Tempus fugit – Thời gian bay

Chào các bạn,

Tempus fugit (phát âm tiếng Việt: tem-pus phu-jít) là tiếng Latinh, có nghĩa là time flies, thời gian bay. Từ này được cho là xuất hiện lần đầu tiên trong một câu thơ của thi sĩ La Mã Vergil (70-19 BC) trong một bài thơ nói về đời sống thôn dã năm 29 trước công nguyên, và du nhập vào tiếng Anh khoảng gần cuối thế kỷ 18, và vẫn phát âm kiểu Latinh (tức là rất giống phát âm tiếng Việt).

Nghĩa của câu này cũng rất giống câu “Thời gian như bóng tên bay ngang cửa sổ”, ý nói thời gian bay rất nhanh. Nhưng ở đây cách viết văn/làm thơ là cách understatement (nói thấp xuống) – tức là không nói kiểu nâng lên, như là: “Thời gian nhanh như hỏa tiển,” hay “Thời gian đi như đạn xẹt.” Hay nói “Nàng khóc”, mà không nói “Nàng khóc thảm thiết, nàng khóc tức tưởi”.

Thường thì cách viết understatement tạo cảm xúc rất mạnh, vì (1) nó cho độc giả ấn tượng tác giả hiền quá, cẩn thận quá, và (2) nó khuyến khích độc giả tự do gán thêm nghĩa lý theo ý của mình vào từ tác giả dùng. Đây là cách viết các tác giả lớn thường dùng.

(Điều này làm mình nhớ câu văn ngắn nhất và nổi tiếng hàng đầu trong Thánh kinh, chỉ có 2 chữ understatement: “Jesus wept.” (Giêsu khóc. John 11:35)).

Nhưng bài này không nhắm vào nghệ thuật viết, mà nhắm vào điều giản dị hơn: Tempus fugit – time flies – thời gian bay.

“Thời gian bay” có ít nhất là hai nghĩa:

– Nghĩa thứ nhất là thời gian qua rất nhanh, nhanh hơn là ta thực sự biết. Chỉ những người lớn tuổi một chút mới hiểu được điều này.

Tuổi trẻ bao lâu mà đầu bạc
Trăm năm thân thế bóng tà dương
(Hồ Trường, Nguyễn Bá Trác)

Hay câu truyện Hoàng Lương Mộng (Giấc mộng kê vàng) “Trăm năm một giấc kê vàng”: Một sĩ tử trên đường đến kinh đô dự thi – có nơi nói trên đường từ kinh đô về nhà sau khi thi trượt – ghé vào một quán ăn bên đường gọi một bát cháo kê vàng. Trong lúc ông chủ quán lui hui nấu nồi cháo thì chàng tử sĩ mệt quá thiếp đi, và mơ thấy mình đỗ đạt, làm quan lớn, được vợ đẹp và nhiều tì thiếp, có con cái, ra chiến trận nhiều lần thắng trận, được vua ban phẩm hàm rất cao, già có cháu nội cháu ngoại, bệnh, và chết. Chàng giật mình tỉnh dậy, ngơ ngác. Bác chủ quán nói: “Nồi kê vẫn chưa chín. Anh cứ ngủ đi.”

Cả đời người nhanh như một cơn mộng, không lâu bằng nấu chín nồi kê.

– Nghĩa thứ hai có tiềm ẩn trong “thời gian bay” là thời gian bay qua thì không trở lại. Thời gian là một loại vốn liếng mà ta dùng thì sẽ mất vĩnh viễn không tái tạo được, như các mỏ than mỏ dầu, khai thác sử dụng đến đâu là mất vĩnh viễn đến đó, không tái tạo được.

Hai điều này có ý nhắn nhủ là thời gian qua rất nhanh và ngày nào qua rồi là mất luôn ngày đó, không lấy lại được. Cho nên đừng hoang phí thời gian. Hãy cố gắng dùng mỗi ngày mỗi giờ cách tốt nhất mà mình có thể dùng.

Một lãnh chúa hỏi Takuan, một thiền sư [và là một kiếm sư], làm thế nào để dùng thời gian. Lãnh chúa cảm thấy ngày của mình quá dài, ở trong khách sảnh cả ngày và ngồi cứng ngắc để nhận lễ viếng từ những người khác.

Takuan viết tám chữ Hán và trao cho lãnh chúa:

Không hai hôm nay
Phân giờ tấc ngọc

(Hôm nay không đến hai lần
Mỗi phút là một viên ngọc vô giá)

(Truyện Thiền “Phân giờ tấc ngọc”)

Còn một điều nữa không nói trong từ “thời gian bay” là thời gian có thể ngừng bất kì lúc nào. Bạn bất ngờ bị bệnh hoặc tai nạn, về với ông bà, tức là thời gian bất ngờ ngừng vĩnh viễn với bạn mà không báo trước.

Dù ta sống cách nào thì cũng nên hỏi, “Giả sử bây giờ mình phải về với ông bà, mình có hối tiếc gì không?” Câu trả lời của mình (TĐH) là: “Mình không hối tiếc gì cả. Mình đã dùng mỗi phút trong đời mình cách tốt nhất mà mình có thể làm.” Dĩ nhiên là mình đã làm nhiều điều sai, nhiều điều stupid, nhiều điều tốn thời gian không cần thiết. Nhưng mình đã làm mọi điều với tất cả cố gắng và trí khôn mình có tại mỗi thời điểm. Không thể hơn được.

Và nếu mình đến cửa Thiên đàng và Ông Trời ra hỏi: “Con đã sống thế nào?” Mình sẽ có 10 đồng tiền vàng trong túi trao Ông và nói: “Thưa Ông Trời, ông giao con 5 đồng tiền vàng và con đã cố gắng làm thêm 5 đồng nữa.” (Matthew 25:14-30).

Chúc các bạn dùng thời gian cách hiệu quả nhất.

Mến,

Hoành

© copyright 2018
Trần Đình Hoành
Permitted for non-commercial use
www.dotchuoinon.com

Một suy nghĩ 3 thoughts on “Tempus fugit – Thời gian bay”

  1. Em chia sẻ với anh là gần đây em có về thăm quê, có gặp và trò chuyện với những người xưa mình hay xưng là anh chị, cô chú … giờ đã đều lên chức ông bà, đầu đã bạc. Nhìn lại mình thấy cũng không trẻ nữa, mới ngày nào còn là đứa trẻ giờ đã ngoài 30. Ngồi ngẫm lại em vẫn không thôi ngạc nhiên là sao thời gian có thể trôi nhanh vậy. Quả giống như câu thơ của Hải thượng Lãn Ông
    “Trước mắt việc đi mãi.
    Trên đầu già đến rồi”.
    Đọc câu “Mình không hối tiếc gì cả. Mình đã dùng mỗi phút trong đời mình cách tốt nhất mà mình có thể làm.” em thấy ngưỡng mộ anh quá. Em sẽ học theo gương anh, anh Hoành.
    Em chúc anh và các anh chị một ngày không uổng phí.

    Số lượt thích

  2. Cảm ơn Harmony chia sẻ với anh.

    Hai câu thơ bên trên là của Thiền sư Mãn Giác em ạ. Đây là bài thơ, như tập tục trong các dòng Thiền, vị thầy thường làm để lại cho các đệ tử trước khi qua đời:

    Xuân khứ bách hoa lạc
    Xuân đáo bách hoa khai
    Sự trục nhãn tiền quá
    Lão tòng đầu thượng lai
    Mạc vị xuân tàn hoa lạc tận
    Đình tiền tạc dạ nhất chi mai

    Thích Thanh Từ dịch thơ:

    Xuân đi trăm hoa rụng
    Xuân đến trăm hoa nở
    Trước mắt việc đi mãi
    Trên đầu, già đến rồi
    Chớ bảo xuân tàn hoa rụng hết
    Đêm qua – sân trước – một cành mai

    A. Hoành

    Số lượt thích

Trả lời

Mời bạn điền thông tin vào ô dưới đây hoặc kích vào một biểu tượng để đăng nhập:

WordPress.com Logo

Bạn đang bình luận bằng tài khoản WordPress.com Đăng xuất /  Thay đổi )

Google+ photo

Bạn đang bình luận bằng tài khoản Google+ Đăng xuất /  Thay đổi )

Twitter picture

Bạn đang bình luận bằng tài khoản Twitter Đăng xuất /  Thay đổi )

Facebook photo

Bạn đang bình luận bằng tài khoản Facebook Đăng xuất /  Thay đổi )

Connecting to %s