thấy mọi người đều là Phật, kể cả kẻ giết người.

3. Ngôn ngữ Bát Nhã thấy mọi thứ trên đời: tốt xấu, lành dữ, thiện ác, thánh ma… Nhưng không bám, không dính vào đâu cả. Đó là vô chấp, vô trụ. Đó cũng là Không.

Thấy Phật, thấy ma. Nhưng không dính vào Phật, không dính vào ma.

Thấy cướp, thấy tăng. Và rất có thể đánh cướp và mời tăng. Nhưng trong lòng cung kính đối với cả cướp lẫn tăng, tức là chẳng thấy cướp, chẳng thấy tăng, và do đó chẳng bám vào cướp và cũng chẳng bám vào tăng.

Tất cả đều khác nhau, nhưng tất cả đều giống nhau. Ứng xử có thể khác trong cung cách xã hội – một người thì đưa vào trại cải huấn, một người thì mời trà – nhưng ứng xử thật trong lòng thì đều cung kính với cả hai như nhau.

Sống với mọi điều, nhưng không bám vào điều nào.

Đó là vô chấp, vô trụ.

Thiền sư Đan Hà chẻ tượng Phật làm củi, nhưng vẫn cung kính với Phật và tượng Phật. Cung kính với Phật nhưng chẳng bám vào Phật, đừng nói là bám tượng Phật. Không bám Phật nhưng vẫn theo đường Phật, theo đường Phật nhưng vẫn không bám dính đường Phật, không bám dính Phật…

Thị cố Không trung…
vô vô-minh, diệc vô vô-minh tận, nãi chí
vô lão tử, diệc vô lão tử tận;
vô khổ, tập, diệt, đạo;
vô trí diệc vô đắc…

Hãy thấy trong Không…
chẳng có vô minh, cũng chẳng có hết vô minh, cho đến
chẳng có già chết, cũng chẳng có hết già chết;
chẳng có khổ, tập, diệt, đạo;
chẳng có trí tuệ, cũng chẳng có đắc đạo…

Tức là:

Trong Không… chẳng có Thập nhị nhân duyên (12 bước nhân duyên, từ vô minh cho đến già chết – vô minh, hành, thức, danh sắc, lục nhập, xúc, thọ, ái, thủ, hữu, sinh, lão tử – và lại sinh ra trong vòng luân hồi mãi mãi); cũng chẳng có chấm dứt Thập nhị nhân duyên (tức là chẳng có chấm dứt vô minh cho đến chẳng có chấm dứt già chết và luân hồi).

Chẳng có Tứ Diệu Đế – Bốn Chân Lý: Khổ, Nguyên nhân khổ, Diệt khổ, và Con đường diệt khổ.

Chẳng có trí tuệ Bát Nhã; cũng chẳng có đạt được trí tuệ Bát Nhã (tức là chẳng có đắc đạo).

Tức là, tóm tắt lại, trong Không – trong tánh thật của vũ trụ và của tâm ta – chẳng có Phật pháp hay Niết Bàn gì cả.

Nghĩa là sao?

Nghĩa là vẫn có Phật pháp và Niết Bàn để ta tu tập, thực hành và nhắm vào, nhưng cũng chẳng có Phật pháp hay Niết Bàn để ta có thể bám và dính. Tu tập thì vẫn nghiêm chỉnh, nhưng không bám không dính, để cần lờ thì cứ lờ.

Và thật sự là đến đỉnh điểm của tu tập, ta chẳng cần phải lờ điều gì nhưng cũng tự nhiên chẳng còn dính mắc vào đâu, vì tư duy và đời sống đã thành tự nhiên như cánh chim bay khắp phương trời, bay khắp nơi, đậu khắp nơi, nhưng chẳng dính nơi nào. Như thiền sư Tanzan biết có luật nam nữ không được gần nhau, nhưng sư thấy cần bồng kỹ nữ qua đường thì vẫn bồng, bồng rồi thì cũng chẳng nghĩ đến phạm luật hay không và cũng chẳng nghĩ đến hình ảnh kỹ nữ.

Đó là tự do tuyệt đối và an nhiên tự tại.

Tự do tuyệt đối là giải thoát – giải thoát khỏi mọi ngục tù (dính mắc) của tâm trí. Giải thoát cũng chính là Niết Bàn.

Đó là “hành” mà không “chấp”. Pháp có thể hành, nhưng không thể chấp.

Có thể sống với mọi sự như là có, mà chẳng dính vào đâu như chẳng điều gì có.

“Có mà là không, không mà là có.” Đó là ngôn ngữ và cách sống Trung Đạo của Phật pháp, hay chính xác hơn nữa là, ngôn ngữ Bát Nhã Tâm Kinh.

Các bạn, ngôn ngữ Bát Nhã cực kì quan trọng, vì hai lý do:

1. Nếu bạn không nắm vững, thì hiểu biết của bạn về Phật pháp là zero, và

2. Đây là ngôn ngữ luận lý trí tuệ số một của thế giới, chẳng có một ngôn ngữ nào của dòng triết lý nào có thể sánh bằng. Tương lai trí tuệ của thế giới nằm trong ngôn ngữ Bát Nhã (nếu những người Đông phương chúng ta nắm vững được để mà truyền dạy. Rất khó cho người Tây phương có thể hiểu. Cần kiên nhẫn của những bậc thầy của chúng ta).

(Mình nói “ngôn ngữ luận lý” vì “ngôn ngữ tình cảm” thì, theo thẩm định của mình, số một là ngôn ngữ của Giêsu).

Các bạn có thể làm được điều đó không? Học và dùng mọi điều nghiêm chỉnh như là có, nhưng không bám dính vào đâu như là không?

Chúc các bạn luôn trí tuệ.

Mến,

Hoành

Để hiểu thêm về Bát Nhã Tâm Kinh, đọc:

  1. Bát Nhã Tâm Kinh lược giảng
  2. Bát Nhã Tâm Kinh lược giảng Việt Anh (để học tiếng Anh)
  3. A Brief Exposition on the Heart Sutra

© copyright 2018
Trần Đình Hoành
Permitted for non-commercial use
www.dotchuoinon.com

Một suy nghĩ 7 thoughts on “Ngôn ngữ Bát Nhã”

  1. Em cảm ơn anh Hoành. Em nhận ra làm việc tốt, việc thiện cũng như hít thở vậy. Em Sẽ cố gắng để điều đó trở nên thường xuyên và không còn để tâm là hôm nay mình làm bao nhiêu việc tốt.

    Số lượt thích

  2. Tuyệt vời! Trước khi được biết Thầy, đọc lời giảng của Thầy, E thấy Bát Nhã rất trừu tượng và khó hiểu, mặc dù E thuộc lòng Kinh Bát Nhã. Nhưng học Thầy, E mới dần hiểu được phần nào.
    Nếu được Thầy cắt nhỏ thêm để giảng từng phần qua các bài viết, để chúng E được hiểu sâu hơn thì hay quá! E cám ơn Thầy rất nhiều!

    Liked by 1 person

  3. Em đang bí không biết sẽ giành cho bọn nhỏ cái gì (từ giờ cho đến sau này). Thoạt tiên nghĩ đến tiền, nhưng mình lại đang không có nhiều tiền.
    Giờ thì có vẻ đỡ “bí” hơn rồi, hình như có tia hy vọng là sẽ có cái đáng giá giành cho bọn nhỏ rồi.
    Cám ơn anh Hoành!

    Số lượt thích

  4. Hi TNT,

    Tư tưởng Phật gia, đặc biệt là tư tưởng Đại Thừa, thật là tư tưởng rất lớn của thế giới. Nhưng rất khó hiểu, ngay cả trong giới tu sĩ, như trong nước VN chẳng hạn, có lẽ chỉ đếm được trên đầu ngón tay số người hiểu tư tưởng Bát Nhã. (Số người lập lại chữ của câu kinh thì đầy cả nước). Phật giào Nguyên thủy thì dễ hiểu hơn, nhưng sâu sắc chỉ bằng 1/10 Đại Thừa.

    Tuy nhiên thế giới Phật giáo Đại Thừa, cũng như VN, có vài vấn đề cơ bản cực lớn:

    1. Tư duy quá sâu sắc và quá khó hiểu, nên chẳng mấy ai hiểu. Chỉ có một vài thánh tăng hiểu thấu, còn mọi người thì ù ù cạc cạc là chính. Ví dụ, đọc sách Thiền (hay kinh sách chung chung) tiếng Việt thì hầu như các bạn sẽ chẳng hiểu gì, ngoài việc đọc chữ.

    2. Hầu như mọi người chỉ biết dạy chữ cho nhau, nhưng chẳng ai nắm được tinh yếu của tư duy. Lý do rất dễ hiểu, là tư tưởng Bát Nhã (cũng như mọi tư tưởng tâm linh khác) không phải là môn học chữ. Tâm linh là môn thực hành. Ví dụ: Nói “Kẻ cướp chẳng khác kẻ bị cướp, kẻ bị cướp chẳng khác kẻ cướp. Kẻ cướp tức là kẻ bị cướp, kẻ bị cướp tức là kẻ cướp”, thì người ta có thể nói chữ, nhưng hiểu thì nhất định là không thể hiểu. Cho đến khi mình bị người ta cướp, đâm sau lưng, bội phản, hành tội… và ngẫm nghĩ “Chàng tồi kia chẳng khác mình, mình chẳng khác chàng tồi kia. Chàng tồi kia chính là mình, mình chính là chàng tồi kia. Cả hai đều tồi như nhau, và cả hai đều là Phật đang thành như nhau. Khác nhau nhưng chẳng khác”, và ứng xử trong tư duy và trong hành động theo cách đó, thì mình sẽ hiểu Bát Nhã Tâm Kinh sâu hơn bất kì ai. Thiên hạ chỉ nói chữ, trong hành xử thì luôn phân biệt tốt xấu, cao thấp, lành dữ, thiện ác, ta người, đạo và vô đạo… (tức là tư duy như người ngoại đạo, chẳng biết đường Phật). Cho nên kiến thức Phật pháp họ có đúng zero, ngoại trừ lảm nhảm chữ.

    Anh nói nhiều lần: học võ, học nhạc, học nấu ăn, học vẽ, học vũ… hầu như tất cả mọi môn trên đời, chúng ta không thể biết gì bằng cách chỉ đọc và nói phét, mà không thực hành thường xuyên.

    3. Bên trên anh có nói Phật giáo Nguyên thủy (tức Tiểu Thừa) thì dễ hiểu hơn nhưng ít sâu sắc hơn. Tuy nhiên, trong Đại Thừa VN, có vấn đề cực lớn là người Đại Thừa chê Tiểu Thừa, nên chẳng học và thực hành Tiểu Thừa. Nhưng đó là bỏ gốc mà học ngọn, vì Đại Thừa là từ Tiểu Thừa mà sinh ra, cho nên người Đại Thừa VN, nói đúng ra là đi lạc tuốt luốt. Chính vì vậy mà các thầy Đại Thừa VN chỉ biết nói chữ mà không thực hiểu. (Đương nhiên là ngoại trừ một vài thánh tăng, chỉ đếm được trên đầu ngón tay).

    Ví dụ: Kinh Pháp Cú, dễ hiểu, căn bản, và là kinh chính trong Tiểu Thừa, thì người Đại Thừa ít tập trung vào đó. Hoặc ngay cả Tứ Diệu Đế là trong kinh Chuyển Pháp Luân, kinh đầu tiên Phật đạy khi bắt đầu hành đạo, thì cũng không được người Đại Thừa tập trung mạnh mẽ vào. Hoặc là Tứ vô lượng tâm: từ bi hỉ xả. Hoặc các phương thức ngồi Thiền. Mọi thứ này đều được dạy rõ trong các kinh Tiểu Thừa, nhưng tiện nhất là chúng đều được giảng giải rất chi tiết và dễ hiểu trong cuốn the Path of Purification (Visuddhimagga) của luận sư Buddhagosha (có trên trang eBooks ĐCN). (Cố Ni cô Thích Nữ Trí Hải có dịch từ tiếng Anh sang tiếng Việt, gọi là Thanh Tinh Đạo, nhưng Cô dịch sai quá nhiều cho nên đọc tiếng Anh thì hiểu, đọc tiếng Việt thì không hiểu).

    Phải học Tiểu Thừa (Phật giáo Nguyên thủy) thì mới hiểu được Đại Thừa. Thiền sư Thích Nhất Hạnh đã có viết đâu đó (anh quên rồi), rằng khi đọc được kinh sách Tiểu Thừa thiền sư mới sáng ra mọi điều trong Đại Thừa. Anh cũng có kinh nghiệm đó. Từ lúc bắt đầu học triết năm 18, 19 tuổi ở Đại Học Văn Khoa Sài Gòn đến mấy mươi năm sau, đầu óc anh lúc nào cũng mơ hồ về những điều mình đã được dạy và đã học trong Phật pháp, cho đến khi anh bắt đầu đọc kỹ Tiểu Thừa thì mọi sự mới sáng ra, cộng thêm anh khám phá ra là “phải học bằng thực hành” và anh thực hành nghiêm chỉnh, từ đó mới bắt đầu quán triệt tư tưởng Đại Thừa.

    Dù với những yếu kém trên, anh nghĩ rằng chúng ta có thể chỉ nhau hiểu được tư tưởng sâu sắc của Đại Thừa băng hai cách:

    – Thầy phải đủ sức giải thích những tư tưởng cực kì trừu tượng của Bát Nhã thành những ngôn từ và ví dụ cụ thể dễ hiểu hơn.

    – Và học trò phải tự thực hành hằng ngày điều mình học được, thì mới thực sự hiểu.

    Hiểu được rồi thì mới dạy cho người phương Tây. Học được Phật pháp thì Tây phương sẽ mới hiểu được tinh thần của Jesus. Các tôn giáo Tây phương ngày nay thì như là những đảng phái chính trị rẻ tiền vì đã mất tư tưởng Jesus và chỉ còn tư tưởng và hàng trăm giáo điều kiểu chính trị của các tôn giáo. Nhưng hiểu Phật pháp thì sẽ sáng về những lời giản dị Jesus nói.

    Đây là vấn đề và giải pháp cho cả thế giới. Cả thể giới mất phương hướng tâm linh, dù tràn ngập các tôn giáo. Nhưng ta chẳng thể dạy ai điều gì trừ khi ta sống điều ta dạy. Hãy tưởng tượng, một vị bác sĩ chuyên hút thuốc, dạy một lớp học nên bỏ hút thuốc.

    A. Hoành

    Liked by 2 people

Trả lời

Mời bạn điền thông tin vào ô dưới đây hoặc kích vào một biểu tượng để đăng nhập:

WordPress.com Logo

Bạn đang bình luận bằng tài khoản WordPress.com Đăng xuất /  Thay đổi )

Google+ photo

Bạn đang bình luận bằng tài khoản Google+ Đăng xuất /  Thay đổi )

Twitter picture

Bạn đang bình luận bằng tài khoản Twitter Đăng xuất /  Thay đổi )

Facebook photo

Bạn đang bình luận bằng tài khoản Facebook Đăng xuất /  Thay đổi )

Connecting to %s