Chào các bạn,

Trong khu vực nhà Lưu Trú của mình có một khoảng vườn nhỏ phía trước mình cho các em trồng một ít hoa. Mặc dầu được chăm tưới hằng ngày nhưng nó không được xanh tốt, có lẽ vì thiếu phân. Nhìn những cây hoa èo uột vì thiếu phân làm mình nhớ đến những năm 1980…

Lúc đó nhà mình trồng rất nhiều cà-phê và nó đã được thu hoạch gần mười năm rồi. Trước đó vì có đủ phân đủ nước nên mỗi năm thu hoạch sản lượng rất cao. Sau này vì hoàn cảnh, nước tưới vẫn đủ nhưng vì thiếu phân nên làm vất vả mà không thu hoạch được bao nhiêu nên các chị tìm cách cải tạo lại để cà-phê tăng sản lượng bằng cách chăm bón phân chuồng.

Vào thời điểm đó, muốn có một lượng phân bò nhiều cần phải vào các Buôn dân tộc may chi mới có được. Khi đã lên kế hoạch như vậy, các chị đi dò hỏi và biết được trong Buôn Kroa C có nhiều gia đình nuôi bò nên hy vọng có phân chuồng để mua. Buôn Kroa C là Buôn người dân tộc Êđê, thuộc xã Hòa Thuận, cách Tp. Buôn Ma Thuột khoảng 18 km về hướng bắc. Vì xa và muốn mua nhiều nên các chị nhờ một xe cày loại lớn để đi. Biết sáng đó các chị sẽ đi nên mình cũng xin đi theo. Vì trên xe không ai biết đường đi nên nhờ một người dân tộc có người nhà trong Buôn dẫn đường.

Vào đến Buôn, người dẫn đường dẫn đến những nhà có nhiều bò để coi. Vì xe đến cũng gần trưa, bò đã được thả đi chăn hết nên dễ nhìn số lượng phân có trong chuồng… Họ lần lượt dẫn đi từ nhà này đến nhà khác. Sau khi đi khoảng hơn năm nhà, mình thấy các chị chọn một nhà mà ước chừng số phân trong chuồng bò này khoảng được hơn hai trăm bao. Sau khi các chị ước tính như vậy rồi thì đi gặp chủ nhà. Chủ nhà này không biết tiếng Kinh và các chị ở thời điểm đó cũng chưa biết tiếng dân tộc nên phải nhờ người dẫn đường làm thông dịch. Đến khi thỏa thuận giá cả xong thì toàn bộ chuồng phân bò đó được bán với giá 250.000 đồng.

Lúc bắt đầu trả tiền thì xảy ra một chuyện rất buồn cười là các chị trả tiền mặt mà chủ nhà không chịu lấy. Các chị nhờ người thông dịch năn nỉ họ lấy tiền nhưng họ không chịu, dứt khoát họ không lấy tiền. Thay vì lấy tiền họ đòi lấy muối hột, mà mỗi ký muối hột ở thời điểm đó chỉ có 200 đ/kg. Nói họ lấy tiền rồi mua một ít muối hột, còn lại dùng tiền để mua những thứ cần khác nhưng chủ nhà vẫn không chịu. Họ nói nếu các chị không chịu thì họ không bán…

Các chị thấy khó khăn quá muốn bỏ nhưng trong Buôn không có nhà nào có số phân nhiều như vậy nên đành phải cho xe trở ra phố mua nhiều nơi để có 1.300 kg muối đem vào cho họ để lấy 250 bao phân chuồng đó.

Chứng kiến cảnh này, mình nghĩ gia đình này ăn cho đến đời nào mới hết số muối hột đó. Nếu họ ăn thật tích cực thì số muối đó cũng sẽ chảy nước ra… Đang nghĩ như vậy thì thấy chủ nhà đứng bên cạnh, mình nói với chủ nhà: Nhiều muối như vậy, nếu không biết cách bảo quản thì nó sẽ chảy nước ra và hư hết muối!

Ông nhìn mình và nói một câu làm mình ngạc nhiên hết sức và còn nhớ mãi cho đến hôm nay: Mình chia cho hết mọi nhà trong Buôn vì bò mình ăn cỏ của Buôn mà!

Matta Xuân Lành